Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Діареяны тудыратын паразиттік ауру.
Parasitic disease that results in diarrhea
Белгілері мен симптомдары
Симптомдар мүлдем болмауынан бастап, нашар қоректік заттардың сіңуімен қатар, ауыр диареяға дейін әртүрлі болуы мүмкін. Дамып келе жатқан елдерде диарея туындау ықтималдығы төмен. Ең көп кездесетін және көзге түсетін симптом – созылмалы диарея, емделмесе апталар немесе айлар бойы сақталуы мүмкін. Диарея көбінесе майлы болып, жағымсыз иіс шығарады және су бетіне шығуға бейім. Мұндай ерекше диареяға көбінесе басқа да белгілер қосылады, олар: ішек газдануы, іш құрысуы, жүрек ауруы немесе құсу. "Бобр қызуы" деген атқа қарамастан, бұл жағдай көбінесе уақытша болғанымен, кейде қанағаттандырылмауы мүмкін.
Symptoms vary from none to severe diarrhoea with poor absorption of nutrients. Diarrhoea is less likely to occur in people from developing countries. The most common and prominent symptom is chronic diarrhoea, which can occur for weeks or months if untreated. Diarrhoea is often greasy and foul smelling, with a tendency to float. This characteristic diarrhoea is often accompanied by a number of other symptoms, including gas, abdominal cramps, and nausea or vomiting. in spite of the nickname "beaver fever". which, while usually temporary, may become permanent.
Giardiasis is caused by the protozoan Giardia duodenalis.
Қонақ қорғау
Гиардияға қарсы организмнің қорғанысы табиғи кедергілерден, азот оксидінің өндірілуінен және туа біткен және адаптивті иммундық жүйелердің қозуынан тұрады.
Host defence against Giardia consists of natural barriers, production of nitric oxide, and activation of the innate and adaptive immune systems.
Табиғи кедергілер
Табиғи бөгеттер паразиттің иесінің денесіне енуіне қарсы қорғаныс жүргізеді. Табиғи бөгеттерге шырыш қабаттары, өт тұздары, протеаздар және липазалар кіреді. Бұған қоса, перистальтика және энтероциттердің жаңаруы паразиттерге қарсы қосымша қорғаныс қамтамасыз етеді.
Natural barriers defend against the parasite entering the host's body. Natural barriers consist of mucus layers, bile salt, proteases, and lipases. Additionally, peristalsis and the renewal of enterocytes provide further protection against parasites.
Азот оксидін өндіру
Азот оксиді паразитті өлтірмейді, бірақ трофозоиттардың өсуін, сондай-ақ экцистация және энцистация процестерін тежейді.
Nitric oxide does not kill the parasite, but it inhibits the growth of trophozoites as well as excystation and encystation.
Комплемент лектин жолы
Комплементтің лектин жолы манноза байланыстыратын лектин (MBL) арқылы белсендіріледі, ол N-ацетилглюкозаминмен байланысады. N-ацетилглюкозамин – MBL үшін лиганд және ол Giardia-ның бетінде кездеседі.
The lectin pathway of complement is activated by mannose binding lectin (MBL) which binds to N acetylglucosamine. N acetylglucosamine is a ligand for MBL and is present on the surface of Giardia.
Қосымшаның классикалық жолы
Giardia-ға қарсы спецификалық антиденелермен комплементтің классикалық жолы қоздырылады.
The classical pathway of complement is activated by antibodies specific against Giardia.
Антителолар
Антителолар паразиттердің көбеюін тежейді және комплементтің классикалық жолы арқылы паразиттердің өліміне де себеп болады. Гиардиямен жұғу әдетте паразиттерге қарсы күшті антидене жауабын тудырады. IgG көп мөлшерде өндірілсе де, IgA паразиттерді бақылауда маңыздырақ деп есептеледі. IgA ішек секрецияларында ең көп кездесетін изотоп, сондай-ақ ана сүтінде басым изотоп болып табылады. Ана сүтіндегі антителолар балаларды гиардиозға қарсы қорғайды (пассивті иммунизация).
Antibodies inhibit parasite replication and also induce parasite death via the classical pathway of complement. Infection with Giardia typically results in a strong antibody response against the parasite. While IgG is made in significant amounts, IgA is believed to be more important in parasite control. IgA is the most abundant isotype in intestinal secretions, and it is also the dominant isotype in a mother's milk. Antibodies in a mother's milk protect children against giardiasis (passive immunisation).
