Ари Ватанен: Ралли және саясат шебері

Кіріспе

Фин ралли драйвері және саясаткер (1952 жылы туған)

Ари Пиети Уолеви Ватанен (; 1952 жылдың 27 сәуірінде туған) – фин ралли драйвері, саясаткер және 1999 жылдан 2009 жылға дейін Еуропалық Парламент депутаты. Ватанен 1981 жылы Ралли әлем чемпионатының жүргізушілер арасындағы титулын және Париж-Дакар раллиін төрт рет жеңіп алды. Бұған қоса, Ватанен 1997 жылы FIA Кросс-кантри раллиінің әлем кубогын жеңіп алды. 2013 жылдан бері Ватанен Эстония автоспорт федерациясының президенті болып табылады.

Жарыс мансабы

1970 жылы раллиде дебют жасады, ал 1974 жылы 1000 Lakes Rally-де World Rally Championship-де дебют жасады. Сол жылы ол Opel Ascona машинасымен Nortti раллиінде жеңіске жетті, бұл процесте Ханну Микколаны жеңіп, оны кеңінен танымал етті. Оның алғашқы халықаралық раллиі 1975 жылы Ямайкадағы Rothmans 747 Rally болды. Ол екінші жүргізуші Джерри Филлипспен бірге 12-орынға ие болды. Осы маусымның соңында оған RAC Rally-де Ford Escort RS1800 машинасымен алғашқы кәсіби жүргізуші қызметі ұсынылды. Екінші күні ол жарыстан шығып кетті, бірақ соған дейін ол Ford командасының менеджері Стюарт Тернерді таң қалдырды, сондықтан оған келесі жылы Британдық ралли чемпионатында командаға орын ұсынылды. 1976 жылғы Шотландия раллиінде (Британия ралли чемпионатының бөлігі) Ford командасы Ари Ватаненнің Mk2 Escort RS 1800 дифференциалын сынған дифференциалды көрермендердің Ford Capri-нен алып тастаған дифференциалмен алмастырды. Бұл сервистік топтың қосалқы заты емес еді. Команданың жүргізушісі Питер Брайант 3.0 литрлі Capri машинасын тоқтатып, иесі Кен Браунды артқы дифференциалын алуға көндірді және оны ралли машинасына орнатты. Ford компаниясының бәсекелестікті басқарушы менеджері Питер Эшкрофт Браунға өзінің визит карточкасын беріп, оған өзінің Capri-ін Ford компаниясының ең жақын дилеріне алып барып, жаңа дифференциал немесе артқы осьті сатып алып, шотты жіберуге тапсырды. Ари Ватанен Шотландия раллиін аяқтамады, бірақ ол чемпионатты жеңіп алды, бұл жетістікті ол 1980 жылы қайталады, Дэвид Ричардспен бірге жүргізді, ол Prodrive-дің төрағасы болды, Банберидегі автоспорт командасы және британдық (және бүкіл әлемдегі) автоспорттағы ең ықпалды тұлғалардың бірі. 1977-1980 жылдар аралығында ол сондай-ақ таңдалған әлем чемпионатында жарысты, бастапқыда ресми Ford командасы үшін, содан кейін 1979 жылдың соңында спорттан шыққаннан кейін жартылай жеке Rothmans Rally Team командасы үшін. Ол өзінің дебюттік жеңісін 1980 жылы Акрополис раллиінде жеңіп алды және 1981 жылы раллилер әлемінің чемпионы атанды. 1982 жылы Ватанен мен Ричардс жолдарын бөлісті, ал келесі бірнеше жыл бойы Ватаненді Терри Гарриман басқарды. Ол 1982 жылы әлем чемпионы атағын қорғамады, оның орнына Ford Escort-та Британ чемпионатында жарысты, 1983 жылы Opel командасына ауысты. Opel Ascona және Opel Manta тек екі дөңгелекті қозғалтқышпен және толық бәсекеге қабілетті емес еді, бірақ Ватанен Сафари раллиінде жеңіске жетті. 1984 жылы Ватанен Peugeot 205 T16 машинасын жүргізу үшін Peugeot фабрикалық командасына қол қойды. 1984 жылғы 1000 көлдер раллиінен 1985 жылғы швед раллиіне дейін Ватанен бес рет әлем раллилерінде жеңімпаз атанды. Ол 1985 жылғы әлем чемпионы атағын жеңіп алуды көздеді, бірақ маусымның ортасында бірқатар апаттар мен механикалық проблемалардан кейін команда мүшесі Тимо Салоненнен артта қалды. Ол Аргентина раллиінде ауыр апатқа ұшырады, оның көлігі тосқауылдан көтеріліп кетті. Оның орны бұзылып, ол машинаның ішіне лақтырылды, аяғы мен денесінде ауыр жарақаттар болды және ішкі қан кету қаупі төнді. Ол 18 ай бойы алдымен дене жарақатынан, содан кейін қатты депрессиядан айығып жатты. Ол толық қалпына келді және 1987 жылы автоспортқа оралғанда, Париж Дакар раллиін төрт рет жеңіп алды; Peugeot 1987, 1989 және 1990 жылдары, ал Citroën 1991 жылы. 1988 жылы сол митингке жетекшілік еткенде, оның көлігі ұрланып, ол дау-дамайға ұшырады. 