Кіріспе
Фин ралли жүргізушісі (1959 жылы туған)
Юха Матти Пеллерво Канкунен (; 1959 жылдың 2 сәуірінде туған) – фин бұрынғы ралли жүргізушісі. Оның Ралли әлем чемпионатындағы командалық мансабы 1983 жылдан 2002 жылға дейін созылды. Ол 23 әлем раллиі мен төрт жүргізушінің әлем чемпионатында жеңіске жетті, бұл көрсеткіштер бір кезде сериядағы рекордтар болатын. Себастьен Лёб пен Себастьен Ожиер кейіннен одан да көп әлем чемпионатының титулдарын жеңіп алды, бірақ 2020 жылы Ожиер осы көрсеткішті қайталағанға дейін ешбір жүргізуші Канкуненнің үш түрлі өндірушімен әлем чемпионы болған жетістігін қайталай алмады. Канкунен 1983 жылы Toyota Team Europe командасымен келісімшарт жасады және командадағы үшінші жылы өзінің алғашқы WRC жеңісін алды. Оның көрсеткен нәтижелері 1986 жылы чемпиондық титулын қорғаған Peugeot компаниясымен келісімшартқа отыруына мүмкіндік берді, ал Канкунен көп ұзамай серияның ең жас чемпионы атанды. Peugeot "B" тобына тиым салынғаннан кейін чемпионаттан шығып, Канкунен Lancia командасына ауысты және өзінің титулын сәтті қорғаған алғашқы жүргізуші болды. Екі жыл Тойотада өткеннен кейін, ол Lancia-ға оралып, 1991 жылы үшінші рет жеңіске жетті. 1993 жылы Канкунен қайтадан Toyota командасына қосылып, төртінші титулын жеңіп алды. 1995 жылы Toyota дисквалификацияға ұшырап, 12 айға жарыстарға қатысуына тыйым салынғаннан кейін, Канкунен 1997 жылғы маусымның ортасында Ford командасына қосылып, нәтижесі нашар болған Армин Шварцты ауыстырды және серияға белсенді қатысуына қайта оралды. 1999 жылы Subaru командасына ауысқаннан кейін ол бес жылдан астам уақыттан кейін алғашқы жеңісін алды. 2002 жылғы маусымнан кейін зейнеткерлікке шыққанға дейін Hyundai командасы үшін жартылай уақыт жарысты. Канкуненнің WRC-ден тыс жетістіктерінің қатарында 1988 жылы Дакар раллиі мен 1988 және 1991 жылдары Чемпиондар жарысында жеңіске жеткені бар. Жарыс спортынан зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол бизнес және саясат салаларында жұмыс істеді. 2007 жылы Канкунен Bentley Continental GT көлігімен мұзда әлемдік жылдамдық рекордын орнатты. 2011 жылы ол Bentley Continental Supersports кабриолетінде сағатына 330,695 км жылдамдықпен тағы бір рекорд орнатты.
Мансап
Канкунен Орталық Финляндиядағы Лаукаадағы отбасылық шаруа қожалығында өсті, бұл жер Ралли Финляндия трассасына жақын орналасқан. Оның әкесі ралли және мұз жарыстарын хобби ретінде ұстап, Джухаға мұз жарыстарында қалай басқару керектігін үйретті. Канкунен жеті жасында көлік айдай бастады және 12 жасында өзінің алғашқы машинасына ие болды. Ол 1978 жылы раллиде дебют жасады және 1979 жылы Финляндиядағы 1000 көл раллисінде (1000 Lakes Rally) Ford Escort RS2000 көлігімен алғашқы Әлемдік ралли чемпионатында 14-орынды иеленді. Канкуненді әкесінің досы Тимо Мякинен жаттықтырды, ал болашақта Томми Мякинен және Микко Хирвонен сияқты көптеген фин раллишілерінің менеджері болған Тимо Йоухкидің қаржылық көмегімен ол жиі жарысқа қатысып, тәжірибе жинақтады.
