Кіріспе

Ұлыбританиядағы ең ірі және ең танымал автоспорттық ралли – Уэльс раллиі GB. Бұл 1932 жылы өткен алғашқы жарыстан бастап түрлі атаулармен жүргізілген Ұлыбританияның басты халықаралық автоспорттық раллиінің соңғы нұсқасы. 1973 жылғы алғашқы маусымнан бастап 2019 жылы өткен раллиге дейін FIA World Rally Championship (WRC) күнтізбесіне тұрақты түрде еніп отырды, сондай-ақ Британдық ралли чемпионатының да жиі қатысушысы болды. 1930 жылдардағы алғашқы раллилер Корольдік Автомобиль Клубының (RAC) раллилері деп белгілі болды және міндетті түрде Англиядан шығуды қажет етпеді. 1951 жылы клуб Ұлыбритания аймағын аралап өтетін жылдық RAC Халықаралық раллиін ұйымдастырды, және 1997 жылға дейін өткен 53-ші жарысқа дейін бұл ралли RAC раллиі деп белгілі болды. 1998 жылы клубтың және оның коммерциялық қызметінің қайта құрылуына байланысты, шара өз RAC брендінен айырылып, Ұлыбритания раллиі немесе GB раллиі деп аталды. Оны толығымен Солтүстік Ирландияда өткізілетін Ұлыбритания раллиі немесе Солтүстік Ирландия раллиімен алмастыруға әрекеттер жасалды, бірақ 2024 жылға дейін мұндай шара өткізілген жоқ.

1950 жылдар: Тестілердің митингілері

Соғыстан кейінгі алғашқы RAC раллиі 1951 жылы Ұлыбританияның RAC халықаралық раллиі болды және жылдамдық, төбеге көтерілу және жүйелілік сынақтарынан тұратын 1800 мильдік маршрутты қамтыды. Ралли бірнеше нүктеден басталатын болса да, автомобильдер жоғары жылдамдықтағы сынақ үшін Сильверстоун жарыс трассасында жиналды, содан кейін Шотландия, Уэльс және Англия айналасында ортақ маршрутпен Борнмут қаласында аяқталды. Автомобильдер стандартты өндіріс үлгілері болуы керек және 50 данадан артық сатылуы тиіс. Көптеген мотор өндірушілер команда құруға ниеттенді және бұл іс-шараны тек жеке тұлғаларға арналған деген табуды жою үшін Мотор өндірушілер мен саудагерлер қоғамынан мақұлдау сұрады. 1953 жылғы жарыс тұңғыш Еуропалық туристік чемпионаттың үшінші кезеңі ретінде өткізілді, онда тоғыз сынақ болды және маршруттың бір бөлігі құпия сақталды. Сынақтардың ішінде Сильверстоун қаласындағы үдеу және тежеу, Касл Комбта түнгі жүргізу, Прескотт төбесіне түнгі көтерілу, Гудвудта жылдамдық сынағы және Лландринод Уэллстегі жаңа "гаражға қою" сынағы бар еді, ол гаражға кіру және тұрақтап қою, гаражды жаяу қалдырып, содан кейін гаражға оралып, кері басып шығудан тұрды – барлығы уақытқа қарсы. Алғаш рет ресми жеңімпаз деп Ян Апплиард, Jaguar XK120 көлігімен жүргізіп, танылды. 1954 жылы және одан кейінгі жылдары ралли "Альпі немесе Лиеж-Рим-Лиеж сияқты Еуропадағы раллилермен салыстырғанда, тек навигациялық қазына іздеу ғана" деп сынға ұшырады. Бірақ 1958 жылға қарай бұл раллиге бірде-бір шетелдік қатыспады. Бұл Солтүстік Ирландиялық Пэдди Хопкиркке ең үздік шетелдік жүргізуші сыйлығын беруге кедерес болмады. 1959 жылы ралли қараша айына көшірілді, мақсаты – қысқы ауа райында жүргізу сынағын өткізу арқылы раллидің маңыздылығына қатысты алаңдаушылықты жою, яғни туристік, жүйелілік, жол раллиінің енді қажеттігі немесе лайықтылығы жоқ деген пікірге қарсы тұру.