1997 жылы ол FIA Cross Country Rally World Cup-да Citroën ZX Rallye рейдімен бірге навигатор Фред Галлахермен (қосымша жүргізуші) жеңіп алды. Peugeot-пен бірге Ватанен сонымен қатар 1986 жылы Peugeot-тің Әлемдік ралли чемпионатына қатысуын тоқтатқаннан кейін, B тобының жойылуына байланысты Pikes Peak International Hillclimb жарысында жеңімпаз атанды. Peugeot өзінің 205 T16-дан алған сабақтарын 405 T16-ны құру үшін қолданды. Кем дегенде үлкен аэрофольгі, төрт дөңгелекті қозғалтқыш және төрт дөңгелекті рульмен Ватанен машинаны рекордтық уақытта төбеге шығарды, оның күш-жігері марапатталған қысқа фильмге түсірілді. Ватаненнің өмірбаяны Every Second Counts, 1988 жылы (SAF Publishing, 1988) жарық көрді және бірден бестселлер атанды. Ватанен 1998 жылғы маусымға дейін Әлемдік ралли чемпионатында белсенді түрде жарыса берді. 1989 жылы Mitsubishi Ralliart Europe командасының құрамында төрт турнирде, 1990 жылы бес турнирде жарысты. Mitsubishi Galant VR 4 машинасымен ең жақсы нәтижесі 1990 жылы 1000 Lakes Rally-де екінші орын алды. 1992-1993 жылдары ол Subaru үшін 11 жарыста жарысып, үш рет екінші орын алды, соның ішінде Финляндиядағы алғашқы Subaru Impreza жарысында дебют жасады. Ватанен қысқа уақытқа дейін жеңіске жетіп, кейіннен оны жеңімпаз болып табылатын Джуха Канкунмен басып озды. Дегенмен, ол 1993 жылдың соңында Карлос Сайнцтың пайдасына Subaru командасынан шығарылды. Келесі жылы ол Ford машинасына қайта оралды, жартылай жеке команда үшін Ford Escort RS Cosworth машинасымен жүргізіп, содан кейін жарақат алған Франсуа Делекурдың орнына Ford фабрикалық командасына қосылды. Оның сол жылы ең маңызды нәтижесі Аргентина раллиіндегі пьедесталға көтерілуі болды, ол тоғыз жыл бұрынғы апаттан кейін бұл жарысқа алғаш рет қатысты. 1995 және 1996 жылдары Ватанен үшін тыныш өтті, оның жоғары деңгейдегі жүргізуші мансабы аяқталуға жақын болды. Сол кезде жүргізушілердің көптігі болды және Ватанен сияқты мансабының соңына жеткендер, жас таланттардың пайдасына көбінесе жеңіліске ұшырады. Дегенмен, ол кейінгі жылдары да бірнеше жарыстарға қатысып, ең жақсы нәтижесі 1998 жылы Сафари раллиіндегі пьедесталға көтерілуі болды. Содан кейін ол 100-ші Әлемдік ралли чемпионатының жарысы болған Ұлыбритания раллиінде қысқа мерзімге жұмыс істейтін Subaru машинасына қайта оралды. Раллиде одан да аз белсенді болғанымен, автоспортқа деген құштарлығы толыққанды жойылған жоқ, Ватанен 2003 жылы Париж Дакар раллиінде Nissan командасына қосылды және жетінші орынды иеленді. Ол 2003 жылы Финляндия раллиінде Bozian Racing дайындаған Peugeot 206 WRC машинасымен де қатысып, 11-орынды иеленді. 2004 және 2005 жылдары Ватанен Nissan үшін Дакар раллиінде де жүргізді, ал 2007 жылы Volkswagen үшін тағы бір әрекет жасады, бірақ жетінші кезеңде шығып қалды. Қазіргі уақытта ол 2002 жылдан бері Ирландияның Донегал Мотор Клубының «Клуб меценаты» лауазымын атқарады. Оның Донегал Мотор Клубымен және Донегал халықаралық раллиімен ұзақ қарым-қатынасы бар, мансабының басында 1975 және 1978 жылдары екі рет қатысқан. Эстонияда түбірлері болмаса да, 2013 жылдың қаңтарында Ватанен Эстония Автоспорт Одағының кеңесімен осы ұйымның президентіне кандидат ретінде тағайындалды. Ватанен эстониялықтармен әрқашан жақсы қарым-қатынаста болғанын және осы шағын елдің жетістіктеріне қатты әсерленгенін айтты. Дәрігерлердің айтуынша, басқа кандидат Эстонияның ең танымал бұрынғы ралли драйвері Маркко Мяртін болды. Қарсы кандидат болмағандықтан Ватанен Эстония Автоспорт Одағының президенті болып сайланды. 2008 жылдың қыркүйегінде Ватанен Колин Макрей орманындағы раллиге қатысты, бұл Шотландияның Перт қаласында өткен Шотландия ралли чемпионатының кезеңі болды. Оның қосымша жүргізушісі тағы да Дэвид Ричардс болды және олар 1981 жылы бірге жүргізген Rothmans демешілікпен шыққан Ford Escort RS1800 машинасымен жарысты. Ол 2007 жылы қайтыс болған Макрейдің естелігінде жарысқа қатысқан экс-чемпиондардың бірі болды.

