Ауғанстанның әкімшілік-аймақтық бөлінісі

Кіріспе

Ауғанстанның бірінші деңгейдегі әкімшілік-аумақтық бірлігі – Ауғанстан 34 провинцияға (ولايت, wilåyat) бөлінеді. Ауғанстан провинциялары – негізгі әкімшілік бөліністері. Әр провинция бірнеше ауданды немесе әдетте 1000-нан астам ауылды қамтиды. Облыстық әкімдер Хамид Карзай басшылығымен жаңа үкімет құрылғаннан кейін Ауғанстан мемлекетін қайта құруда маңызды рөл атқарды. Халықаралық қауіпсіздік сарапшысы Дипали Мухопаджайдың мәліметінше, батыс тарапынан қолдау көрсетілген үкіметтің көптеген провинциялық әкімдері бұрынғы соғыс лордтары болған, олар саяси жүйеге енгізілген.

| Провинция | ISO 3166 2:AF | Лицензиялық код | Орталық қала | Аудан (км²) | Халқы (2015) | Халқы (2022 желтоқсан) | Халық тығыздығы (2020 км²-ге) | Аудан саны | БҰҰ аймағы | Аймақ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Бадахшан | AF BDS | BDN | Файзабад | 44,835.91 | 950,953 | 1,066,985 | 23.5 | 29 | Солтүстүк-Шығыс | Солтүстік |
| Бадгис | AF BDG | BDG | Қала-и-Нав | 20,794.01 | 495,958 | 560,021 | 26.4 | 7 | Батыс | Орталық |
| Бағлан | AF BGL | BAG | Пули-Хумри | 18,255.24 | 910,784 | 1,023,512 | 55.6 | 16 | Солтүстүк-Шығыс | Солтүстік |
| Балх | AF BAL | BLH | Мазар-и-Шариф | 16,186 | 1,325,659 | 1,524,677 | 93.2 | 15 | Солтүстік-Батыс | Солтүстік |
| Бамян | AF BAM | BAM | Бамян | 18,029.16 | 487,218 | 510,543 | 27.5 | 7 | Батыс | Орталық |
| Дайкунди | AF DAY | DYK | Нили | 17,501.36 | 507,339 | 529,610 | 29.5 | 8 | Оңтүстік-Батыс | Оңтүстік |
| Фарах | AF FRA | FRH | Фарах | 49,339.11 | 507,405 | 581,293 | 11.4 | 11 | Батыс | Орталық |
| Фаряб | AF FYB | FYB | Маймана | 20,797.63 | 998,147 | 1,116,894 | 53.3 | 14 | Солтүстік-Батыс | Солтүстік |
| Газни | AF GHA | GAZ | Газни | 22,460.53 | 1,228,831 | 1,373,653 | 60.7 | 19 | Оңтүстік-Шығыс | Оңтүстік |
| Гор | AF GHO | GHR | Чағчаран | 36,657.42 | 790,296 | 809,245 | 20.9 | 11 | Батыс | Орталық |
| Гельменд | AF HEL | HEL | Лашкаргах | 58,305.07 | 924,711 | 1,456,789 | 24.8 | 13 | Оңтүстік-Батыс | Оңтүстік |
| Герат | AF HER | HRT | Герат | 55,868.53 | 1,890,202 | 2,152,892 | 38.3 | 15 | Батыс | Орталық |
| Жовжан | AF JOW | JZJ | Шеберган | 11,292.52 | 540,255 | 624,313 | 53.3 | 9 | Солтүстік-Батыс | Солтүстік |
| Кабул | AF KAB | KBL | Кабул | 4,523.58 | 4,372,977 | 5,211,452 | 1,150.5 | 18 | Орталық | Орталық |
| Кандагар | AF KAN | KRD | Кандагар | 54,844.50 | 1,226,593 | 1,409,105 | 25.5 | 16 | Оңтүстік-Батыс | Оңтүстік |
| Каписа | AF KAP | KPS | Махмуд-и-Рақи | 1,908 | 441,010 | 503,524 | 255.9 | 7 | Орталық | Орталық |
| Хост | AF KHO | KST | Хост | 4,235.26 | 574,582 | 645,217 | 150.3 | 13 | Оңтүстік-Шығыс | Оңтүстік |
| Кунар | AF KNR | KNR | Асадабад | 4,925.90 | 450,652 | 508,040 | 101.4 | 15 | Шығыс | Орталық |
| Кундуз | AF KDZ | KDZ | Кундуз | 8,080.86 | 1,010,037 | 1,145,678 | 140.7 | 7 | Солтүстік-Шығыс | Солтүстік |
| Лагман | AF LAG | LGM | Михтарлам | 3,978.087 | 445,588 | 499,871 | 124.1 | 5 | Шығыс | Орталық |
| Логар | AF LOG | LGR | Пули-Алам | 4,568 | 392,045 | 444,419 | 95.1 | 7 | Орталық | Орталық |
| Нангархар | AF NAN | NGR | Джалалабад | 7,641.05 | 1,517,388 | 1,712,331 | 222.7 | 23 | Шығыс | Орталық |
| Нимруз | AF NIM | NRZ | Заранж | 42,409.53 | 164,978 | 191,265 | 4.3 | 5 | Оңтүстік-Батыс | Оңтүстік |
| Нуристан | AF NUR | NUR | Парун | 9,266.74 | 147,967 | 167,425 | 17.7 | 7 | Шығыс | Орталық |
| Пактия | AF PIA | PAK | Гардез | 5,583.15 | 551,987 | 627,567 | 109.6 | 11 | Оңтүстік-Шығыс | Оңтүстік |
| Пактика | AF PKA | PKT | Шарана | 19,515.86 | 434,742 | 792,226 | 39.7 | 15 | Оңтүстік-Шығыс | Оңтүстік |
| Панджшер | AF PAN | PJR | Базарак | 3,771.62 | 371,902 | 382,425 | 45.0 | 7 | Орталық | Орталық |
| Парван | AF PAR | PRN | Чарикар | 5,715.05 | 664,502 | 747,618 | 129.1 | 9 | Орталық | Орталық |
| Саманган | AF SAM | SAM | Айбак | 13,437.91 | 387,928 | 440,919 | 32.0 | 5 | Солтүстік-Батыс | Солтүстік |
| Сар-и-Пол | AF SAR | SRP | Сар-и-Пол | 16,385.57 | 559,577 | 630,706 | 37.9 | 7 | Солтүстік-Батыс | Солтүстік |
| Тахар | AF TAK | TAK | Талокан | 12,458.82 | 983,336 | 1,093,100 | 87.7 | 16 | Солтүстік-Шығыс | Солтүстік |
| Урузган | AF URU | ORZ | Таринкот | 11,473.67 | 386,818 | 448,219 | 38.0 | 6 | Оңтүстік-Батыс | Оңтүстік |
| Вардак | AF WAR | WDK | Маидан-Шар | 10,348.32 | 596,287 | 667,612 | 63.8 | 9 | Орталық | Орталық |
| Забул | AF ZAB | ZBL | Калат | 17,471.80 | 304,126 | 402,899 | 22.0 | 9 | Оңтүстік-Батыс | Оңтүстік |