Т-көк жасушалары
Адаптациялық иммундық жауаптардың маңызды аспектісі – Т-клеткаларға жауап беру. Гиардия – жасушадан тыс патоген. Сондықтан, CD4+ көмекші Т-клеткалары осы қорғаныш әсеріне негізгі жауапкершілікті көтереді. Көмекші Т-клеткаларының бір функциясы – антидене өндірісін және антидене кластарын ауыстыруды стимуляциялау. Басқа функцияларына иммундық жауаптың басқа да эффектті жасушаларын тартуға көмектесетін цитокиндерді (Il 4, IL 9) өндіру кіреді.
The major aspect of adaptive immune responses is the T cell response. Giardia is an extracellular pathogen. Therefore CD4+ helper T cells are primarily responsible for this protective effect. One role of helper T cells is to promote antibody production and isotype switching. Other roles include cytokine production (Il 4,IL 9) to help recruit other effector cells of the immune response.
Диагностика
CDC мәліметінше, нәжіс үлгілеріндегі организмдердің бетіндегі антигендерді анықтау – гиардиозды диагностикалау үшін қазіргі таңдаулы тест болып табылады және оның сезімталдығы, микроскопияның жиі қолданылатын әдістеріне қарағанда жоғары. Гиардияны анықтау үшін тағы бір әдіс – сақталған нәжістің трихромды бояуымен қарау. Диагноз қою үшін нәжісті микроскоп арқылы қарап тексеруге болады. Иммунологиялық ферменттік иммуносорбенттік талдау (ELISA) диагностика үшін қолданылуы мүмкін. Сутегімен тыныс алу тестілері асимптоматикалық жұқтырғандарда көмірсулардың нашар сіңірілуін көрсетеді, бірақ бұл тесттер инфекцияны диагностикалау үшін қолданылмайды. Серологиялық тесттер диагноз қоюға көмектеспейді. Гиардиямен ластанған қайнатылған су инфекциялық кисталарды тиімді өлтіреді. Химиялық дезинфекциялау құралдары немесе сүзгілерді пайдалануға болады. Хлорлауға қарағанда йод негізді дезинфекциялау құралдары артықшылыққа ие, себебі хлорлау кисталарды жоюда тиімді емес. Солтүстік Американың жабайы табиғатында су ішу мен гиардиоздың арасындағы байланыс күмәнді болғанымен, бірқатар зерттеулер алаңдаушылық тудырады. CDC растаған көптеген гиардиоз ошақтарының көп бөлігі сумен байланысты. Мониторинг деректері (2013 және 2014 жылдар) бойынша өзендерден, ағыстардан немесе бұлақтардан жұққан су арқылы таралатын гиардиоздың 6 ошағы (96 жағдай) тіркелді, ал хабарланған гиардиоз жағдайларының 1%-дан аз бөлігі ошақтармен байланысты. Адамнан адамға жұғу Giardia инфекцияларының басым бөлігін құрайды және көбінесе нашар гигиена мен санитария жағдайларымен байланысты. Giardia көбінесе жер бетінде, топырақта, жартылай пісірілген тағамдарда, суда және жұқтырған нәжісті ұстағаннан кейін тиісті түрде тазаланбаған қолдарда табылады. Су арқылы жұғу – ластанған суды ішу арқылы жүреді. АҚШ-та жақын жердегі су жүйелерінде, жеткіліксіз тазартылған беттік суды пайдаланғанда аурудың таралуы жиі кездеседі. Жыныстық жолмен жұғу фекальды-оральды контаминация арқылы жүреді. Сонымен қатар, бекіткіштерді ауыстыру және қолды жеткіліксіз жуу жұқтырған балалардан жұқтырудың қауіп факторы болып табылады. Соңғысы ретінде, Giardiaның тағам арқылы таралатын эпидемиялары жұқтырған тамақпен жұмыс істейтін адамдардың тамаққа нәжіс араластыруы нәтижесінде пайда болды.
