Англиядағы Тейм өзені: мағынасы, этимологиясы, тамырлары. Кельт тілінен шыққан "қараңғы", "баяу" немесе "ағатын" сөздерімен байланысты. Өзендердің тегі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англияның Батыс Мидлендс аймағындағы өзен.
River in the West Midlands of England
Этимология
Атауы кельт тілінен шыққан, бірақ оның тамыры одан да ертерек болуы мүмкін. Әдетте, бұл сөз санскрит тіліндегі "тамас" сөзімен салыстырғанда "қарқаралы" дегенді білдіреді. Басқа мүмкіндіктер – "баяу ағатын" немесе "ағын", дегенмен нақты мағынасы белгісіз. Бұл атау Таме өзенімен (Үлкен Манчестерде) ортақ, сондай-ақ Тамез, Темза, Теме, Тим және Тамар өзендерінің де осы бір түбірден шыққан болуы мүмкін.
The name derives from the Celtic language, although it may have even earlier roots. It is usually thought to mean "dark", by analogy with the Sanskrit word tamas meaning darkness. Other possibilities are "slow moving" or "flowing", although the precise meaning is uncertain. The name is shared with the River Tame, Greater Manchester, and it is likely that the River Thame, the River Thames, the River Teme, the River Team, and the River Tamar all share the derivation.
Тарихи маңызы
Бірмингем және қазіргі қаланың орталық және солтүстік бөліктеріндегі шаруашылықтар, бәлкім, Томсаете немесе Томсате ("Там өзенінің бойындағы тұрғындар") тайпасының қоныстанған жерлері болған. Бұл тайпа Мерсия Королдығы кезінде Там өзенінің аңғарында және Тамворт маңында өмір сүрген, аңгликалық тайпа еді. Олар Хэмбер сағасынан Трент және Там өзендерінің аңғарларымен жоғалып келген, кейін Мерсияны құрған.
Birmingham and the parishes in the centre and north of the modern conurbation were probably colonised by the Tomsaete or Tomsæte ("Tame dwellers"), an Anglian tribe living in the valley of the Tame and around Tamworth during the Kingdom of Mercia. They migrated up the valleys of the Trent and Tame from the Humber Estuary, and later formed Mercia.
Жол және су жиналатын жер
Таме өзенінің екі негізгі бастауы бар деп саналады: Уилленхолл және Олдбери. Осы жерлерде пайда болатын салалары әдетте Уилленхолл және Олдбери тармақтары деп аталады. Дегенмен, оның Waddens Brook сияқты бірқатар салалары Вулвергемптон қаласындағы Билстон мен Уэднесфилдке дейін батысқа және солтүстікке қарай бастау алады. Өзеннің көп бөлігі ғасырлар бойы өзгертілген, ал қалалық бөліктері қазір көбінесе құбырлар немесе каналданған арналар арқылы өтеді. Таме өзенінің екі тармағы да Қара Жер арқылы ағып, Валсоллдың шетіндегі Бескот жерінде бірігеді.
The Tame is generally considered to have two main sources; Willenhall and Oldbury. The tributaries arising in these locations are generally known as the Willenhall arm and the Oldbury arm of the Tame. However, some of its tributary streams, including Waddens Brook, rise as far to the west and north as Bilston and Wednesfield in the city of Wolverhampton. Much of the course of the river has been modified over the centuries, and the urban sections now run mainly through culverts or canalised channels. Both arms of the Tame flow through the Black Country to their confluence at Bescot, on the edge of Walsall.
Уилленхолл немесе Вулвергемптон тармағы
Солтүстік саласы Вилленхолл маңындағы Бентлиден оңай ізге асыруға болады. Дегенмен, SMURF жобасы оны Билстон маңындағы Стоу-Хитке дейін созады, онда ол Вулвергемптон колледжінің Веллингтон-роуд кампусының солтүстік жағындағы батпақты жермен белгіленеді; осы себепті SMURF (Қаладағы өзендер мен су тасқыны алаптарын тұрақты басқару) Таменің осы бөлігін "Вулвергемптон саласы" деп атайды. Виктория дәуіріндегі ординанс карталары Таменің бастауын ескі Стоу-Хит кеніші орнына, қазіргі Вулвергемптонның Шығыс паркіне дейін көрсетеді. Ағын көзден жасырын, бірақ көбінесе солтүстік-шығысқа қарай Стоулаун арқылы ағып өтеді, содан кейін Уилленхоллдың оңтүстік жиегінен өтіп, қоймалар арасында көрінеді де, Уэднесфилдтен бастау алатын Вэдденс Бруктың суымен толығады. Ол Watery Lane және Noose Lane-де анық көрінеді, тіпті Bentley-де де, онда ол Bentley-дің индустриалдық аймағы арқылы оңтүстікке қарай ағып, содан соң оңтүстік-шығысқа бұрылып, M6 тас жолының бойымен және астынан өтіп, Бескоттқа қарай бағыт алады.
