Греко-рим мифологиясы: құдайлар мен аңыздар әлемі

Кіріспе

Гректер мен римдіктердің мифтерін зерттеу. Классикалық мифология, сондай-ақ Грек-рим мифологиясы немесе грек және рим мифологиясы деп аталатын бұл сала, ежелгі гректер мен римдіктердің мифтерін зерттейді. Мифология, философия және саяси ой-толғаммен бірге, классикалық антикалық дәуірден кейінгі Батыс мәдениетінде сақталған маңызды мұралардың бірі болып табылады. Грек тіліндегі "mythos" сөзі сөйлеуді немесе айтылған сөзді білдіреді, сонымен қатар ертегі, оқиға немесе повесть мағынасын да береді. Римнің Грецияны жаулап алғаннан бастап, біздің заманымыздан бұрынғы соңғы екі ғасырда және одан кейінгі ғасырлар бойы, өздеріне лайықты құдайлары болған римдіктер гректерден көптеген мифтік оқиғаларды қабылдады, бірақ құдайлардың аттарын өздерінің римдік (латын) тілінде сақтап қалды. Осының нәтижесінде, көптеген римдік және грек құдайларының іс-қимылдары әңгімелерде және әдебиетте теңдес болып келді. Мысалы, римдік аспан құдайы Юпитер грек құдайы Зевске, ал римдік сұлулық құдайы Венера грек құдайы Афродитаға, ал римдік теңіз құдайы Нептун грек құдайы Посейдонға теңестірілді. Латын тілі Орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде Рим империясының кең таралған ықпалының арқасында Еуропада басым тіл болып қала берді. Осы кезеңде мифологиялық есімдер көбінесе латынша түрінде кездесетін. Алайда, 19 ғасырда грек немесе римдік аттарды қолдануға көшу болды. Мысалы, "Зевс" және "Юпитер" есімдері сол ғасырда классикалық пантеонның жоғарғы құдайы ретінде кеңінен қолданыла бастады.

Классикалық миф

Грек-рим мифологиясындағы оқиғалар мен кейіпкерлер тарихи немесе ғылыми фактілермен салыстырылғанда нақты деп есептелмейді. Олар нақты оқиғалардың баяндамасы емес. Керісінше, грек-рим мифологиясы – бұл ежелгі Грекия және Рим халқының әлемнің әр түрлі аспектілерін түсіндіру, мәдени құндылықтарды білдіру және өмірді түсіну үшін жасаған ежелгі әңгімелер, аңыздар мен сенімдер жинағы. Бұл мифтерде құдайлар, батырлар, құдайшалар, соғыстан кейінгі көріністер және басқа да табиғаттан тыс күштер жиі кездеседі. Бұл мифтер тарихи жағынан дұрыс болмаса да, мәдени және әдеби маңызға ие. Грек мифтері – ежелгі грек дініне байланысты әңгімелер, көбінесе құдайлардың және басқа да табиғаттан тыс күштердің, сондай-ақ адамдық шекараны асып түсетін батырлардың іс-әрекеттерімен айналысады. Грек мифтерінің негізгі көздері – Гомердің "Илиада" және "Одиссея" эпостары, сондай-ақ Эсхил, Софокл және Еврипид трагедиялары. Белгілі нұсқалары көбінесе жеке авторлардың шеберлігі мен жанрлық ережелердің ықпалымен қалыптасқан күрделі әдеби туындыларда немесе ваза суреттері мен бейнелеу өнерінің басқа түрлерінде сақталған. Мұндай формаларда мифологиялық әңгімелер көбінесе діни емес мақсаттарға – ойын-сауыққа, тіпті комедияға ("Құрбақалар") немесе әлеуметтік мәселелерді зерттеуге ("Антигона") қызмет етеді. Рим мифтері – ежелгі Римнің аңыздық бастауы, діни институттары және моральдық үлгілері туралы дәстүрлі әңгімелер, олар негізінен адамдарға және құдайлардың сирек араласуына, бірақ тағдырдың құдайлық тәртібіне бағынғандығына назар аударады. Рим мифтері рим тарихнамасымен тығыз байланысты, мысалы, Ливийдің "Ab urbe condita" кітабының алғашқы бөлімдерінде. Рим мифтерінің ең танымал мысалы – Ромул мен Ремнің тууы және қаланың құрылуы, онда бауыр өлтіру Рим Республикасындағы саяси даудың ұзақ тарихын көрсетеді. Гректердің ықпалымен эллинистік кезеңде және Римнің Грекияны жаулап алуы арқылы римдіктер өздерінің құдайларын грек құдайларымен теңестірді, өздерінің римдік аттарын сақтап, бірақ олар туралы грек әңгімелерін қабылдады (interpretatio graeca деп қараңыз) және олардың баламасы жоқ басқа мифтерді импорттады. Мысалы, грек құдайы Арес пен италиялық құдай Марс екеуі де соғыс құдайлары болғанымен, олардың әрқайсысының қоғамдағы және діни тәжірибелердегі рөлі көбінесе айқын түрде ерекшеленді; бірақ әдебиетте және рим өнерінде римдіктер Арес туралы әңгімелерді Марс есімімен қайта түсіндірді. Кейінгі Батыс мәдениетіне ең үлкен әсер еткен грек-рим мифтерінің әдеби жинағы – Август заманының ақыны Овидийдің "Метаморфозалары" болды. Синкретизацияланған нұсқалар мифографияның классикалық дәстүрін құрайды, ал Ренессанс дәуірінің белгілі мифографы Наталис Комес (XVI ғасыр) кезінде грек және рим мифтері арасында ешқандай айырмашылық жасалмады. 20 және 21 ғасырлардағы халықтық мәдениетте кездесетін мифтер көбінесе ежелгі грек және латын әдебиеттерінде айтылған оқиғалармен байланысы жоқ. Ренессанс дәуірінде христиан ілімін зерттеген адамдар классикалық мифологияны жаңадан табылған ежелгі көздерден алды, оларды авторлар мен режиссерлар пьесалар мен әңгімелерде осы мифтерді қайта айту үшін пайдаланды. Профессор Джон Т. Хонти "ежелгі грек-рим мифтерінің көптегені" "кейбір еуропалық халық аңыздарында" кездесетін "ортақ ядроны" көрсетеді деп мәлімдеді. Римдіктер грек мәдениетінен тек мифтерді ғана емес, сонымен қатар философия, риторика, тарих, эпос, трагедия және олардың өнер формалары сияқты көптеген салаларды қабылдап, бейімдеді. Осы және басқа да салаларда Рим грек үлгілерін өз қажеттіліктеріне сәйкес пайдаланды және дамытты. Кейбір ғалымдар бұл "қарыз алудың" себебі екі мәдениеттің даму кезеңдері екенін айтады. Профессор Элизабет Вандивер Грекия Жерорта теңізі аймағындағы алғашқы мәдениет болса, Рим екіншісі болды деп санайды.