According to the CDC, detection of antigens on the surface of organisms in stool specimens is the current test of choice for diagnosis of giardiasis and provides increased sensitivity over more common microscopy techniques. A trichrome stain of preserved stool is another method used to detect Giardia. Microscopic examination of the stool can be performed for diagnosis. Immunologic enzyme linked immunosorbent assay (ELISA) testing may be used for diagnosis. Although hydrogen breath tests indicate poorer rates of carbohydrate absorption in those asymptomatically infected, such tests are not diagnostic of infection. Serological tests are not helpful in diagnosis. Boiling water contaminated with Giardia effectively kills infectious cysts. Chemical disinfectants or filters may be used. Iodine based disinfectants are preferred over chlorination as the latter is ineffective at destroying cysts. Although the evidence linking the drinking of water in the North American wilderness and giardiasis has been questioned, a number of studies raise concern. Most if not all CDC verified backcountry giardiasis outbreaks have been attributed to water. Surveillance data (for 2013 and 2014) reports six outbreaks (96 cases) of waterborne giardiasis contracted from rivers, streams or springs and less than 1% of reported giardiasis cases are associated with outbreaks. Person to person transmission accounts for the majority of Giardia infections, and is usually associated with poor hygiene and sanitation. Giardia is often found on the surface of the ground, in the soil, in undercooked foods, and in water, and on hands that have not been properly cleaned after handling infected faeces. Water borne transmission is associated with the ingestion of contaminated water. In the U. S., outbreaks typically occur in small water systems using inadequately treated surface water. Venereal transmission happens through faecal oral contamination. Additionally, nappy/diaper changing and inadequate handwashing are risk factors for transmission from infected children. Lastly, food borne epidemics of Giardia have developed through the contamination of food by infected food handlers.
Вакцина
Адамдарға арналған вакциналар әлі жоқ, бірақ бірнеше вакцина үлгілері әзірленуде. Олар келесілерге бағытталған: рекомбинантты ақуыздар, ДНҚ вакцинасы, нұсқаулы беткі ақуыздар (VSP), циста қабырғасының ақуыздары (CWP), гиадиндер және ферменттер. CONICET зерттеушілері Giardia трофозоиттерінің бетінде өрнектелетін ақуыздарды имитациялайтын, арнайы жасалған ақуыздарды қолданып, ауызға берілетін вакцина жасады. Вакцина егешқұйрықтарда тиімді екені дәлелденді. Қазіргі уақытта нарықта бір ғана вакцина бар – G. lamblia толық трофозоит лизатынан жасалған GiardiaVax. Бұл вакцина тек иттің және мысықтың ветеринариялық қолданысына арналған. GiardiaVax нақты антиденелердің өндірілуін күшейтеді.
There are no vaccines for humans yet, however there are several vaccine candidates in development. They are targeting: recombinant proteins, DNA vaccine, variant specific surface proteins (VSP), cyst wall proteins (CWP), giadins and enzymes. Researchers at CONICET have produced an oral vaccine after engineering customised proteins mimicking those expressed on the surface of Giardia trophozoites. The vaccine has proven effective in mice. At present, one commercially available vaccine exists – GiardiaVax, made from G. lamblia whole trophozoite lysate. It is a vaccine for veterinary use only in dogs and cats. GiardiaVax should promote production of specific antibodies.
Емдеу
Емдеу әрқашан қажет емес, себебі инфекция көбінесе өздігінен өтеді. АҚШ-тың CDC метронидазол, тинидазол және нитазоксанидті тиімді бірінші қатарлы емдеу ретінде тізімдейді; осы үш препараттың ішінде тек нитазоксанид пен тинидазол ғана АҚШ FDA-сы гиардиазды емдеу үшін бекіткен. 2012 жылы Кохрейн ынтымақтастығы жариялаған мета-талдау көрсеткендей, стандартты метронидазолмен салыстырғанда альбендазолдың тиімділігі бірдей болса, асқазан-ішек немесе неврологиялық проблемалар сияқты қосымша әсерлері азырақ. Басқа мета-талдаулар да ұқсас нәтижелерге келді. Екі препаратты да бес-он күн қабылдау қажет; альбендазол күніне бір рет, ал метронидазол күніне үш рет қабылданады. Мебендазол, тинидазол немесе нитазоксанид сияқты басқа препараттармен метронидазолды салыстыруға қатысты мәліметтердің сапасы өте төмен деп есептеледі. Бұл препараттардың барлығына қарсы тұру механизмі толыққанды түсініксіз. Жүктілік кезінде пармомицинге басымдық беріледі, себебі оның ішекте сіңуі нашар, нәтижесінде ұрыққа тигізетін әсері азаяды. Балама ретінде, метронидазолды бірінші триместрден кейін қолдануға болады, өйткені жүктілік кезінде трихомониазды емдеуде оның кең қолданылу тәжірибесі бар.