The northern arm is easily traced from Bentley, near Willenhall. However, the SMURF project traces it back as far as Stow Heath, near Bilston, where it is marked by a marshy patch at the northern end of the City of Wolverhampton College's Wellington Road campus; hence, SMURF (Sustainable Management of Urban Rivers and Floodplains) uses the term "Wolverhampton arm" for this section of the Tame. Victorian Ordnance Survey maps trace the sources of the Tame further back, to the site of the old Stow Heath colliery, which is now Wolverhampton's East Park. The stream runs invisibly but generally north eastward through Stowlawn, and then cuts across the southern edge of Willenhall, appearing briefly among the warehouses, and picking up reinforcement from the Waddens Brook, which originates in Wednesfield. It appears definitively at Watery Lane and Noose Lane, even more so at Bentley, where it runs southward through the industrial part of Bentley, before turning south eastward, following a realigned course alongside and beneath the M6 motorway, to Bescot.
Олдбери қолының
Оңтүстік саласы Олдбери қаласының орталығына жақын жерде анық көрінеді, тіпті осы қалаға атын да берген, бірақ оның бастауын Уайтхит пен Лэнгли Грин арасындағы M5 тас жолының батысындағы Титфордтағы өнеркәсіптік ауданға дейін табуға болады. Ол Лэнглиден ағып өтіп, Олдбери қаласының оңтүстік және шығыс жиектерінен өтеді, Сэндвелл және Дадли теміржол станциясынан оңтүстікке қарай жер бетіне шығады, содан кейін көбінесе жер үстімен ағып, оңай іздеуге болады. Бағыты негізінен солтүстік-батысқа қарай, Брэдс ауылының шетімен өтіп, Типтонға құяды. Мұнда ол Шипвош қалалық паркі мен Хорсли Хит арқылы Ұлы Көпірдің орталығына дейін ағады. Типтоннан шығып, ол Веднесберидің оңтүстік және шығыс бөліктері арқылы зигзаг тәрізді өтеді және Бескотта Уилленхолл немесе Вулвергемптон саласымен қосылады.
The southern arm appears prominently close to Oldbury town centre, which gives it its name, but can be traced back to an industrial area at Titford, just west of the M5 motorway, between Whiteheath and Langley Green. It winds its way up through Langley and around the southern and eastern edges of Oldbury town centre, surfacing due south of Sandwell & Dudley railway station, from which point it remains mainly on the surface and is easily traced. Bearing generally north westward, it skirts Brades Village and flows into Tipton. Here it passes through Sheepwash Urban Park and Horseley Heath to the centre of Great Bridge. Leaving Tipton, it then zig zags across the southern and eastern parts of Wednesbury, to meet the Willenhall or Wolverhampton arm at Bescot.
Негізгі ағым
Бірлескен Там кейін, M6 автожолына және оның M5 автожолымен тоғысқан жеріне жол ашу үшін өзгертілген арналар арқылы ағып өтеді, содан кейін Сэндвелл аңғарынан өтіп, Солтүстік Бирмингемге жетіп саналады. Ол Хэмстед және Перри Холл паркі арқылы Перри Баррға дейін ағады, онда 1711 жылғы Перри көпірінен өтеді, содан кейін Уиттоннан және Грейвли Хилл тоғысқан жерінің астынан (онда Реамен толысады) және Бромфорд виадугынан өтіп, Уошвуд Хитке жетеді. Касл Бромвичтің солтүстігін айналып өтіп, Парк Холл табиғат қорығы арқылы Бирмингемді солтүстік-шығысқа қарай тастап, Уорвикширдегі Уотер Ортоннан өтеді. Хэмс Холлда, Ривер Блайт пен Ривер Бурн өзендерімен қосылғаннан кейін, ол солтүстікке бұрылып, көп ұзамай Лиа Марстонның үлкен су тазарту көлдеріне құяды, қазіргі таңда Кингсбери су паркінің құрамында. Содан кейін ол Стаффордширге өтіп, батыста Дрейтон Бассет және шығыста Достхилл арасындағы кең аңғардағы Миддлтон Лейкс RSPB қорығы арқылы ағады. Содан кейін ол Фэзлидің шығысында Уотлинг көшесінен және Ковентри каналын алып жүретін су құбырынан өтеді. Ол Тамуортқа қарай солтүстікке қарай жалғасады, ол өзеннің атын алған, онда оған Леди Бридждің шығысындағы Ривер Анкер қосылады, Тамворт қамалының стратегиялық тұрғыда орналасқан жерінің астында. Өзен Хопвас, Комберфорд және Элфордтан өтіп, жалпы солтүстік бағытын жалғастырады, содан кейін Ұлттық Ескерткіш Арборетумына жетеді, онда ол осы және Кроксалл көлдері табиғат қорығы арасындағы шекараны құрайды. Бұдан кейін ол Вихнор виадугындағы теміржолдың астынан өтіп, Алревастың жанында Трент өзеніне құяды. Соңғы ағысы Хамбер сағасы арқылы Солтүстік теңізге құяды. Там мен Трент кездескенде, Там үлкен өзен болып табылады, ал Трент оған