Afghanistan is divided into 34 provinces (ولايت, wilåyat). The provinces of Afghanistan are the primary administrative divisions. Each province encompasses a number of districts or usually over 1,000 villages. Provincial governors played a critical role in the reconstruction of the Afghan state following the creation of the new government under Hamid Karzai. According to international security scholar Dipali Mukhopadhyay, many of the provincial governors of the western backed government were former warlords who were incorporated into the political system. |
!Province
!align="right"|ISO 3166 2:AF
!align="left"|LicensePlateCode
!align="left"|Capital
!align="right"|Area(km2)
!align="right"|Population(2015)
!align="right"|Population(December 2022)
!align="right"|Populationdensity(per km2 in 2020)
!align="right"|No. ofDistricts
!align="right"|U. N. Region
!align="right"|Region
|
| Badakhshan || style="text align:center;" | AF BDS || BDN || Fayzabad || align=right| 44,835.91 || align=right| 950,953 || align=right| 1,066,985 || align=right| 23.5 || align=right| 29 || North East || North
|
| Badghis || style="text align:center;" | AF BDG || BDG || Qala i Naw || align=right| 20,794.01 || align=right| 495,958 || align=right| 560,021 || align=right| 26.4 || align=right| 7 || West || Central
|
| Baghlan || style="text align:center;" | AF BGL || BAG || Puli Khumri || align=right| 18,255.24 || align=right| 910,784 || align=right| 1,023,512 || align=right| 55.6 || align=right| 16 || North East || North
|
| Balkh || style="text align:center;" | AF BAL || BLH || Mazar i Sharif || align=right| 16,186 || align=right| 1,325,659 || align=right| 1,524,677 || align=right| 93.2 || align=right| 15 || North West || North
|
| Bamyan || style="text align:center;" | AF BAM || BAM || Bamyan || align=right| 18,029.16 || align=right| 487,218 || align=right| 510,543 || align=right| 27.5 || align=right| 7 || West || Central
|
| Daykundi || style="text align:center;" | AF DAY || DYK || Nili || align=right| 17,501.36 || align=right| 507,339 || align=right| 529,610 || align=right| 29.5 || align=right| 8 || South West || South
|
| Farah || style="text align:center;" | AF FRA || FRH || Farah || align=right| 49,339.11 || align=right| 507,405 || align=right| 581,293 || align=right| 11.4 || align=right| 11 || West || Central
|
| Faryab || style="text align:center;" | AF FYB || FYB || Maymana || align=right| 20,797.63 || align=right| 998,147 || align=right| 1,116,894 || align=right| 53.3 || align=right| 14 || North West || North
|
| Ghazni || style="text align:center;" | AF GHA || GAZ || Ghazni || align=right| 22,460.53 || align=right| 1,228,831 || align=right| 1,373,653 || align=right| 60.7 || align=right| 19 || South East || South
|
| Ghor || style="text align:center;" | AF GHO || GHR || Chaghcharan || align=right| 36,657.42 || align="right" | 790,296 || align=right| 809,245 || align=right| 20.9 || align=right| 11 || West || Central
|
| Helmand || style="text align:center;" | AF HEL || HEL || Lashkargah || align=right| 58,305.07 || align=right| 924,711 || align=right| 1,456,789 || align=right| 24.8 || align=right| 13 || South West || South
|
| Herat || style="text align:center;" | AF HER || HRT || Herat || align=right| 55,868.53 || align=right| 1,890,202 || align=right| 2,152,892 || align=right| 38.3 || align=right| 15 || West || Central
|
| Jowzjan || style="text align:center;" | AF JOW || JZJ|| Sheberghan || align=right| 11,292.52 || align=right| 540,255 || align=right| 624,313 || align=right| 53.3 || align=right| 9 || North West || North
|
| Kabul || style="text align:center;" | AF KAB || KBL || Kabul || align=right| 4,523.58 || align=right| 4,372,977 || align=right| 5,211,452|| align=right| 1,150.5 || align=right| 18 || Central || Central
|
| Kandahar || style="text align:center;" | AF KAN || KRD || Kandahar || align=right| 54,844.50 || align=right| 1,226,593 || align=right| 1,409,105 || align=right| 25.5 || align=right| 16 || South West || South