1983-85: Тойота
Toyota Finland үшін жергілікті жарыстарда жақсы нәтижелер көрсеткендіктен, Канкуненге Toyota Team Europe, Toyota-ның Ove Andersson басқаратын WRC командасы шарт жасады. Toyota Celica Twincam Turbo-дағы алғашқы маусымында, 1979 жылғы әлем чемпионы Бьёрн Вальдегардтың командаласы ретінде чемпионаттағы үш стартта 1000 көлдер раллиінде алтыншы орын, Ұлыбританиядағы RAC раллиінде жетінші орын алды, ал Кот-д'Ивуар раллиінде жарыстан шықты. Келесі жылы Канкунен өзінің жаңа тұрақты навигаторы Фред Галлахермен төрт WRC жарысына қатысты, үш жарыстан шығып, туған жерінде өткен жарыста бесінші орынды жеңіп алды. 1985 жылы ол маусымын Safari Rally-де күтпеген жеңіспен бастады, бұл жарысты алғашқы әрекетте жеңіп алған бірінші жүргізуші болды.
1986: "Пьежо"
Канкуненнің Celica көлігімен көрсеткен өнері оған өндірушілер мен жүргізушілердің чемпиондары Peugeot командасымен бірге көзге түсуге мүмкіндік берді. Команда оны 1986 жылғы маусымда өткен маусымдағы қазаға ұшыраған апатынан әлі айығып жатқан Ари Ватаненнің орнына шақырды. Канкунен мүмкіндігін пайдаланып, Peugeot 205 Turbo 16 E2 көлігінің екінші нұсқасымен Швеция раллиі, Акрополь раллиі және Жаңа Зеландия раллиінде жеңіске жетіп, тағы үш жарыста жүлделі үштікке кірді. Маусым даулы аяқталды: біріншісі Анри Тойвоненнің "Тур де Корсе" раллиіндегі қайғылы оқиғасынан кейін келесі маусымда Group B класындағы көліктерге тыйым салынды, бұл Peugeot командасының басшысы Жан Тодтты ашуландырды. Содан кейін француздық Peugeot командасы Италиядағы Сан-Ремо раллиінен шеттетілді, нәтижесінде отандық Lancia командасы үш рет жеңіске жетті. 205 T16 көліктері ралли алдындағы тексеруден өткеніне қарамастан, төрешілер қайта тексеру кезінде көліктердің астыңғы қанаттарының заңсыз жақтағы юбкалар екенін анықтады. Маусымды аяқтаған АҚШ-тағы Олимпиада раллиіне дейін Lancia командасының Марку Алені Канкуненнен бір ұпайға басып озды. Ален Канкуненді жеңіп алғанымен, Peugeot командасының шағымын қабылдағанша ол он бір күн ғана әлем чемпионы болды. FIA команданың Сан-Ремодан шеттетілуін заңсыз деп танып, жарыс нәтижелерін жойды, осылайша Канкунен серия тарихындағы ең жас чемпион атанды.
1987: Лансия
FIA-ның B тобын тыйым салу туралы шешімінен кейін Peugeot WRC-ден шығып, Канкунен Lancia Martini, Lancia зауыттық WRC командасы үшін Lancia Delta HF 4WD көлігін жүргізуге көшті. Ол жаңа көлікке тез бейімделіп, Монте-Карло раллиінің дебютінде соңғы кезеңге дейін көш бастады. Бірақ Lancia басшысы Чезаре Фиорио командаласы Мики Биазионнан кейін екінші орынға түсуге мәжбүр етті, бұл шешім дау тудырды. Кейін Канкунен Олимпиада раллиінде алты сағатқа созылған жарыста Биазионды бар болғаны 12 секундқа еңсере жеңіп алды. Жүргізушілердің әлем чемпионатындағы тартысты бәсекеде ол маусымды аяқтаған RAC раллиінде командаластары Биазион мен Аленді озастырып, жеңіске жетті. Autosport марапат салтанатында Канкунен екінші жыл қатарынан "Халықаралық ралли жүргізушісі" сыйлығымен марапатталды. Әлемдік титулды сәтті қорғаған тұңғыш жүргізуші болғанына қарамастан, Канкуненнің итальяндық көліктегі итальяндық жұлдыз Биазионға басымдық беру мақсатындағы командалық тапсырыстарды көңілсіз қабылдауы 1988 жылғы маусымда басқа командаға өтуіне себеп болды.
