Кіріспе

Ирландиялық ақсүйек әйел; 1306-1327 жылдар аралығында Шотландия патшайымы. Элизабет де Бург (/lang//d//'//bɜːr/; dBER; шамамен 1289 – 27 қазан 1327) – Роберт Брюстің екінші әйелі және жалғыз серігі патшайымы. Элизабет шамамен 1289 жылы, қазіргі Даун немесе Антрим графтықтарында, Ирландияның солтүстік провинциясы Ольстерде дүниеге келген. Ол сол кездегі Ирландия Лордтығындағы ең қуатты нормандық ақсүйектердің бірі, Ричард Ог де Бургтың қызы, Ольстердің 2-ші графы, ақсүйек Бург әулетінің мүшесі және Англия королі Эдуард I-нің жақын досы әрі одақтасы болған. Элизабет туралы көп мәлімет белгілі емес, оның күйеуінің мәртебесіне қарамастан, ол Шотландияның ең танымал патшалары мен батырларының бірі болды. Орта ғасырлардағы көптеген әйелдер сияқты, Элизабет туралы жазбалар да аз; алайда, оның күйеуі Роберт патшаның тұсында Шотландия мен Англия арасындағы саяси дауылға іліккені, қауіпсіздік үшін бірнеше рет көшіп кетуге мәжбүр болғаны және соңында тұтқынға алынғаны белгілі.

Өмір

Ол Солтүстік Ирландияның Ольстер аймағында дүниеге келген (шамамен 1289 жылы), қуатты Ричард Ог де Бургтың, Ольстердің иесі, және оның әйелі Маргарита де Бургтың (1304 жылы қайтыс болған) қызы. Оның әкесі, Ольстер лорды, Англия королі Эдуард I-нің жақын досы болған. Елизавета, шамамен, сол кездегі Карик графы Роберт Брюспен ағылшын сарайында кездескен болуы мүмкін. Олар 1302 жылы Англияның Эссекс графтығындағы Челмсфорд қаласының жанындағы Уриттлде үйленді. Роберт сол кезде жесір болып, алғашқы некесінен кішкентай қызы бар еді. Елизавета шамамен 13 жаста, ал Роберт 28 жаста болған. 1306 жылдың 27 наурызында Роберт пен Елизавета Сконда Шотландия королі және королевасы болып таж кигізілді. Бұл таж кигізу рәсімі Эдуард I Джон де Балиолды Шотландия тағынан түсіргеннен кейін, ағылшынның үстемдік құқығына наразылық білдіру мақсатында өткізілді. Ол таж кигізілгеннен кейін: «Ах, біз енді тек король және королева ғанамыз», – деген сөздері айтылған, бұл Эдуард I-ге жеңілуден сескенгендігін көрсетеді.

Ұстау

1306 жылы 19 маусымда Метвен шайқасында шотландтардың жеңіліске ұшырағаннан кейін Роберт патшайым Елизаветаны, бірінші некесінен туған қызы Марджориді және қарындастары Мэри мен Кристинаны ағасы Найлдың (Нейгел деп те аталған) қорғауында Килдрумми қамалына жіберді. Ағылшылдар патшалық отбасы орналасқан қамалды қоршауға алды. Қоршау ақыры жеміс берді, ағылшылдар бір теміршіге «көтере алатынынша алтынды» сыйлап, астық қоймасын өртеуге көндірді. Жеңімпаздар Ниалл Брюсті және қамалдың барлық ер адамдарын дарға асып, денелерін төрт бөлікке бөліп жазалады. Алайда, корольдік әйелдер 9-шы Атолл графының сүйемелдеуімен қашып үлкерді. Олар Тейндегі Әулие Дутхак шіркеуінен Коминстерді қолдаған Росс графы алып, король Эдуардқа жіберді. Ол Роберттің қарындасы Мэриді және Букан графинясы Изабелланы Роксбург және Бервик қамалдарының қабырғаларына орнатылған ағаш қуыстарға қамады, содан кейін Роберттің тоғыз жасар қызы Марджориді Уоттон монастыріна жіберді. Елизавета Англияда қатаң үй қамауында ұсталды, себебі Эдуард әлі де оның әкесінен көмек күтіп тұрды. Атолл графы дарға асылып, оның басы Лондон көпіріне ілінді. Ол ағылшылдар тарапынан сегіз жыл түрмеде отырды. 1306 жылдың қазанынан 1308 жылдың шілдесіне дейін Йоркширдегі Холдернесте Бурствик қамалында ұсталды. Онда оған екі қарт әйел ғана қызмет етті, ол өзінің жағдайына шағымданып хат жазды (оның тек үш киімі болды және бас киімдері мен зығырдан жасалған төсек жабдықтары жоқ еді). Кейін ол алты қызметшімен және жәрдемақымен Виндзор қамалына көшірілді, онда 1312 жылдың қазанына дейін, Дорсеттегі Шафтсбери аббаттығында 1313 жылдың наурызына дейін, Эссекстегі Баркинг аббаттығында 1314 жылдың наурызына дейін және Кенттегі Рочестер қамалында 1314 жылдың маусымына дейін болды. Баннокберн шайқасынан кейін ол тұтқын алмасу туралы келіссөздер жүргізілген Йорк қаласына көшірілді. Йоркта Англия королі Эдуард II-ге қабылдау өтті. Ол 1314 жылдың 29 қыркүйегінде Баннокберн шайқасында тұтқындалған Херефорд графы үшін төленген құны ретінде босатылды. Патшайым Елизаветаның үш баласы есейді: Матильда, Маргарет және Дэвид (болашақ Шотландия королі Дэвид II).