His debut year in rallying was 1970, and he debuted in the World Rally Championship at the 1974 1000 Lakes Rally. In that year he won the Nortti Rally in an Opel Ascona, beating Hannu Mikkola in the process, which brought him to wider attention. His first international rally was the 1975 Rothmans 747 Rally in Jamaica driving a Datsun 120Y. He placed 12th with co driver Gerry Phillips. At the end of that season he was offered his first professional drive, in a Ford Escort RS1800, on the RAC Rally. He crashed out on the second day, but by then he had impressed Ford team manager Stuart Turner sufficiently for him to be offered a seat in the team for the British Rally Championship the following year. In the 1976 Scottish Rally (part of the British Rally Championship), the Ford works team replaced a broken differential in Ari Vatanen's Mk2 Escort RS 1800 with one they removed from a spectator's Ford Capri. It wasn't a spare carried by the service team. Co driver Peter Bryant took matters into his own hands by flagging down a passing 3.0 litre Capri and persuading the owner Ken Brown from Nottingham to let them take out his rear diff. and put it in the rally car. Ford competition manager Peter Ashcroft simply gave Mr Brown his business card and told him to take his Capri to the nearest Ford dealer and get a new differential or back axle and send the bill to him. Ari Vatanen didn't finish the Scottish Rally, but he duly won the championship, a feat he repeated in 1980, co driven by David Richards, who went on to become chairman of Prodrive, the Banbury based motorsport team and one of the most influential figures in British (and worldwide) motorsport. Between 1977 and 1980 he also competed on selected World Championship events, initially for the official Ford team and then, after its withdrawal from the sport at the end of 1979, for the semi private Rothmans Rally Team. He took his debut win at the 1980 Acropolis Rally and became the World Rally Champion in 1981. Vatanen and Richards parted ways for the 1982 season, and for the next few years Vatanen was co driven by Terry Harryman. He did not defend his world title in 1982, competing instead in the British Championship in a Ford Escort, before moving to the Opel team for 1983. The Opel Ascona and Opel Manta were only two wheel drive and not fully competitive, but Vatanen still managed to win the Safari Rally. In 1984, Vatanen signed to drive the Peugeot 205 T16 for Peugeot's factory team. From the 1984 1000 Lakes Rally to 1985 Swedish Rally, Vatanen won five world rallies in a row. He was tipped to win the 1985 world title, but at mid season was trailing his teammate Timo Salonen after a series of accidents and mechanical problems. He then had a serious accident on the Rally Argentina, when his car somersaulted at over His seat broke, and he was thrown around inside the car, suffering severe injuries to his legs and torso and life threatening internal bleeding. He spent 18 months recovering first from his physical injuries, and then from severe depression. He went on to make a complete recovery and his return to motorsport in 1987 saw him go on to win the Paris Dakar Rally four times; with Peugeot in 1987, 1989 and 1990, and with Citroën in 1991. He became the centre of controversy when his car was stolen whilst leading the same rally in 1988. In 1997 he won the FIA World Cup for Cross Country Rallies with a Citroën ZX Rallye raid alongside navigator Fred Gallagher (co driver). With Peugeot, Vatanen also won the Pikes Peak International Hillclimb, after Peugeot stopped participating in the World Rally Championship in 1986, due to the demise of Group B rallying. Peugeot used the lessons learnt from its 205 T16 to create the 405 T16. With at least , large aerofoils, four wheel drive and four wheel steering, Vatanen took the car up the hill in record time, his efforts being captured in the award winning short film Climb Dance. Vatanen's autobiography Every Second Counts, detailing his life and career up until that point, was published in 1988 (SAF Publishing, ) and instantly became a best seller. Vatanen continued competing in the World Rally Championship more or less actively until the 1998 season. He drove for Mitsubishi Ralliart Europe in four events in 1989 and in five events in 1990. His best result with the Mitsubishi Galant VR 4 was second at the 1990 1000 Lakes Rally. From 1992 to 1993, he competed for Subaru in 11 events, finishing second three times, including on the debut event of the first Subaru Impreza in Finland. Vatanen briefly led the event before being overhauled by eventual winner Juha Kankkunen. Even so, he was dropped by the Subaru team at the end of the 1993 season in favour of Carlos Sainz. The following year he returned to the wheel of a Ford, driving the Ford Escort RS Cosworth for a semi private team, and then being co opted into the Ford factory team where he stood in for the injured Francois Delecour. His most notable result that year was a podium finish on Rally Argentina, the first time he had contested the event since his accident there nine years previously. The 1995 and 1996 seasons were quiet for Vatanen, whose career as a top line driver was slowly drawing to a close. At the time there was a surplus of drivers and those late in their careers, such as Vatanen, tended to lose out in favour of younger talents. Nevertheless, he continued to contest a few events then and in subsequent years, his best result being a podium finish at the 1998 Safari Rally. He then briefly returned to a works Subaru for the season ending Rally of Great Britain, marking his 100th World Rally Championship event. Although he became much less active in rallying, his hunger for motorsport had not left him completely however, and Vatanen joined Nissan in the Paris Dakar in 2003, finishing seventh. He also made an appearance at the 2003 Rally Finland with a Bozian Racing prepared Peugeot 206 WRC, and finished eleventh. In 2004 and 2005, Vatanen drove the Dakar for Nissan as well, and in 2007 he made another attempt with Volkswagen, but retired on the seventh stage. He currently holds the position of 'Club Patron' to the Ireland's Donegal Motor Club since 2002. He has a long association with the Donegal Motor Club and the Donegal International Rally, competing twice early in his career, 1975 and 1978. Despite having no roots in Estonia, in January 2013 Vatanen was named as the candidate of presidency by the board of the Estonian Autosport Union to become first foreign President of the authority. Vatanen said he had always been in good relations with Estonians and he's deeply impressed by the achievements of such a small country. Rumours said that the other candidate will be Estonia's most famous former rally driver Markko Märtin. Without any rival candidate Vatanen was elected President of the Estonian Autosport Union. In September 2008, Vatanen took part in the Colin McRae Forest Stages Rally, a round of the Scottish Rally Championship centred in Perth in Scotland. His co driver was once again David Richards and they competed in the same Rothmans sponsored Ford Escort RS1800 that they drove in 1981. He was one of a number of ex world champions to take part in the event in memory of McRae, who died in 2007.