1988-1989: Тойота
Канкунен Еуропадағы "Тойота" командасына қайта оралуды таңдады. Ол Toyota Supra Turbo көлігімен Сафари раллиінде бірінші жарысында бесінші орынға ие болғанымен, титулын қорғау әрекеті тез арада сәтсіз аяқталды. "Тойота" Tour de Corse раллиінде жаңа Toyota Celica GT Four ST165 моделін таныстырды, бірақ көлік сенімділік мәселелеріне тап болды. Канкунен үш рет қатарынан қозғалтқыш ақауларына байланысты жарыстан шығып қалды және ұпай жинамады, нәтижесінде жүргізушілер рейтингінде 37-орынды иеленді. Дегенмен, Әлемдік ралли чемпионаттан тыс жарыстарда ол көп жетістіктерге қол жеткізді. Ол "Peugeot 205 T16" көлігіне қайта оралып, отандасы және командаласы Ари Ватаненнің 405 T16 көлігі жарыс кезінде ұрланғаннан кейін алғашқы әрекетімен Дакар раллиінде жеңіске жетті. Канкунен сондай-ақ "Peugeot" командасынан Pikes Peak International Hillclimb жарысына қатысып, командаласы Ватаненнен кейін екінші орын алды, ал алғашқы Чемпиондар жарысында 1985 жылғы әлем ралли чемпионы және бұрынғы "Peugeot" командаласы Тимо Салоненді жеңіп, алғашқы "Чемпиондар чемпионы" атанды. 1989 жылғы маусымда "Тойота" көліктері жақсартылды. Канкунен GT Four көлігіне Австралия раллиінде тұңғыш рет жеңіс сыйлады және Tour de Corse мен RAC раллилерінде үшінші орын алды. Оның нәтижелері жүргізушілер чемпионатында Лансия командасының жүргізушілері Биасион мен Алекс Фиориодан кейін үшінші орынға жол берді. "Тойота" өндірушілер чемпионатында бұрынғыдан жақсы екінші орынды иеленді.
1990-1992: Лансия
Канкунен Toyota үшін көптен күткен жеңіске жеткен кезде, ол 1990 жылғы маусымда Lancia командасымен қайтадан келісімшартқа қол қойған еді. Маусымның ортасында Канкунен чемпионатта төртінші орынға түсіп қалды, ал Toyota жаңа жұлдызы Карлос Сайнцпен көш бастады. Канкунен кейіннен Австралияда жеңісін қайталап, Санремода маусымның бесінші тұғырлығын иеленсе де, Сайнц басымдыққа ие болды. Канкунен өзінің командаластары Дидье Ауриоль мен әлем чемпионы Биасион арасында жүргізушілер әлем чемпионатында үшінші орын алды. Lancia Toyota-ны еңсеріп, төртінші рет қатарынан құрастырушылар чемпионы атағын жеңіп алды. 1991 жылғы маусымда Канкунен Сафари раллиі, Акрополис раллиі, алғаш рет өзінің туған жеріндегі 1000 көл раллиі және үшінші жыл қатарынан Австралия раллиін жеңіп алды. Маусым аяқталған RAC раллиіне дейін Toyota-ның Сайнцы чемпионатта Канкуненнен бір ұпайға алда болды. Кеннет Эриксон мен Сайнцтан бұрын RAC раллиінде жеңіс алып, Канкунен 1973 жылы Әлем ралли чемпионатының басталуынан бері үшінші жүргізушілер титулын жеңіп алған алғашқы адам болды. Оның маусым ішінде жинаған 150 ұпайы әлі күнге дейін бір маусымдағы ең көп ұпай жинаған рекорд болып саналады. Бұл сондай-ақ WRC маусымында екі жүргізушінің бес рет жеңіске жеткен алғашқы жағдайы болды. Чемпиондар жарысында Канкунен финалда Ауриольді жеңіп, екінші рет жеңімпаз атанды. 1992 жылы Канкунен қатысқан тоғыз WRC жарысының барлығында тұғырға көтерілді, бірақ Португалия раллиінде ғана жеңіске жетті. Атақ үшін күрес тағы да соңғы раллиге дейін шешілді. Соңғы раллиге дейін Сайнц Канкуненнен екі ұпайға, ал маусымда рекордтық алты жеңіске жеткен Ауриольден үш ұпайға алда болды. Сайнцтың RAC раллиінде Ари Ватанен мен Канкуненнен бұрын жеңіске жеткені және Ауриольдің жарыстан шығып қалуы испандық жүргізушінің титулын растады.
