Кіріспе

жүк кемесі Солтүстік Рейн-Вестфалия, Германия

Нейсс (1968 жылға дейін Нойсс деп жазылған; Novaesium) – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі қала. Ол Рейн өзенінің батыс жағасында, Дюссельдорф қаласының қарсы бетінде орналасқан. Нейсс – Рейн Крейс Нойс округінің ең ірі қаласы. Ол көбінесе тарихи римдік ескерткіштерімен және жыл сайын өткізілетін Neusser Bürger Schützenfest фестивалімен танымал. Нейсс пен Трир қалалары "Германияның ең көне қаласы" деген атаққа ие; 1984 жылы Нейсс қаласы құрылғандығының 2000 жылдығын тойлады (б.з.д. 16 жылы).

Рим дәуірі

Неус римдіктер б.з.д. 16 жылы әскери бекініс (каструм) ретінде қалаға негіз салған. Қазіргі қала каструмның солтүстігінде Рейн және Эрфт өзендерінің қосылған жерінде, Новаэзиум деген атпен орналасқан. Рим армиясының XVI Галлия легионы (Legio XVI Gallica) 43-70 жылдары мұнда дислокацияланған. Батавия көтерілісі кезінде (70 ж.) жасырын берілген соң таратылды. Кейіннен, бірінші ғасырда қазіргі қала орталығының аумағында азаматтық елді мекен құрылды. Новаэзиум, Трирмен (Augusta Treverorum) бірге, Германиядағы ең көне үш римдік елді мекенінің бірі болып саналады.

Орта ғасырлар

Неус орта ғасырларда маңызды сауда жолдарының торабында, үлкен Рейн аңғарының қиылысында және өзінің порты мен паромдық өтпесінің арқасында өркендеген. 10 ғасырда шейіт және жақтас Әулие Киринус қабірлері Неусқа көшірілді. Бұл, Әулие Киринусқа қажыналық сапарларды Киелі Рим империясының шекарасынан тыс елдерден де әкелді (оны Рим құдайы Киринуспен шатыстырмау керек). Неус алғаш рет 1138 жылы қала ретінде құжаттамаға енгізілген. Қала тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі – Бургундия герцогы Чарльз Батылдың 1474-75 жылдары қаланы қоршауы, ол шамамен бір жылға созылды. Неус тұрғындары қоршауға қарсы тұрып, Киелі Рим императоры Фридрих III-тен марапат алды. Қалаға өз монеталарын соғу және қаланың елтаңбасында императорлық гербті – императорлық бүркіт пен тәжді бейнелеу құқығы берілді. Неус Ханза одағының мүшесі болды, бірақ одақтың басқа мүшелері оны толыққанды қабылдаған жоқ.

Ерте заманауилық

1586 жылы қаланың үштен екі бөлігі өрттен қирады, ал Франция королі Людовик XIV билік құрған жылдары болған бірнеше соғыс Нойстің қаржылық жағдайын нашарлатты. Сауда орталығы ретіндегі маңызы жылдам төмендеді және 17 ғасырдың ортасынан бастап Нойс тек ауыл шаруашылығымен ғана маңызды болды. 18 ғасырдың соңына дейін Нойс Кёльн сайлау округіне қарасты. 1794 жылдан 1814 жылға дейін Нойс Наполеон тұсында Францияның құрамына кірді. 1815 жылы Наполеон соғыстарынан кейін Нойс Пруссия Корольдігінің құрамына қосылды және Нойс, Дормаген, Неттшейм, Нивенхайм, Роммерскирхен және Зонс қалалық округтерімен бірге аудан ретінде қайта ұйымдастырылды. Сол кезде қалада 6333 адам тұрды. Ол Пруссияның Юлих-Клевес-Берг провинциясының (1815–1822 жж.) және оның ізбасары Рейн провинциясының (1822–1946 жж.) құрамына кірді.

Яһуди тарихы

Қаладағы еврей қауымы жоғары орта ғасырлардан бері құжатталып келеді. Қаладағы еврейлердің ең алғашқы жазбасы 1096 жылға дейін барады, ол кезде Кёльннен крестшілерден қашып келген еврейлерді Кёльн архиепископы Герман III қалада баспанаға алған. Дегенмен, олардың шамамен 200-і (ерлер, әйелдер және балалар) крестшілер тарапынан қырғынға ұшырады. Бұл оқиға Рейн өңіріндегі қырғын деп белгілі. Алайда, 1096 жылы Нойсте ұйымдасқан еврей қауымы болғандығын көрсететін ешқандай дерек жоқ; бірақ 12 ғасырдың соңынан бастап Штауфер кезеңінде, сол кезде қалаға саудагерлердің көптеп келуіне байланысты, мұндай қауым болғандығы анық. 1694 жылы еврейлерге Обертордың алдында мал базарын өткізуге рұқсат берілді. Нацистік режимнің құрбаны болған еврейлердің нақты саны белгісіз. Алайда, Ульрих Рекриемнің қойған ескерткішінде Нойс қаласымен байланысы бар 204 қаза тапқан еврейдің есімдерін табуға болады. Қаланың төңірегінде көптеген Stolpersteine тастарды кездестіруге болады. 1990 жылдардан бері қауым, бұрынғы КСРО-дан келген еврейлердің көшуі арқасында қайта жанданып келеді. 2021 жылы Нойс қаласында шамамен 550 еврей тұрғандығы есептелді. Сондай-ақ, Нойс қаласында екі футбол клубы бар: VfR Neuss Football Club және DJK Novesia Neuss, сондай-ақ америкалық футбол командасы: Neuss Legions American Football.