Кіріспе

Англияның Батыс Мидлендс аймағындағы өзен.

Этимология

Атауы кельт тілінен шыққан, бірақ оның тамыры одан да ертерек болуы мүмкін. Әдетте, бұл сөз санскрит тіліндегі "тамас" сөзімен салыстырғанда "қарқаралы" дегенді білдіреді. Басқа мүмкіндіктер – "баяу ағатын" немесе "ағын", дегенмен нақты мағынасы белгісіз. Бұл атау Таме өзенімен (Үлкен Манчестерде) ортақ, сондай-ақ Тамез, Темза, Теме, Тим және Тамар өзендерінің де осы бір түбірден шыққан болуы мүмкін.

Тарихи маңызы

Бірмингем және қазіргі қаланың орталық және солтүстік бөліктеріндегі шаруашылықтар, бәлкім, Томсаете немесе Томсате ("Там өзенінің бойындағы тұрғындар") тайпасының қоныстанған жерлері болған. Бұл тайпа Мерсия Королдығы кезінде Там өзенінің аңғарында және Тамворт маңында өмір сүрген, аңгликалық тайпа еді. Олар Хэмбер сағасынан Трент және Там өзендерінің аңғарларымен жоғалып келген, кейін Мерсияны құрған.

Жол және су жиналатын жер

Таме өзенінің екі негізгі бастауы бар деп саналады: Уилленхолл және Олдбери. Осы жерлерде пайда болатын салалары әдетте Уилленхолл және Олдбери тармақтары деп аталады. Дегенмен, оның Waddens Brook сияқты бірқатар салалары Вулвергемптон қаласындағы Билстон мен Уэднесфилдке дейін батысқа және солтүстікке қарай бастау алады. Өзеннің көп бөлігі ғасырлар бойы өзгертілген, ал қалалық бөліктері қазір көбінесе құбырлар немесе каналданған арналар арқылы өтеді. Таме өзенінің екі тармағы да Қара Жер арқылы ағып, Валсоллдың шетіндегі Бескот жерінде бірігеді.

Уилленхолл немесе Вулвергемптон тармағы

Солтүстік саласы Вилленхолл маңындағы Бентлиден оңай ізге асыруға болады. Дегенмен, SMURF жобасы оны Билстон маңындағы Стоу-Хитке дейін созады, онда ол Вулвергемптон колледжінің Веллингтон-роуд кампусының солтүстік жағындағы батпақты жермен белгіленеді; осы себепті SMURF (Қаладағы өзендер мен су тасқыны алаптарын тұрақты басқару) Таменің осы бөлігін "Вулвергемптон саласы" деп атайды. Виктория дәуіріндегі ординанс карталары Таменің бастауын ескі Стоу-Хит кеніші орнына, қазіргі Вулвергемптонның Шығыс паркіне дейін көрсетеді. Ағын көзден жасырын, бірақ көбінесе солтүстік-шығысқа қарай Стоулаун арқылы ағып өтеді, содан кейін Уилленхоллдың оңтүстік жиегінен өтіп, қоймалар арасында көрінеді де, Уэднесфилдтен бастау алатын Вэдденс Бруктың суымен толығады. Ол Watery Lane және Noose Lane-де анық көрінеді, тіпті Bentley-де де, онда ол Bentley-дің индустриалдық аймағы арқылы оңтүстікке қарай ағып, содан соң оңтүстік-шығысқа бұрылып, M6 тас жолының бойымен және астынан өтіп, Бескоттқа қарай бағыт алады.

Олдбери қолының

Оңтүстік саласы Олдбери қаласының орталығына жақын жерде анық көрінеді, тіпті осы қалаға атын да берген, бірақ оның бастауын Уайтхит пен Лэнгли Грин арасындағы M5 тас жолының батысындағы Титфордтағы өнеркәсіптік ауданға дейін табуға болады. Ол Лэнглиден ағып өтіп, Олдбери қаласының оңтүстік және шығыс жиектерінен өтеді, Сэндвелл және Дадли теміржол станциясынан оңтүстікке қарай жер бетіне шығады, содан кейін көбінесе жер үстімен ағып, оңай іздеуге болады. Бағыты негізінен солтүстік-батысқа қарай, Брэдс ауылының шетімен өтіп, Типтонға құяды. Мұнда ол Шипвош қалалық паркі мен Хорсли Хит арқылы Ұлы Көпірдің орталығына дейін ағады. Типтоннан шығып, ол Веднесберидің оңтүстік және шығыс бөліктері арқылы зигзаг тәрізді өтеді және Бескотта Уилленхолл немесе Вулвергемптон саласымен қосылады.