1993-1996: Тойота
1992 жылғы маусымнан кейін Lancia WRC-ден шыққаннан кейін, Канкунен Toyota-ға Toyota Celica GT Four ST185 машинасымен қайта қосылды, өткен жылы осы машинамен Сайнц оны жеңген еді. Juha Piironen миға қан құйылғаннан кейін екі уақытша серігімен маусымның ортасынан бастауға мәжбүр болғанына қарамастан, Канкунен өзінің он WRC жарысының бесеуінде жеңіске жетіп, төртінші жүргізуші титулын жеңіп алды: Пиироненмен Сафари раллиі, Аргентина раллиі, Австралия раллиі және жаңа серігі Никки Гристпен RAC раллиі, ал Денис Жираудетпен 1000 көлдер раллиі, себебі Грист Армин Шварцпен бұрыннан келісім жасаған болатын. Канкуненнің RAC раллиіндегі жеңісі оның мансабындағы 20-шы жеңіс болды, бұл отандасы Маркку Аленнің сериядағы ең көп жеңіс рекордты бұзды. Канкунен және үшінші орын алған командаласы Дидье Ауриоль Toyota-ға жапондық өндіруші үшін алғашқы өндірушілер кубогын әкелді. Ол сондай-ақ 1982 жылғы F1 әлем чемпионы Кеке Росбергтен кейін Финляндияның жыл спортшысы атанған екінші автоспортшы болды. 1994 жылы Канкунен Монте-Карлода екінші орын алып, Португалияда жеңіске жетті. Сафари раллиінде ол жаңбырдың салдарынан пайда болған 180 км/сағ (112 миль/сағ) жылдамдықтағы шұңқырға түсіп, көшбасшылықтан шығып қалды. Маусымның ортасында Канкунен мен Subaru-дың Сайнсі чемпионатта тең орынға ие болды, бірақ бірнеше нашар нәтиже оны титул үшін күрестен шығарды: Аргентина мен Санремода ол механикалық проблемаларға тап болды, ал Финляндияда ол алғашқы кезеңді жеңіп алды, бірақ екінші кезеңде көлігі аударылып кеткеннен кейін 20 минут жоғалтты. Ол тоғызыншы орынға ие болып, қайтадан ұпайлар тізіміне енді. Жалпы есепте Ауриоль мен Сайнстан кейін қалған Канкунен өзінің мансабындағы жалғыз рет командаласының жеңіске жеткенін көруге мәжбүр болды. 1995 жылы, тағы екі раллиге дейін, Канкуненнің маусым бойы тұрақты өнер көрсетуі оны Subaru-дың Колин МакРэйден жеті ұпайға алда чемпиондық көшбасшысы етіп қалдырды. Алғашқы кезеңге дейінгі Каталония раллиінде ол Сайнц пен МакРейден шамамен бір минутқа басып озды және асфальттағы алғашқы WRC жеңісіне, сондай-ақ бесінші титулына жақындады. Алайда, оның немесе серігі Гристің навигациялық қатесі салдарынан апатқа ұшырап, жарыстан шығып қалды. Оқиғадан кейін Toyota ST205 машиналарында заңсыз турборестрикторды айналып өтуге тырысқандары үшін кінәлі деп танылды. Командаға FIA 12 айға тоқтау салды. Toyota жүргізушілері Канкунен, Ауриоль және Армин Шварц та чемпионаттағы барлық ұпайларын жоғалтты. FIA президенті Макс Мосли "жүргізушілердің не болып жатқанын білгеніне ешқандай дәлел жоқ" деді. Келесі жылы (1996 жылы, сонымен қатар Ники Грист пен Канкуненнің жұптасуы аяқталды, себебі 1997 жылдан 2002 жылға дейін Колин МакРейдің серігі Дерек Рингерді алмастыру үшін бұл жұмыс Гристке ұсынылды), Канкунен үш жарыста жеке Toyota командалары үшін өнер көрсетіп, Швецияда төртінші, Индонезияда үшінші және Финляндияда екінші орын алды.
