Кіріспе

16-17 ғасырлардағы актер және мектептердің негізін қалаушы Эдвард "Нед" Аллен (Edward "Ned" Alleyn; 1 қыркүйек 1566 – 21 қараша 1626) – ағылшын актері, Елизавета театрының көрнекті өкілі және Дуличтегі Құдайдың сыйы колледжінің негізін қалаушы.

Ерте өмір

Аллен 1566 жылдың 1 қыркүйегінде Лондонның Бишопскейт қаласында дүниеге келді, немесе осылай «Британника Биографиясы» кітабында, Алленнің өзі жазғандай тіркелген. Аллен өзінің туған күнін бірнеше рет күнделікке жазып алады, бірақ туған жерін Бишопскейт деп нақты айтпайды. Сент-Ботольф приход тіркелімінде оның туғаннан кейін бір күні крещениеден өткені жазылған. Ол Эдвард Алленнің Джон, Уильям және Эдвард есімді үш бауыры бар кіші ұлы болды. Оның әкесі королева Елизавета I-нің қонақүйшісі және сақшысы болған, ал анасы Маргарет Таунли – Джон Таунлидің қызы. Ол Бишопскейт маңындағы Сент-Ботольф шіркеуінде крещениеден өтті. Ол замандастары арасында «Нед» деп танымал болды; оның тегі Альлен немесе Аллейн деп те жазылған.

Актерлік мансап

Эдвард Алленнің әкесі қайтыс болғанда, ол төрт жаста еді. Анасы Браун есімді актермен қайта үйленді. Аллен актер үйінде өскендіктен, театр мәдениетінде тәрбиеленген деп есептеледі. Ол қашан актерлікке бастағаны белгісіз, бірақ 1583 жылы Уорстер графының труппасының тізімінде оның есімі болды. Ол замандастарының пікірінше, өз кезінің ең көрнекті актері болды, оның басты бәсекелесі Ричард Бербидж еді. Ол Кристофер Марлоудың үш маңызды пьесасындағы басты рөлдерді ойнады: «Доктор Фауст», «Тамбурлейн» және «Мальталық яһудидегі» Бараббас. Бұл рөлдер, әдетте, оған арнап жазылған болуы керек. Эдвард Аллен дене бітімімен және беделді рөлдерді орындауымен танымал болды. Оның сахналық мансабына қатысты мәліметтер аз. Алленмен байланысты деп саналатын басқа рөлдер – Роберт Гриннің «Орландо Фуриозо» пьесасындағы Орландо және Томас Кидтің «Испан трагедиясындағы» Иероним. Джордж Пилдің «Альказар шайқасы» сияқты, кейбіреулері қазір жоғалған басқа да туындыларда Алленнің басты рөлдерде ойнағаны айтылады. Бір жеке хатта ол өзін «фустиан патша» деп әжуалады. Алленнің өнеріне берілгендігін көрсету үшін, 1593 жылы Аллен және оның труппасы Англияның провинцияларын, соның ішінде ауылдық жерлерді аралап, саяхат ақысын табуға қиналды. Сол кезде Лондонды бубондық оба қамқап, бірақ Аллен мен труппа мүшелері труппаның табысы үшін, және мүмкін, жеке қаржылық тұрақтылықтары үшін денсаулықтарына қауіп-қатер төндіріп, Лондон қаласында қалуға дайын болды. Бұл турға Лорд Стрейндждің және Адмиралдың труппаларынан актерлер қатысты. Саяхат Бристоль, Шрусбери, Честер және Йорк қалаларына созылды. Томас Наше «Пирс Пеннилесс» (1593) атты туындысында оған, сондай-ақ Джон Бентли, Уильям Кнелл және клоун Ричард Тарлтон сияқты ағылшын актерлерінің төрттігіне құрмет көрсетті. Ал Томас Хейвуд оны «теңдесі жоқ», «актерлердің ең жақсысы», «пішін үшін Протей, ал тіл үшін Россиус» деп атады. Томас Фуллер кейінірек «Worthy» атты еңбегінде Алленнің «өмірге соншалықты ұқсатып ойнайтынына, ол кез келген рөлді өзіне лайықты ететіні» туралы жазды. Аллен некесі арқасында қаншама байлыққа ие болса да, актерлік мансабынан да көп табыс тапты және Сассексте үлкен мүлікке ие болды.