Treatment is not always necessary as the infection usually resolves on its own. The US CDC lists metronidazole, tinidazole, and nitazoxanide as effective first line therapies; of these three, only nitazoxanide and tinidazole are approved for the treatment of giardiasis by the US FDA. A meta analysis published by the Cochrane Collaboration in 2012 found that compared to the standard of metronidazole, albendazole had equivalent efficacy while having fewer side effects, such as gastrointestinal or neurologic issues. Other meta analyses have reached similar conclusions. Both medications need a five to ten day long course; albendazole is taken once a day, while metronidazole needs to be taken three times a day. The evidence for comparing metronidazole to other alternatives such as mebendazole, tinidazole or nitazoxanide was felt to be of very low quality. The exact mechanism of resistance to all of these medications is not well understood. During pregnancy, paromomycin is the preferred treatment drug because of its poor intestinal absorption, resulting in less exposure to the foetus. Alternatively, metronidazole can be used after the first trimester as there has been wide experience in its use for trichomonas in pregnancy.
Болжам
Иммундық жүйесі қалыпты жұмыс істейтін адамдарда инфекция дәрі-дәрмексіз де дер кезінде жойылуы мүмкін. Созылмалы лямблиозбен ауыратын балалардың өсуі тежелуімен қатар, ұзақ мерзімді салдары – дене бойының өсуінің тоқтауы қаупі де бар. Жұқтырған адамдардың шамамен жартысына дейінінде уақытша лактозаға қабылдаушылықтың төмендеуі дамиды, бұл созылмалы инфекцияның белгілеріне ұқсас симптомдарға әкелуі мүмкін. АҚШ-та халықтың 3–7% -ында кездесетіні есептеледі. 2018 жылы АҚШ-та тіркелген жағдайлардың саны 15 584 болды. Лямблиозды хабарлауға міндетті ауру деп санайтын барлық штаттарда лямблиоз жағдайлары тіркелді. Шілде, тамыз және қыркүйек айлары АҚШ-та лямблиоздың ең көп таралған айлары болып табылады. Еуропалық ауруларды бақылау және алдын алу орталығының (ECDC) 2014 жылғы деректерді қамтитын жылдық эпидемиологиялық есебінде, ЕО/ЕЭА мүше елдерінің 31-інің 23-і 17 278 расталған лямблиоз жағдайы туралы хабарлады.
In people with a properly functioning immune system, infection may resolve without medication. Children with chronic giardiasis are at risk for failure to thrive as well as more long lasting sequelae such as growth stunting. Up to half of infected people develop a temporary lactose intolerance leading to symptoms that may mimic a chronic infection. In the United States it is estimated that it is present in 3–7% of the population. The number of reported cases in the United States in 2018 was 15,584. All states that classify giardiasis as a notifiable disease had cases of giardiasis. July, August, and September are the months with the highest incidence of giardiasis in the United States. In the ECDC's (European Centre for Disease Prevention and Control) annual epidemiological report containing 2014 data, 17,278 confirmed giardiasis cases were reported by 23 of the 31 countries that are members of the EU/EEA.
Зерттеу
Кейбір ішек паразиттік инфекциялары тітіркенішті ішек синдромы және созылмалы шаршау сияқты басқа да ұзақ мерзімді салдарлардың пайда болуына ықпал етуі мүмкін. Цистадан трофозоиттерге айналу механизмі әлі толық зерттелмеген.
Some intestinal parasitic infections may play a role in irritable bowel syndrome and other long term sequelae such as chronic fatigue. The mechanism of transformation from cyst to trophozoites has not been characterised
Гиардиоз туралы негізгі конгресс – "Халықаралық Гиардия және Криптоспоридий конференциясы" (IGCC). Соңғы басылымда (2019 жылғы, Руан, Франция) ұсынылған нәтижелердің қорытындысы қолжетімді.
The main congress about giardiasis is the "International Giardia and Cryptosporidium Conference" (IGCC). A summary of results presented at the most recent edition (2019, in Rouen, France) is available.
Басқа жануарлар
Мысықтар мен иттер екеуінде де гиардиаз көбінесе метронидазол мен фенбендазолға емделді. Жүкті мысықтарда метронидазол даму ақауларына себеп болуы мүмкін. Гиардиаз малдың салмағының төмендеуіне әкелуі дәлелденген.
In both cats and dogs, giardiasis usually responds to metronidazole and fenbendazole. Metronidazole in pregnant cats can cause developmental malformations. Giardiasis has been shown to decrease weight in livestock.