1997-1998: Форд
1997 жылғы маусымның ортасында Канкунен Армин Шварцты алмастырып, Ford Motor Company зауыттық командасына қосылды. M Sport командасына кіру уақыты кеш болғандықтан, ол өзі титул үшін күресе алмады. Канкуненнің міндеті – Фордқа және оның командаласы Карлос Сайнцке титул үшін күресте көмектесу болды. Ол Грекиядағы Акрополис раллиінде командамен бірге жақсы бастап, екінші рет жарысқа жетекшілік етті, бірақ команданың бұйрығы бойынша Сайнцтан кейін қалуға мәжбүр болды. Канкунен Индонезия мен Жаңа Зеландияда да Сайнцтан бірнеше секундқа ғана қалып қойды. Туған жері Финляндиядағы раллиде ол Мицубишидің Томи Мякиненнен бар болғаны жеті секундқа жеңіліске ұшырады. Бұл – бұл жарыстың тарихындағы ең шағын айырмашылықпен жеңіске жеткен көрсеткіш. Маусымды аяқтаған RAC раллиінде төртінші орынды иеленді, енді бұл жолы титулді Мякиненге жоғалтқан испандықтан озасып. Сайнц Тойотаға қайта оралғаннан кейін Канкунен 1998 жылғы маусымда бельгиялық жүргізуші Бруно Тиримен бірге Фордпен қала берді. Форд жаңа Ford Focus WRC-ді жасауға ресурстарды жұмылдырды және команда Escort WRC-мен өткізген соңғы жылы жеңіске жете алмады. Канкунен жеті рет марапаттау тұғырына көтерілді, ал Форд пен Канкунен өз чемпионаттарында төртінші орынды иеленді. 1999 жылғы маусымда Форд Subaru World Rally Team жұлдызы Колин МакРеймен келісімшарт жасады, ал Канкунен оны Subaru-да ауыстырды.
1999-2000: Субару
Канкуненнің Subaru World Rally Team және Subaru Impreza WRC командасымен алғашқы жылы Аргентина мен Финляндияда жеңіс тудырды. Аргентинада ол бес жылдан астам уақыттан бері алғаш рет жеңіске жетіп, соңғы кезеңде командаласы Ричард Бернсті 2,4 секундқа еселеп басып өтті. Канкунен команда бұйрығын қабылдауға дайын болды, ол 10 секундтық уақыт қосылуы түрінде болуы мүмкін еді, бірақ телекамералар түсіріп жатқанда, Subaru командасының басшысы Дэвид Ричардс команда бұйрықтары болмайтынын мәлімдеді. Өз туған жерінде өткен жарыста Канкунен Бернсті жеңіп, WRC-дегі соңғы жеңісіне қол жеткізді. Маусымды аяқтаған RAC раллиінде Subaru тағы да бірінші-екінші орындарды алғанына қарамастан, Subaru төрт ұпай айырмасымен Toyota-ға өндірушілердің чемпионатында жеңіске жеткізбеді. Канкунен үшінші жыл қатарынан жүргізушілер чемпионатында төртінші орын алды, ал Мякинен Канкуненнің төрт титулдан тұратын рекордын қайталады. Канкуненнің 2000 жылғы маусымы көңіл көншітпеді. Оның ең жақсы нәтижесі – Бернстен кейін Сафари раллиінде екінші орын. Бар болғаны екі рет марапаттау тұғырына көтерілген Канкунен жүргізушілер рейтингінде сегізінші орынға ие болды.