Бизнес

Аллен қайын атасы Филип Хенслоумен бірге бизнеске кірісіп, байлыққа ие болды. Ол Хенслоудың кәсіпорындарының бір бөлігіне серіктес болды, ал соңында бірнеше табысты театрлардың, аю айдалатын орындардың және басқа да жалға берілетін мүліктердің толық иесі атанды. Олардың ішінде Банксайдтегі Роза театры, Париж бағы және Финсбери даласындағы Фортуна театры бар еді. Фортуна театры 1600 жылы Аллен мен Хенслоу үшін, қарсылас Глобус театры өзеннің оңтүстігінде сол мердігер Питер Стритпен салынып бітірілгеннен кейін салынды, бірақ дөңгелек емес, төртбұрышты болды; оны Аллен басқарған Адмиралдар труппасы пайдаланды. Ол Хенслоумен бірге "патшаның аюлар, бұқалар және иттер ойындарының шебері" қызметін атқарды. Кейде ол осы ойындарды жеке басқарды, ал Джон Стоу өзінің Хроникасында Лондон мұнарасында Джеймс I патшаның алдында Алленнің арыстанмен күрескенін айтады.

Колледждің негізін қалаушы

Алленнің Дуличпен байланысы 1605 жылы, ол сэр Фрэнсис Кальтоннан Дуличтің қожалығын сатып алғаннан кейін басталды. Жер иелігі, оның барлық мүлкі 1614 жылдан бұрын Алленнің қолына өтпеген, Сиденхэм төбесінен басталып, оның басында қазір Кристалл-Палас теледидар тарату мұнарасы тұр, Лондонға жақын үш миль жердегі параллель қырқаның жотасына дейін, оның әртүрлі бөліктері Герн төбесі, Дания төбесі және Чемпион төбесі деп белгілі. Аллен бұл үлкен мүлікті 35 000 фунттан астам сомаға сатып алды. Ол Дуличтегі Құдайдың Сыйы колледжін салу және қаржыландыру жұмысын бастады. Дуличтің құрылуына қатысты аңыз бар, ол Алленнің сыйлығын бір аянмен кездесуге байланысты дейді. Ағылшын антиквары Джон Обри бұл аңызды бірінші болып жазды: Аллен мырза, трагедияшы және Шекспирдің көптеген атақты пьесаларындағы алғашқы актерлердің бірі, олардың бірінде ол алты адаммен бірге демон рөлін ойнады, шайтанның пайда болуына таң қалды, бұл оның қиялын қоздырды және ол осы жерде (Дулвич колледжінде) орындалған антын берді. 1617 жылы оның жерлерін мәңгілік иелікке беру туралы жарғыдан басқа барлығы аяқталды. Жұлдызды палатада кешігулер болды, онда лорд-канцлер Бэкон Оксфорд пен Кембриджде лекция оқу орындарын ұстау үшін ұсынылған қаражаттың бір бөлігін қамтамасыз ету мақсатында Алленге қысым жасады. Бэконның бұл әрекеттері оның қайырымдылық қорлардың тиімділігіне деген күмәнімен сәйкес келді, оны сэр Генри Савил мен сэр Эдвин Сэндис ұсынған, қаржысы жетіспейтін жобамен салыстырғанда. Аллен ақырында өз пікірін жеткізді және Дуличтегі Құдайдың Сыйы колледжі құрылды және 21 маусым 1619 жылы Джеймс I-нің патент хаттарымен марапатталды. Мектеп құрылысы 1613 жылы басталды. Дәстүр бойынша, Дюлуич Алленнің актерлік дағдысы мен іскерліктегі табысы үшін Құдайға алғыс айту ретінде салынған. Қоры құрылған кезде Аллен өзінің қорының мүшесі болған жоқ, бірақ патенттік хаттарда оған берілген өкілеттіктер бойынша оның істерін басқарып, бақылап отырды. Оның күнделігінен оның колледж өміріне тығыз араласқандығы көрінеді. Ол жігіттерді кейде театрлық қойылымдарға тартатын: 1622 жылғы 6 қаңтарда мерекелік жиын кезінде «жігіттер пьеса қойды». 1610 жылы Аллен Саутварк қаласындағы Сент-Сэвиорс қамқоршылары корпорациясының мүшесі болды, онда ол Томас Кьюрдің ескі қорының жанындағы 'Soap Yard' қаласында қайырымдылық үйлерін құрды; ол сонымен қатар қалалық грамматикалық мектепке де үлес қосты және екі мекеме де оның Дульвич қорынан үлестіру алады. 1882 жылы Құдайдың Сыйы колледжі заңды түрде үш мектепке бөлінді: Дулич колледжі, Джеймс Алленнің қыздар мектебі және Алленнің мектебі. Дулич колледжі халықаралық деңгейде Қытай, Сингапур және Оңтүстік Кореяға дейін кеңейді.

Некелер

Алленге Бишопскейттегі мүлік әкесінен мұра болып өтті. 1592 жылдың 22 қазанында Филипп Хенслоудың келін қызы Джоан Вудвордқа үйленді. Ол 1623 жылдың 28 маусымында қайтыс болды. Вудвард Құдай сыйының Мәсіх капелласында жерленді. Сол жылдың 3 желтоқсанында ол ақын және Сент-Пол соборының деканы Джон Доннның қызы Констансқа үйленді. Оның балалары болған жоқ. Констанс 1630 жылы Сэмюэл Харвиге қайта үйленді.