қосалқы өзен ретінде қосылады. Алайда, Трент сол кездегі ең ұзын өзен болғандықтан, біріктірілген өзен оның атын алады. Там өзенінің бассейнінің ауданы шамамен 1500 км² құрайды және шамамен 1,7 миллион адам тұрады. Там бассейнінің шамамен 42% қалалық жерлерді құрайды, бұл оны Ұлыбританиядағы ең қалалық өзен бассейніне айналдырады. Бирмингем мен Блэк Кантридің көмір, темір және болатқа негізделген дәстүрлі өнеркәсіптері қатты ластануға себеп болды, ал Там Уорвикширдегі Лиа Марстонның астындағы тазарту көлдері арқылы ластағыштарды жою үшін өтеді, бұл Ұлыбританиядағы бірегей құрылым. Бұл көлдің үлкен бөлігі Кингсбери су паркін құрайды. Бирмингемнің Уиттон ауданындағы өте ластанған өзеннің бөлігін тазалау жұмыстарының нәтижесінде қаздар мен аққулар сияқты су құстары осы өзеннің бөлігінде қоныстанды. Сэндвелл аңғары соңғы 20 жылда маңызды қалалық жануарлар мекеніне айналды. Там өзені бойында кеме жүруге болмайды.
The unified Tame then flows—partly through channels realigned to make way for the M6 motorway and its interchange with the M5—through Sandwell Valley and into north Birmingham. It passes through Hamstead and Perry Hall Park to Perry Barr, where it is crossed by the Perry Bridge of 1711, then through Witton and beneath both Gravelly Hill Interchange (where it is fed by the Rea) and Bromford Viaduct, to Washwood Heath. Skirting to the north of Castle Bromwich, it leaves Birmingham to the north east at Park Hall Nature Reserve, passing Water Orton in Warwickshire. At Hams Hall, immediately after its confluence with the River Blythe and the little River Bourne, it turns sharply to take up a northward course, and soon feeds into the large complex of water purification lakes at Lea Marston that now make up Kingsbury Water Park. It then crosses into Staffordshire, flowing through Middleton Lakes RSPB reserve in a wide valley between Drayton Bassett to the west and Dosthill to the east. It then flows under Watling Street to the east of Fazeley, and under an aqueduct carrying the Coventry Canal. It continues northward to Tamworth, which takes its name from the river, where it is joined by the River Anker immediately to the east of Lady Bridge beneath the strategically positioned Tamworth Castle. The river continues its generally northward route past Hopwas, Comberford and Elford until it arrives at the National Memorial Arboretum where it forms the boundary between this and the Croxall Lakes Nature Reserve. After this, it flows under the railway at Wichnor Viaduct to its confluence with the Trent near Alrewas. The eventual outflow is into the North Sea, via the Humber Estuary. When the Tame and Trent meet, the Tame is the bigger river, the Trent effectively joining it as a tributary. However, the Trent being the longer river at that point is considered the more senior, and so the combined river bears its name. The catchment of the Tame covers an area of nearly 1500 km2 and contains a population of about 1.7 million people. Approximately 42% of the Tame basin is urbanised, making it the most heavily urbanised river basin in the United Kingdom. The traditional industries of Birmingham and the Black Country, based on coal, iron and steel, were heavily polluting, and the Tame is conducted through a series of purification lakes below Lea Marston in Warwickshire to remove pollutants, an arrangement unique in the UK. A large part of this lake area forms the Kingsbury Water Park. Clean up operations in a notoriously polluted stretch of the river in the Witton area of Birmingham have meant that aquatic wildfowl such as ducks and swans have settled on that stretch of the river. Sandwell Valley has evolved over the last two decades into an important urban wildlife habitat. The Tame is non navigable throughout its course.
Ластану
Бір кездері Тем өзені Ұлыбританиядағы ең лас өзендердің бірі болған. Заңнамадағы өзгерістер мен Леа Марстондағы тазарту көлдерін пайдаланудың нәтижесінде ол қазір әлдеқайда таза. Тамуорт пен Личфилд арасындағы Хопвас ауылында күдіретті күзге жауған жаңбыр кезінде өзеннің әдемі су тасқынына ұшырау мүмкіндігі бар. Ауылдың атына берілген англосаксондық мағынасы бұл мәселенің ұзақ мерзімдік сақталуын көрсетеді: hop – жердің бұрышы, was – сулы. Сонымен қатар, Хопвас пен Элфорд арасындағы өзен ағысында елеулі иілім бар, ол аймақтың Тамхорн деп аталуына себеп болды.