Негізгі ағым

Бірлескен Там кейін, M6 автожолына және оның M5 автожолымен тоғысқан жеріне жол ашу үшін өзгертілген арналар арқылы ағып өтеді, содан кейін Сэндвелл аңғарынан өтіп, Солтүстік Бирмингемге жетіп саналады. Ол Хэмстед және Перри Холл паркі арқылы Перри Баррға дейін ағады, онда 1711 жылғы Перри көпірінен өтеді, содан кейін Уиттоннан және Грейвли Хилл тоғысқан жерінің астынан (онда Реамен толысады) және Бромфорд виадугынан өтіп, Уошвуд Хитке жетеді. Касл Бромвичтің солтүстігін айналып өтіп, Парк Холл табиғат қорығы арқылы Бирмингемді солтүстік-шығысқа қарай тастап, Уорвикширдегі Уотер Ортоннан өтеді. Хэмс Холлда, Ривер Блайт пен Ривер Бурн өзендерімен қосылғаннан кейін, ол солтүстікке бұрылып, көп ұзамай Лиа Марстонның үлкен су тазарту көлдеріне құяды, қазіргі таңда Кингсбери су паркінің құрамында. Содан кейін ол Стаффордширге өтіп, батыста Дрейтон Бассет және шығыста Достхилл арасындағы кең аңғардағы Миддлтон Лейкс RSPB қорығы арқылы ағады. Содан кейін ол Фэзлидің шығысында Уотлинг көшесінен және Ковентри каналын алып жүретін су құбырынан өтеді. Ол Тамуортқа қарай солтүстікке қарай жалғасады, ол өзеннің атын алған, онда оған Леди Бридждің шығысындағы Ривер Анкер қосылады, Тамворт қамалының стратегиялық тұрғыда орналасқан жерінің астында. Өзен Хопвас, Комберфорд және Элфордтан өтіп, жалпы солтүстік бағытын жалғастырады, содан кейін Ұлттық Ескерткіш Арборетумына жетеді, онда ол осы және Кроксалл көлдері табиғат қорығы арасындағы шекараны құрайды. Бұдан кейін ол Вихнор виадугындағы теміржолдың астынан өтіп, Алревастың жанында Трент өзеніне құяды. Соңғы ағысы Хамбер сағасы арқылы Солтүстік теңізге құяды. Там мен Трент кездескенде, Там үлкен өзен болып табылады, ал Трент оған қосалқы өзен ретінде қосылады. Алайда, Трент сол кездегі ең ұзын өзен болғандықтан, біріктірілген өзен оның атын алады. Там өзенінің бассейнінің ауданы шамамен 1500 км² құрайды және шамамен 1,7 миллион адам тұрады. Там бассейнінің шамамен 42% қалалық жерлерді құрайды, бұл оны Ұлыбританиядағы ең қалалық өзен бассейніне айналдырады. Бирмингем мен Блэк Кантридің көмір, темір және болатқа негізделген дәстүрлі өнеркәсіптері қатты ластануға себеп болды, ал Там Уорвикширдегі Лиа Марстонның астындағы тазарту көлдері арқылы ластағыштарды жою үшін өтеді, бұл Ұлыбританиядағы бірегей құрылым. Бұл көлдің үлкен бөлігі Кингсбери су паркін құрайды. Бирмингемнің Уиттон ауданындағы өте ластанған өзеннің бөлігін тазалау жұмыстарының нәтижесінде қаздар мен аққулар сияқты су құстары осы өзеннің бөлігінде қоныстанды. Сэндвелл аңғары соңғы 20 жылда маңызды қалалық жануарлар мекеніне айналды. Там өзені бойында кеме жүруге болмайды.

Ластану

Бір кездері Тем өзені Ұлыбританиядағы ең лас өзендердің бірі болған. Заңнамадағы өзгерістер мен Леа Марстондағы тазарту көлдерін пайдаланудың нәтижесінде ол қазір әлдеқайда таза. Тамуорт пен Личфилд арасындағы Хопвас ауылында күдіретті күзге жауған жаңбыр кезінде өзеннің әдемі су тасқынына ұшырау мүмкіндігі бар. Ауылдың атына берілген англосаксондық мағынасы бұл мәселенің ұзақ мерзімдік сақталуын көрсетеді: hop – жердің бұрышы, was – сулы. Сонымен қатар, Хопвас пен Элфорд арасындағы өзен ағысында елеулі иілім бар, ол аймақтың Тамхорн деп аталуына себеп болды.

Су тасқынын алдын алу

1980 жылдары Сэндвелл аңғарында су тасқынынан сақтану жұмыстары жүргізілді. Фордж Милл көлі бұрыннан бар болатын ойысты кеңейту арқылы, нөсер суды жинауға арналған бассейн ретінде құрылды. Өзенді тереңдету үшін қазылып, алынған құм мен малта тас көлде арал жасауға қолданылды. Бұл аймақ табиғат қорығының бір бөлігіне айналды, қазіргі уақытта ол Құстарды қорғау жөніндегі Корольдік қоғамға жалға берілген. Соған ұқсас құрылыс шамамен сол кезде Шепвош қалалық саябағында да салынды, онда ескі кірпіш зауыдының қазбалары Олдбери қолдың су тасқынынан құтылу үшін нөсер су бассейні ретінде пайдаланылды. 2005 жылы, Сэндвелл аңғарынан төмен ағысында, Бирмингемдегі Перри Баррдың Перри Холл паркі арқылы өзеннің бағыты өзен ағысын баяулату, су тасқынын азайту және жануарлар мен өсімдіктер үшін жақсартылған орта жасау мақсатында қайта жаңартылды, бұл SMURF (Қаладағы өзендер мен су тасқыны алаптарын тұрақты басқару) жобасының бір бөлігі болды. Дегенмен, 2007 жылдың маусым айында, қатты жаңбырдан кейін өзен Бирмингемнің Уиттон ауданында (Перри Баррдан төмен) және Кингсбери су саябағында жағалаудан асып кетті. 2009 жылы Қоршаған ортаны қорғау агенттігі су тасқынынан сақтану шаралары бойынша халыққа кеңесу өткізді. Содан кейін агенттік 380 000 фунт стерлингтік жөндеу жұмыстарын жүргізді, оның басым бөлігі өзенді қазу және кедергілерді жою жұмыстарынан тұрды. Касл Вейлдегі Честер жолының көпірі маңынан 1000 тонна құм алынып, балықтардың шағылысу ортасын жақсарту үшін өзен бойымен төменге тасылды. Грейвли Хилл учаскесінен 900 тонна лай мен қоқыс алынды. Олдбери қолдан қоқыстар тазартылды және балықтардың қозғалысын жеңілдету үшін одан бес бөгет алынып тасталды. Осы бағдарлама бойынша жұмыстар 2011 жылға дейін, негізінен Water Orton аймағында жалғасты.