Өлім

Елизавета 1327 жылғы 27 қазанда, Баффширдегі Каллендегі патшалық резиденциясына сапар барысында жылқыдан құлап, шамамен 38 жасында қайтыс болды. Оның денесін 1093 жылдан бері Шотландия патшалары мен патшайымдарының мәңгілікке тоқыған жері – Фифтегі Данфермлин аббаттығына жеткізу жоспары дереу жасалды. Каллен шіркеуінің тұрғындары оның денесі зақымдалмай жетпей қалуы мүмкін деп уайымдап, бальзамалау кезінде ішкі органдарын алып тастады. Кейбір дереккөздер оның ішек-қарны жеке Фифке жеткізілгенін айтады, ал тұрғындар оның жаны үшін дұға ету үшін мисса айтты. Роберт Елизаветаның денесіне көрсетілген құрмет пен оны жерлеу үшін оңтүстікке қайтаруға алғыс айтып, Каллендегі Ескі шіркеуде (Калленнің шіркеуінде) капелландық құруды жарлық етті және Елизаветаның жаны үшін мисса оқылуы үшін бес шотланд фунтын мәңгілікке белгіледі. Роберттің бастапқы сыйлығы 1543 жылы Шотландия королевасы Мэримен толықтырылды және 1975 жылы жергілікті басқару реформасынан туындаған өзгерістер мен құжаттардың жоғалуына дейін ғасырлар бойы әртүрлі мекемелер тарапынан төлене берді, бұл төлемдерді тоқтатуға әкелді. Мазардың фрагменттері әлі де сақталған және оларды Шотландияның Ұлттық мұражайында көруге болады. Аббат 1560 жылы Шотландия реформациясы кезінде кальвинистер тарапынан тоналды, ал мазар жоғалып кетті. Алайда король Роберттің табыты 1819 жылы жаңа аббат құрылысы кезінде, ал Елизаветаның табыты 1917 жылы қайта табылды. Екеуі де жаңа аббатқа қайта жерленді.

Тақырыбы

АтауыТу өлімЕскертпелер Маргарет1315–1323 аралығында30 наурыз 1346 ж., бала туғандаСаттерлендтің 5-ші графы Вильям де Моравиямен үйленді және Джон (1346–1361) есімді бір ұлы болды, ол 20 жасында "Қара өлім" салдарынан қайтыс болды. Матильда (Мод) 30 шілде 1353 ж. Томас Исак/Исакпен үйленді және екі қызы болды: Жоанна (Джон Галлда Макдугалдың әйелі) және Кэтрин. Елизавета БрюсБелгісіз1364 жылдан кейінАбердалги мен Дюплиннің сэр Уолтер Олифантына тұрмысқа шықты.

Медиада

Элизабет де Бург рөлін ағылшын актрисасы Флоренс Пью 2018 жылғы «Outlaw King» тарихи драмалық фильмінде сомдады.