The Tame was once one of Britain's dirtiest rivers. It is now much cleaner, due to changes in legislation and the use of purification lakes at Lea Marston. The river is susceptible to spectacular flooding at the village of Hopwas, between Tamworth and Lichfield, during periods of heavy autumnal rain. The long term persistence of the problem is attested by the Anglo Saxon meaning of the village's name: hop – nook of land, was – watery. There is also a substantial bend in the course of the river between Hopwas and Elford, giving rise to the name Tamhorn for the area.
Су тасқынын алдын алу
1980 жылдары Сэндвелл аңғарында су тасқынынан сақтану жұмыстары жүргізілді. Фордж Милл көлі бұрыннан бар болатын ойысты кеңейту арқылы, нөсер суды жинауға арналған бассейн ретінде құрылды. Өзенді тереңдету үшін қазылып, алынған құм мен малта тас көлде арал жасауға қолданылды. Бұл аймақ табиғат қорығының бір бөлігіне айналды, қазіргі уақытта ол Құстарды қорғау жөніндегі Корольдік қоғамға жалға берілген. Соған ұқсас құрылыс шамамен сол кезде Шепвош қалалық саябағында да салынды, онда ескі кірпіш зауыдының қазбалары Олдбери қолдың су тасқынынан құтылу үшін нөсер су бассейні ретінде пайдаланылды. 2005 жылы, Сэндвелл аңғарынан төмен ағысында, Бирмингемдегі Перри Баррдың Перри Холл паркі арқылы өзеннің бағыты өзен ағысын баяулату, су тасқынын азайту және жануарлар мен өсімдіктер үшін жақсартылған орта жасау мақсатында қайта жаңартылды, бұл SMURF (Қаладағы өзендер мен су тасқыны алаптарын тұрақты басқару) жобасының бір бөлігі болды. Дегенмен, 2007 жылдың маусым айында, қатты жаңбырдан кейін өзен Бирмингемнің Уиттон ауданында (Перри Баррдан төмен) және Кингсбери су саябағында жағалаудан асып кетті. 2009 жылы Қоршаған ортаны қорғау агенттігі су тасқынынан сақтану шаралары бойынша халыққа кеңесу өткізді. Содан кейін агенттік 380 000 фунт стерлингтік жөндеу жұмыстарын жүргізді, оның басым бөлігі өзенді қазу және кедергілерді жою жұмыстарынан тұрды. Касл Вейлдегі Честер жолының көпірі маңынан 1000 тонна құм алынып, балықтардың шағылысу ортасын жақсарту үшін өзен бойымен төменге тасылды. Грейвли Хилл учаскесінен 900 тонна лай мен қоқыс алынды. Олдбери қолдан қоқыстар тазартылды және балықтардың қозғалысын жеңілдету үшін одан бес бөгет алынып тасталды. Осы бағдарлама бойынша жұмыстар 2011 жылға дейін, негізінен Water Orton аймағында жалғасты.
Flood prevention work was carried out on Sandwell Valley in the 1980s. Forge Mill Lake was created as a stormwater retention basin by enlarging an existing depression. The river was dredged to deepen it and the gravel used to construct an island in the lake. This evolved into part of a nature reserve, at present leased to the Royal Society for the Protection of Birds. At about the same time, a similar arrangement was constructed at Sheepwash Urban Park, utilising old brickworks excavations as a storm water basin to relieve flooding by the Oldbury Arm. In 2005, the river's alignment through Perry Hall Park in Perry Barr, Birmingham, just downstream of Sandwell Valley, was remodelled to slow the flow, alleviate flooding and create improved habitats for wildlife, as part of the SMURF (Sustainable Management of Urban Rivers and Floodplains) project. Nonetheless, in June 2007, after heavy rain, the river burst its banks in the Witton area of Birmingham (just downstream of Perry Barr) and at Kingsbury Water Park. In 2009, the Environment Agency held a public consultation on its proposed flood alleviation measures. Subsequently, the Environment Agency undertook £380,000 worth of improvements, mainly involving dredging and clearing of obstacles. 1000 tonnes of gravel were removed from around the Chester Road Bridge at Castle Vale and deposited further downstream to improve the fish spawning habitat. The Gravelly Hill section was relieved of 900 tonnes of silt and debris. The Oldbury Arm was cleared of debris and five weirs were removed from it to facilitate fish migration. Work under this programme continues into 2011, mainly around Water Orton.