Кіріспе

Музыкалық композицияның бір бөлігі

Сүйемелдеу – әннің немесе аспаптық туындының әуеніне немесе негізгі тақырыптарына ритмикалық және/немесе гармониялық қолдау көрсететін музыкалық бөлім. Музыканың әртүрлі жанрлары мен стильдерінде көптеген түрлі сүйемелдеу стильдері мен түрлері бар. Гомофониялық музыкада, қазіргі заманғы музыкада қолданылатын басты сүйемелдеу тәсілі, айқын вокалды әуенге бағынышты аккордтар қолдау көрсетеді. Қазіргі заманғы және дәстүрлі музыкада сүйемелдеуші бөліктер әдетте музыканың "ритмін" қамтамасыз етеді және әннің немесе аспаптық туындының аккордтық тізбегін көрсетеді. Вокалды әуенге немесе аспаптық солоға фортепиано, орган немесе гитара сияқты аспапты ойнайтын бір музыкант сүйемелдеуі мүмкін. Теориялық тұрғыдан алғанда, кез келген аспапты сүйемелдеу аспабы ретінде пайдалануға болады, бірақ егер тек бір аспап болса, пернетақталы және гитара отбасы аспаптары жиі қолданылады, себебі бұл аспаптар аккордтар мен бас партияларын бір уақытта ойнай алады (пернетақталы аспаптарда аккордтар мен бас партиясын бір уақытта ойнату оңайырақ, бірақ саусақпен тартым гитарист гитарада аккордтар мен бас партиясын бір уақытта ойнай алады). Жеке әнші ән салғанда гитара немесе фортепиано ойнап өзін-өзі сүйемелдей алады, ал кейбір сирек жағдайларда жеке әнші тіпті тек өз дауысы мен денесін пайдалана алады (мысалы, Бобби Макферрин). Балама ретінде, вокалды әуенге немесе аспаптық солоға сүйемелдеуді дуэт (мысалы, виолончель мен фортепиано; гитара мен контрабас; синтезатор мен соққы аспаптары), трио (мысалы, электр гитарасы, электр бас және барабан жиынтығы бар рок-триосы; орган триосы), квартет (мысалы, классикалық музыкадағы струнный квартет жеке әншіге сүйемелдеуі мүмкін; рок және поп музыкасындағы рок-топ немесе ырғақ тобы; джаздағы джаз квартеті) сияқты әртүрлі өлшемдегі музыкалық ансамбльдер ұсынуы мүмкін, тіпті концерттік топтар, джаздағы биг-бендтер, музыкалық театрлардағы оркестрлер және симфонияларды ойнаудан басқа, концертодағы жеке орындаушыға немесе операдағы жеке әншілерге сүйемелдеуді қамтамасыз ете алатын оркестрлерге дейін. Хорлық музыкада вокалды солоға хордың басқа әншілері гармониялық бөліктерді немесе контрамелодияларды орындау арқылы сүйемелдеуі мүмкін. Сүйемелдеу бөліктері бастауыш оқушының орындай алатындай қарапайым (мысалы, дәстүрлі халық әніндегі үш ноталық аккордтар) немесе тек тәжірибелі ойнаушы немесе әншінің орындай алатындай күрделі болуы мүмкін (мысалы, 19 ғасырдағы Шуберттің Лидер әндеріндегі фортепиано партиялары немесе Ренессанс музыкалық мотетінен вокалдық бөліктер).