Жеке өмір

Ватанен Шығыс Финляндиядағы Тууповара ауылында туып өскен. Ол Ритаға үйленген және төрт баласы бар: Ким (1972 ж.т.), Рия (1980 ж.т.), Туа (1982 ж.т.) және Макс (1990 ж.т.). Олардың Финляндия мен Францияда үйлері бар. Ким қазіргі WRC жүргізушісі Себастьен Огиердің менеджері. 2016 жылы Макс әкесінің қадамын басып, M Sport дайындаған Ford Fiesta R5 көлігімен Ұлыбритания ралли чемпионатына қатысты. 1993 жылы Ватанен Францияның оңтүстігіне көшіп, ферма мен шарап зауыбын сатып алды. Ватанен фин, ағылшын және француз тілдерін мүжіл түрде біледі.

Саяси мансап

1999 жылы Ватанен консервативті фин ұлттық коалициясы партиясының тізімі бойынша Еуропалық парламентке сайланды, бірақ ол Францияда тұруын жалғастырды. Оның жұмысына автомобиль салығы, көлік саясаты, дамуға көмек және ауыл шаруашылығы саясаты сияқты мәселелер кірді. 2004 жылы ол қайта сайланды, бұл жолы консервативті француздық Халық қозғалысы одағының тізімінен сайланды. 2009 жылғы Еуропалық парламент сайлауында Ватанен Финляндиядағы Ұлттық коалициядан кандидат болды, бірақ бұл жолы сайланбады. 2009 жылдың шілдесінде Ватанен, егер Мосли президенттік лауазымға тағы бір мерзімге түсуді шешсе, қазан айында өтетін FIA президенттік сайлауында Макс Мослиге қарсы кандидат болуға ниетті екенін мәлімдеді. Кейін Ватанен президенттікке қатысатынын растады. 2009 жылдың 23 қазанында Ватанен FIA президенті болуға үмітін іске асыра алмады, бұл лауазымды оның бұрынғы команда бастығы, Peugeot командасының, кейіннен Scuderia Ferrari менеджері Жан Тодт жеңіп алды. Ватанен Еуропалық сана және коммунизм туралы Прага декларациясына қол қойған.