Кіріспе

Осман империясының бұрынғы аумақтарындағы әкімшілік ғимараттар

Сераль, серей немесе сарай (парсы тілінен түрік, итальян және француз тілдері арқылы келген – سرای) – Осман империясының әртүрлі аймақтарында ерекше әкімшілік маңызы бар сарай, қамалдағы үй немесе үкіметтік ғимараттарды білдіреді. "Сераль" термині ең алдымен Осман сұлтандарының Стамбулдағы (Осман билігі кезінде ағылшын тілінде Константинополь деп аталған) резиденциясы – Топкапы сарайына қатысты. Бұл термин басқа да дәстүрлі түрік сарайларына (әрбір императорлық ханзаданың өз сарайы болған) және аулаларға салынған басқа да әсем үйлерге де қолданылуы мүмкін.

Әдебиет пен өнерде

Түркі сәнінің аясында сергалль өнер туындыларының тақырыбына айналды, ең танымал болғаны – Моцарттың 1782 жылғы "Сингспьель" операсы, Кристоф Фридрих Брецнердің 1781 жылғы "Белмонт және Констанц, немесе Сергалльдан ұрлау" (Belmont und Constanze, oder Die Entführung aus dem Serail) шығармасына негізделген "Сергалльдан ұрлау" (Die Entführung aus dem Serail). Монтескьедің 1721 жылғы "Персия хаттарында" басты кейіпкерлердің бірі, Исфахан қаласынан келген парсы, сергалльде тұратын адам ретінде суреттеледі.

Гомофондар

Сарая араб әлемінде әскери бөлім атауы ретінде де қолданылады. Бұл жағдайда арабша сөз سرية (сария), ғимаратты білдіретін "сарая" (السرايا) сөзінен өзгеше. Сондай-ақ, олардың этимологиясы да әртүрлі: سرية араб тілінен шыққан және "жеке топ" деген ұғымды білдіреді. Дегенмен, оның көпше түрі سرايا (сарая), ғимаратты білдіретін "сарая" (бірлікте) терминінен ажыратылмайды. سرية сөзінің қалыпты аудармасы – рота (әскери бөлім), бірақ Ливандық қарсылық қозғалысының "Сарая" жағдайында бұл термин көбінесе бригада деп аударылады. Тағы бір мысал – Сирия қорғаныс "Сараясы".