Анықтама

Акомпаниатор – музыкалық шығармаға сүйемелдеу ойнайтын музыкант. Акомпаниаторлар көбінесе клавиатуралы аспаптарда (мысалы, фортепиано, орган, синтезатор) немесе халық музыкасында және дәстүрлі стильдерде гитарада ойнайды. Көптеген музыканттар үшін нота бойынша оқу (дайындалмай-ақ музыкалық шығарманы ойнау қабілеті) маңызды болғанымен, кәсіби акомпаниаторлар үшін бұл аса маңызды. Музыкалық театр мен оркестрлерге қатысуға арналған сынақтарда акомпаниатор көбінесе нотадан оқуға тиіс. Көптеген классикалық пианиношылар жеке орындаушы емес, акомпаниатор ретінде жетістікке жеткен; ең танымал мысалы – Лидер жанрындағы акомпаниатор ретінде белгілі Джеральд Мур. Кейбір американдық мектептерде «бірлескен фортепиано» термині қолданылады, сондықтан «бірлескен пианиношы» (немесе бірлескен суретші) аталымы акомпаниатор аталымын ығыстырып шығаруда, себебі көптеген өнер әндері мен заманауи классикалық музыка әндерінде фортепиано партиясы күрделі болып келеді және музыканттық шеберлік пен техниканың жоғары деңгейін талап етеді. Акомпаниатор термині сонымен қатар әншілерге, бишілерге және басқа орындаушыларға сынақ немесе репетиция кезінде сүйемелдеу көрсететін музыкантты (әдетте пианистті) білдіреді, бірақ ол міндетті түрде соңғы орындауға қатысатын ансамбльге (мысалы, оркестрге немесе биг-бендке) кірмейді.

Диалогты сүйемелдеу

Диалогтық сүйемелдеу – бұл шақыру-жауап түрі, онда басты дауыс пен сүйемелдеу кезекпен орындалады, сүйемелдеу басты дауыстың үзілісінде ойнайды, ал басты әуен немесе вокал кезінде дронды немесе үнсіздікті ұсынады.

Нота және импровизация

Аспаптарда және/немесе әншілерде толық жазылған, нотаға түсірілген сүйемелдеу партиясы болуы мүмкін. Бұл классикалық музыкада және көптеген үлкен ансамбльдерде (мысалы, оркестр, шұңқыр оркестрі, хор) қалыпты жағдай. Популярлы және дәстүрлі музыкада аспаптармен ойнаушылар көбінесе ән немесе пьесада қолданылатын аккордтарды көрсететін жетекші табақ немесе аккордтық схема негізінде сүйемелдеуін импровизациялайды (мысалы, C Major, d minor, G7 немесе Nashville сандары немесе I, ii, V7 және т.б.), немесе «құлақпен ойнау» арқылы. Стильдік дұрыс дыбыс алу үшін сүйемелдеу үлгісі ұқсас ырғақтар мен үлгілерді қолдана отырып, түпнұсқа нұсқасын еске түсіруі немесе қайталауы керек. Аккордтармен ойнайтын музыканттар (мысалы, гитара, фортепиано, Hammond орган және т.б.) аккордтарды импровизациялай алады, аккордтық схемадан мелодиялық желілер мен сололарды «толтырады». Поп және дәстүрлі музыкада аккордтарды толыққанды нотамен жазу сирек кездеседі. Кейбір гитарашылар, бас гитарашылар және басқа да ішекті аспаптарда ойнаушылар аспапта ноталарды қай жерде ойнау керектігін көрсететін табулатураны («таб») қолдана отырып, сүйемелдеу партияларын оқиды. Қағалдақтар жетекші табақ, нотамен жазылған ноталық партия немесе құлақпен ойнау арқылы сүйемелдеуді ойнай алады. Поп және дәстүрлі музыкада бас гитарашылар, олар тік бас немесе электр бас немесе музыка стиліне байланысты бас синтезаторы сияқты басқа аспаптар болуы мүмкін, аккордтық схемадан бас партиясын импровизациялауға немесе жазбадан әнді үйренуге дайын болуы керек. Кейде аранжировщик немесе композитор бас гитарашыға толыққанды нотамен жазылған бас партиясын бере алады. Кейбір музыкалық шығармаларда жазылған сүйемелдеу мен импровизацияның араласуына тап болады. Мысалы, биг-бенд бас партиясында әуеннің кіріспесі мен («басы») толыққанды ноталанған бас партиясы болуы мүмкін, бірақ содан кейін импровизацияланған сололар үшін аранжировщик тек аккордтық белгілерді (мысалы, Bb G7/c min F7) жазып, бас гитарашының өзінің бас партиясын импровизациялайтынын күтеді.