The stories and characters found in Greco Roman mythology are not considered real in terms of the same way that historical or scientific facts are real. They are not factual accounts of events that occurred. Instead, Greco Roman mythology is a collection of ancient stories, legends, and beliefs that were created by the people of ancient Greece and Rome to explain aspects of the world around them, express cultural values, and provide a framework for understanding their existence. These myths often involve gods, heroes, goddesses, afterwar appearances, and other supernatural beings, and they were an integral part of the religious and cultural practices of the time. While these myths are not considered historically accurate, they hold cultural and literary significance. Greek myths were narratives related to ancient Greek religion, often concerned with the actions of gods and other supernatural beings and of heroes who transcend human bounds. Major sources for Greek myths include the Homeric epics, that is, the Iliad and the Odyssey, and the tragedies of Aeschylus, Sophocles, and Euripides. Known versions are mostly preserved in sophisticated literary works shaped by the artistry of individuals and by the conventions of genre, or in vase painting and other forms of visual art. In these forms, mythological narratives often serve purposes that are not primarily religious, such as entertainment and even comedy (The Frogs), or the exploration of social issues (Antigone). Roman myths are traditional stories pertaining to ancient Rome's legendary origins, religious institutions, and moral models, with a focus on human actors and only occasional intervention from deities but a pervasive sense of divinely ordered destiny. Roman myths have a dynamic relation to Roman historiography, as in the early books of Livy's Ab urbe condita. The most famous Roman myth may be the birth of Romulus and Remus and the founding of the city, in which fratricide can be taken as expressing the long history of political division in the Roman Republic. As late as the Hellenistic period of Greek influence and primarily through the Roman conquest of Greece, the Romans identified their own gods with those of the Greeks, keeping their own Roman names but adopting the Greek stories told about them (see interpretatio graeca) and importing other myths for which they had no counterpart. For instance, while the Greek god Ares and the Italic god Mars are both war deities, the role of each in his society and its religious practices differed often strikingly; but in literature and Roman art, the Romans reinterpreted stories about Ares under the name of Mars. The literary collection of Greco Roman myths with the greatest influence on later Western culture was the Metamorphoses of the Augustan poet Ovid. Syncretized versions form the classical tradition of mythography, and by the time of the influential Renaissance mythographer Natalis Comes (16th century), few if any distinctions were made between Greek and Roman myths. The myths as they appear in popular culture of the 20th and 21st centuries often have only a tangential relation to the stories as told in ancient Greek and Latin literature. The people living in the Renaissance era, who primarily studied the Christian teachings, Classical mythology found a way to be told from the freshly found ancient sources that authors and directors used for plays and stories for the retelling of these myths. Professor John Th. Honti stated that "many myths of Graeco Roman antiquity" show "a nucleus" that appear in "some later common European folk tale". Mythology was not the only borrowing that the Romans made from Greek culture. Rome took over and adapted many categories of Greek culture: philosophy, rhetoric, history, epic, tragedy and their forms of art. In these areas, and more, Rome took over and developed the Greek originals for their own needs. Some scholars argue that the reason for this “borrowing” is largely, among many other things, the chronology of the two cultures. Professor Elizabeth Vandiver says Greece was the first culture in the Mediterranean, then Rome second.