|
| Kapisa || style="text align:center;" | AF KAP || KPS || Mahmud i Raqi || align=right| 1,908 || align=right| 441,010 || align=right| 503,524 || align=right| 255.9 || align=right| 7 || Central || Central
|
| Khost || style="text align:center;" | AF KHO || KST || Khost || align=right| 4,235.26 || align=right| 574,582 || align=right| 645,217 || align=right| 150.3 || align=right| 13 || South East || South
|
| Kunar || style="text align:center;" | AF KNR || KNR || Asadabad || align=right| 4,925.90 || align=right| 450,652 || align=right| 508,040 || align=right| 101.4 || align=right| 15 || East || Central
|
| Kunduz || style="text align:center;" | AF KDZ || KDZ || Kunduz || align=right| 8,080.86 || align=right| 1,010,037 || align=right| 1,145,678 || align=right| 140.7 || align=right| 7 || North East || North
|
| Laghman || style="text align:center;" | AF LAG || LGM|| Mihtarlam || align=right| 3,978.087 || align=right| 445,588 || align=right| 499,871 || align=right| 124.1 || align=right| 5 || East || Central
|
| Logar || style="text align:center;" | AF LOG || LGR || Pul i Alam || align=right| 4,568 || align=right| 392,045 || align=right| 444,419 || align=right| 95.1 || align=right| 7 || Central || Central
|
| Nangarhar || style="text align:center;" | AF NAN || NGR || Jalalabad || align=right| 7,641.05 || align=right| 1,517,388 || align=right|1,712,331 || align=right| 222.7 || align=right| 23 || East || Central
|
| Nimruz || style="text align:center;" | AF NIM || NRZ || Zaranj || align=right| 42,409.53 || align=right| 164,978 || align=right| 191,265 || align=right| 4.3 || align=right| 5 || South West || South
|
| Nuristan || style="text align:center;" | AF NUR || NUR || Parun || align=right| 9,266.74 || align=right| 147,967 || align=right| 167,425 || align=right| 17.7 || align=right| 7 || East || Central
|
| Paktia || style="text align:center;" | AF PIA || PAK || Gardez || align=right| 5,583.15 || align=right| 551,987 || align=right| 627,567 || align=right| 109.6 || align=right| 11 || South East || South
|
| Paktika || style="text align:center;" | AF PKA || PKT || Sharana || align=right| 19,515.86 || align=right| 434,742 || align=right| 792,226 || align=right| 39.7 || align=right| 15 || South East || South
|
| Panjshir || style="text align:center;" | AF PAN || PJR || Bazarak || align=right| 3,771.62 || align=right| 371,902 || align=right| 382,425 || align=right| 45.0 || align=right| 7 || Central || Central
|
| Parwan || style="text align:center;" | AF PAR || PRN || Charikar || align=right| 5,715.05 || align=right| 664,502 || align=right |747,618 || align=right| 129.1 || align=right| 9 || Central || Central
|
| Samangan || style="text align:center;" | AF SAM || SAM || Aybak || align=right| 13,437.91 || align=right| 387,928 || align=right| 440,919 || align=right| 32.0 || align=right| 5 || North West || North
|
| Sar e Pol || style="text align:center;" | AF SAR || SRP || Sar e Pol || align=right| 16,385.57 || align=right| 559,577 || align=right| 630,706 || align=right| 37.9 || align=right| 7 || North West || North
|
| Takhar || style="text align:center;" | AF TAK || TAK || Taloqan || align=right| 12,458.82 || align=right| 983,336 || align=right| 1,093,100 || align=right| 87.7 || align=right| 16 || North East || North
|
| Uruzgan || style="text align:center;" | AF URU || ORZ || Tarinkot || align=right| 11,473.67 || align=right| 386,818 || align=right| 448,219 || align=right| 38.0 || align=right| 6 || South West || South
|
| Wardak || style="text align:center;" | AF WAR || WDK || Maidan Shar || align=right| 10,348.32 || align=right| 596,287 || align=right| 667,612 || align=right| 63.8 || align=right| 9 || Central || Central
|
| Zabul || style="text align:center;" | AF ZAB || ZBL || Qalat || align=right| 17,471.80 || align=right| 304,126 || align=right| 402,899 || align=right| 22.0 || align=right| 9 || South West || South
|}

