Кіріспе

Астрология: адам өміріндегі шешуші жылдар

Ежелгі грек философиясы мен астрологиясында климактерик (annus climactericus, грек тілінен κλιμακτηρικός, klimaktērikós) – адам өміріндегі маңызды, өзгеру кезеңдерін көрсететін нақты жылдар.

Тарихи қолданысы

Астрологтардың айтуынша, адам денесінде айтарлықтай өзгерістер болады және осы жылдары өлім қаупі жоғары болады. Бұл тақырыпта авторлар: Платон, Цицерон, Макробий, Аулус Геллий, сондай-ақ Аргол, Магин және Сальмасий. Августин, Амвросий, Беда және Боэцийдің бәрі де осы сенімді қолдаған. Алғашқы климактерия адам өмірінің жетінші жылында пайда болады; қалғандары біріншісінің еселігі, мысалы 21, 49, 56 және 63. Үлкен климактерия көбінесе 63-ші жылға қатысты, ондағы қауіптер жақын арада болады деп есептеледі; бірақ ол 49-шы (7 × 7) немесе 81-ші (9 × 9) жылға да қатысты болуы мүмкін. Бұл сенімнің тарихы тереңде жатыр. Аулус Геллий оның халдейлерден алынғанын айтады; ал Пифагор өзінің философиясын (пифагорейшілдік) сандарға негіздеп, 7 санында ерекше күш бар деп ойлаған. Бұл бұрылыс нүктелері субъектінің санасында өмірдің бір түрінен және оған деген көзқарасынан екіншісіне өзгеру ретінде қарастырылды: классикалық еңбек – Птолемейдің «Тетрабиблос» C204–207, ол Шекспирдің «Адамның жеті жасы» сипаттамасына әкелді. Бұрынғы медицина мен астрология шеңберінде олар медициналық тұрғыдан қауіпті жылдар саналды. Осы мағынада бұл термин соңғы уақыттарда медицинада қолданылып келеді; 16-18 ғасырларда ол көбінесе қызбаның қайтқан күніне қатысты (квартандық қызба, квинтндық қызба қараңыз). Марсилий Фицин осы сенімге негіз салады: ол әр планетаға адам денесін басқару үшін бір жыл берілгенін, әрқайсысы өз кезегімен екенін айтады. Сатурн – ең жаман планета болғандықтан, оның үлесіне тиетін әр жетінші жыл өте қауіпті болады, әсіресе 63 жасқа дейін, себебі адам қарт жасқа жетеді. Осы ілімге сәйкес, кейбіреулер әр жетінші жылды белгіленген климактерия деп санайды; ал басқалары климактериялық аралықты тақ санға (3, 5, 7, 9 және т.б.) көбейту арқылы алынған жылдарға ғана осы атауды береді. Тағы бірі тоғызыншы жыл сайын климактерия деп санайды, онда 81-ші жыл үлкен климактерия болады. Кейбіреулер климактериялық жылдар саяси органдар мен үкіметтерге де қауіпті деп сенді. Рим императоры Август өзінің үлкен климактериясынан өткенін айтады, ол туралы ол алаңдаған. Астроном Йоханнес Гевелий 1685 жылы «Annus climactericus» атты кітап жазды, онда 1679 жылы өзінің обсерваториясының өртенуінен келген зиянды сипаттады, оны өзінің байқау карьерасының басынан бастап 49 жыл өткендіктен климактериялық деп есептеді. Бұл климактериялық жылдардың мұрасы бүгінгі күнге дейін сақталған: баланың 7 жасқа толғанда ақыл-ойы жетілетіні жиі айтылады, ал көптеген елдерде толық ересек жасқа 21 жас деп есептеледі. Астрологтар үшін 1781 жылы Уран планетасының ашылуы ежелгі адамдардың тірі организмдерге жасаған қарапайым байқауларынан туындаған нәрсені растады. Уранның орбиталық периоды 84 жылды құрайды, ол әрқайсысы 21 жылдан тұратын төрт кезеңге бөлінеді. Астрологтар Уранды кенеттен өзгерістердің хабаршысы деп санайды, сондықтан ол 21 жастағы туған шақтағы бастапқы орнымен 90 градус бұрыш жасаса, ол жауапкершіліксіз жастықтан жауапты ересекке өтуге себеп болады. Қарсылық 42 жаста, дәстүрлі түрде орта жастағы дағдарыс кезінде пайда болады. Осылайша, 63 жастағы екінші квадрат, климактерия, 84 жасындағы конъюнкцияны (туған орнына оралу) көруге жеткілікті ұзақ өмір сүрмеген ежелгі адамдар үшін ең қауіпті болар еді. Сатурн мен Уранның осы кезеңдері астрологтар үшін өмірдегі өзгерістердің күшті көрсеткіштері болып табылады.