Кейінгі мансап
Subaru мен Kankkunen 2001 жылы келісімге келмей, Kankkunen маусым ішінде тек бір әлем раллиіне, Hyundai зауыт командасы үшін Финляндия раллиіне қатысты. Ол Accent WRC машинасы бірнеше техникалық ақауларға тап болғаннан кейін жарыстан шықты. 2002 жылғы маусымда Hyundai бастапқыда Kankkunenге 14 кезеңнен тұратын толық бағдарлама ұсынды, бірақ ол оған қызығушылық танытпады, содан кейін келісімде тек тоғыз гравийлі ралли ғана қалды. Accent WRC-нің жаңа жетілдірілген нұсқасына қарамастан, Hyundai Peugeot, Ford және Subaru сияқты көшбасшы командалармен бәсекелесе алмады. Kankkunenнің Жаңа Зеландия раллиіндегі бесінші орыны команданың маусымдағы ең жақсы нәтижесі болды. Дегенмен, Kankkunen және команданың штатты жүргізушілері Фредди Лоикс пен Армин Шварц Hyundai-ге өндірушілер чемпионатында мансаптық ең жақсы төртінші орынды жеңіп беруге мүдделі болды. Kankkunen маусымнан кейін WRC-ден зейнеткерлікке шықты. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Kankkunen саясатқа қатысу ниетін білдірді, бұл оның раллидегі әріптесі Ари Ватаненнің мансаптық жолына ұқсас болды. 2004 жылы ол консервативті Ұлттық коалиция партиясынан Еуропалық парламентке үміткер болды. Ватанен қайта сайланса да, Kankkunenнің 17 815 дауысы орын алуға жеткіліксіз болды. Өзі де "Ұшқан фин" атанған Kankkunen, Финляндияның алғашқы бюджеттік әуе компаниясы Flying Finn акцияларының иесі болды. Компанияның алғашқы ұшағына оның есімі берілді. Kankkunen бұрынғы NHL жұлдызы Яри Курримен бірге Финляндияның Рука қаласында салтанатты жылжымайтын мүліктерді салумен айналысатын компанияның акционері болды. 2007 жылдың басында Kankkunen жеке меншігіндегі Bentley Continental GT машинасымен Финляндияның Оулу қаласының жанындағы Ботния шығанағында мұздақ бетінде жаңа жылдамдық рекордын орнатты. Ол "ұшқыш километрде" екі бағытта да орташа жылдамдықпен жүріп, ең жоғары жылдамдыққа жетті. Бұрын бұл рекордты Bugatti EB110 Supersport машинасы иеленген. Bentley машинасы негізінен стандартты болды, бірақ құрылғысы, кейбір аэродинамикалық жақсартулар, төмен температурадағы жанармай және калибровкасы болды. Шиналар Nokian Tyres компаниясынан тікпақтармен жабдықталған. Техникалық қолдауды Nokian және Bentley Motors компаниялары көрсетті. 2011 жылы Kankkunen E85 жанармайымен жұмыс істейтін Bentley Continental Supersports кабриолетін айдап, рекордты 330,695 км/сағ (205,48 миль/сағ) жылдамдыққа жеткізіп жаңартты. Bentley компаниясы бұл жетістікті тойлау үшін Supersports машинасының шектеулі сериясын шығарады. 100 данадан тұратын бұл модельдер Bentley компаниясының ең қуатты жол машиналары болады. 2010 жылдың 23 шілдесінде Kankkunenнің Финляндия раллиіне қатысатыны хабарланды, бұл шараның 60 жылдығын атап өту мақсатында болды. Оған ұзақ жылдар бойы серігі болған Juha Repo қосылып, Stobart M Sport Ford Rally Team командасы үшін Ford Focus RS WRC 08 машинасымен жарысқа түсті. 51 жастан асып, Kankkunen көптеген WRC жүргізушілерін жеңіп, әсерлі 8-ші орынды иеленді.
Жеке өмір
Қазіргі уақытта Канкунен Монакода тұрады, бірақ сонымен қатар Лаукаадағы отбасылық шаруашылығында да уақыт өткізеді, онда үлкен ауыл үйі мен жүздеген гектар жер бар. Оның үлкен автомобильдер жинағы бар, оның ішінде F40 және 288 GTO сияқты алты Ferrari, сондай-ақ ол әлем чемпионатын жеңіп алған барлық төрт ралли машинасы бар. Канкунен және оның әйелі Пиржо 2008 жылы ажырасуға өтініш берді. Олардың Тино және Нико есімді екі ұлы бар. Юханың әкесі Пекка (1934–2013) және оның інісі Тимо да бұрынғы ралли жүргізушілері болған.