Ауғанстан аймақтары

+Аймақ (км²) Халық (2015) Халық (2020) Халық тығыздығы (2020 жылы, км²-ге) Орталық237,33413,571,39715,067,10063.4Солтүстік161,7307,666,6768,570,50052.9Оңтүстік253,8006,304,7077,752,80030.5

БҰҰ аймақтары

+Аймақ (км²) Халық (2015) Халық (2020) Халық тығыздығы (2020 км²-ге) Орталық30,8356,838,7237,695,300249.5Шығыс 25,8122,561,595 2,858,400 110.7Солтүстік-Шығыс83,630 3,855,1104,298,500 51.3Солтүстік-Батыс78,1003,811,5664,272,00054.6Оңтүстік-Шығыс51,7942,790,1423,386,50065.3Оңтүстік-Батыс202,0063,514,5654,366,30021.6Батыс180,6874,171,0794,513,40024.9

Ауғанстанның бұрынғы провинциялары

Ауғанстан тарихында бірнеше провинция болған. Бастапқыда ол тек Кабул, Герат, Қандаһар және Балх провинцияларынан тұрды, бірақ провинциялардың саны артты және 1880 жылға қарай Балх, Герат, Қандаһар, Газни, Джалалабад және Кабул провинцияларынан құралды. Оңтүстік провинциясы 1964 жылы таратылып, Пактия провинциясы құрылды. Түркістан провинциясы 1929-1946 жылдар аралығында таратылды. Қатаған Бадахшан провинциясы 1963 жылы Бадахшан және Қатаған провинцияларына бөлінді, соңғысы да сол жылы таратылды. Қатаған провинциясы 1963 жылы Бағлан, Кундуз және Тахар провинцияларына бөлінді. Шығыс провинциясы 1964 жылы таратылып, Нангархар провинциясы құрылды. Фарах Чакансур провинциясы 1964 жылы Фарах және Нимруз провинцияларына бөлінді. Мазар-и-Шариф провинциясы 1964 жылы Балх және Джоузжан провинцияларына бөлінді. Мейман провинциясы 1964 жылы Бадғис және Фарьяб провинцияларына бөлінді.