1960 жылдар: Арнайы кезеңдердің енгізілуі

1960 жылы ұйымдастырушы хатшысы Джек Кемсли Орман шаруашылығы комиссиясымен Шотландияның Аргилл аймағындағы Монумент Хилл деп аталатын, жабық екі мильдік (3 км) құмды-қияр жолды жылдамдық сынағы ретінде пайдалану туралы келісім жасасты. Уақыттар әлі де ралли жарысы үшін ұпайларға айналдырылды және орташа жылдамдық сағатына 40 миль болды. Швециялық Эрик Карлссон раллиде жеңіске жетті және ешқандай айып ұпайы жинамаған жалғыз жүргізуші болды. Оның серігі Стюарт Тернер 1987 жылы жарық көрген Морис Гамильтонның «RAC Rally» кітабында Монумент Хилл кезеңі туралы былай деді: «RAC Rally дәстүрлі «Жолды тап» раллисінен қазіргі таныс жарысқа осы сәтте ауысқандығына күмән жоқ». Арнайы уақыт өлшегіштерді және қатысушыларды тізімге енгізу арқылы раллидің болашағы қамтамасыз етілді, халықаралық бәсекелестерге тартымдылығы артты және күнтізбенің ең қиын және болжаусыз жарыстарының бірі ретінде танылды. 1965 жылы 57 арнайы кезеңде 400 мильден астам қашықтық, соғыс министрлігінің жолдарында, жарыс трассаларында және басқа да жекеменшік алаңдарда өткізілді, бірақ көп бөлігі ормандарда болды. 1966 жылы Орман шаруашылығы комиссиясы жолдарын пайдалану үшін талап етілген өтемақыны арттырды, ал шығындарды жабуға көмектесу үшін «The Sun» газеті раллидің демеушісі болды, бұған «Lombank» та көмектесіп отырды. 1965 жылдан бастап қоғамдық жолдардағы айыптар ұпайлардың орнына уақыт бірліктерімен есептелді, ал ралли нәтижелерін анықтау үшін арнайы кезеңдердегі жалпы уақыт өлшенді. 1967 жылғы жарыс ауызша және тұмау ауруының таралуына байланысты күйретілді, сондықтан қатысушылар баспасөз бен теледидар үшін (ATV алғаш рет автомобиль камераларымен кең жарнама жасауға көндірілді) Багшоттағы сынақ алаңында көрнекі ралли ұйымдастырды. 1971 жылы жарыстың толық атауы «Daily Mirror RAC International Rally of Great Britain» деп өзгертілді. Бұл келісім 1974 жылы «Lombard North Central» қаржы компаниясы, содан кейін «Lombank» деп белгілі болған компания титулдық құқықтарды алғанға дейін тағы екі жарысқа созылды. Жарыс «Lombard RAC Rally» деп аталды және «Lombard» атауы шамамен екі онжылдық бойы жарыспен байланысты болды. 1972 жылы «Unipart» барлық 72 жеке кезеңді демеушілік етті. 1971 жылы билетпен «көрермендерге арналған кезеңдер» енгізілді және 1975 жылға қарай жарыстың маңызды бөлігіне айналды және кіріс көзіне айналды. Бұл кезеңдер әдетте шатырлы үйлерде немесе Чатсворт Хаус және Саттон Парк сияқты басқа да қоғамдық орындарда қысқа болды. Олар Уэльс немесе Шотландиядағы ормандарға қарағанда халыққа жақын болғандықтан көрермендерге ұнады, ал ұйымдастырушылар олардың орманға жиналған көрермендердің өсуін бақылауға көмектесетінін көрді. Бірінші күн осы кезеңдерге арналды, 1976 жылы 14 мильдік қарапайым кезеңдер үшін 350 мильден астам жол учаскелері болды. Олар ұсынған қиындықтардың аздығына байланысты олар жиі «Микки-маус кезеңдері» деп аталды. Жарысқа қатысқан жүргізуші және жазушы Крис Лорд осы терминді қолданып, олардың мақсатын түсінгенін айтты, бірақ олар жүргізушілерді қатысудан тоқтатты. Жолдар туралы айтатын болсақ, Роджер Кларк оларды бөлу үшін «Микки-маус» кезеңдерінен гөрі ұзақ жол учаскелерін қалауға болатынын айтты.

1980 жылдар

1985 жылғы жарыс RAC раллиінің қазігі кездегі ең ұзақ жарысы болды, жалпы ұзындығы – [ұзындық мәні], ал алты күн ішінде 79 сағат жүргізуге және 33 сағат демалысқа уақыт бөлінді. 1986 жылы Анри Тойвоненнің қазасынан кейін, жарыстың жалпы ұзақтығы мен кезеңдердің ұзақтығына шектеулер қойылды. Түнгі кезеңдерге рұқсат берілді, бірақ ең аз үзіліс уақыты кезеңдердің түні бойы өтуіне мүмкіндік бермеді. 1986 жылы 150 қатысушының 83-і финиш сызығын кесті, ал 1981 жылы ең көп қатысушының шығынға ұшыраған жылы 151 қатысушының тек 54-і ғана финишқа жеткен. Бұл ерте жылдармен салыстырғанда зор қайшылықты құрады: 1938 жылы 237 қатысушының тек 6-сы жарыстан шықты.

1990 жылдар

1990 жылдары раллидің ұзындығы басқа халықаралық раллилермен үйлесімді түрде біртіндеп қысқартылды. 1989 жылғы жарыс 5 күнге созылған соңғы шара болды, ал 1995 жылғы жарыс 4 күнге созылған соңғы шара болды. 1990 жылғы жарыс экипаждарға алғаш рет «pacenote» пайдалануға рұқсат берді, себебі бұрынғы жарыстарда экипаждарға маршрутты алдын ала тану мүмкіндігі болмаған. 1996 жылғы жарысқа дейін ормандық кезеңдер Уэльс территориясынан тыс жерде өткізілген соңғы жарыс болып табылады, ашылу кезеңі Килдер орманында және Шотландия шекарасында өтті.

Ұлыбританияның митингілері

1998 жылы "RAC" атауы митингтің атынан да, оны ұйымдастырушы ұйымнан да (RAC MSA) мүлдем жойылды. Осы жылдың басында клуб Cendant компаниясына коммерциялық автокөлік қызметтерін сату мақсатында ұзақ қайта құру және жарғысын өзгерту процесін бастады. Бұл сатылымды мемлекет монополияға қатысты алаңдаушылықтар тудырғандықтан тоқтатты, бірақ 1999 жылдың басында Lex Group компаниясына сатылды. Митингтің сол кездегі бас демеушісі Network Q, Cendant және Lex Group компанияларына ұқсас коммерциялық қызметтер ұсынғандықтан, "RAC" атауын алып тастауды сұраған болуы мүмкін. Дегенмен, RAC брендін пайдалану құқығы автокөлік қызметтері жөніндегі келісімнің бір бөлігі ретінде сатылған деген болжам айқын дәлелденген жоқ.

2000-шы жылдар: Жаңа форматтар

2000 жылы WRC коммерциялық құқықтарының иесі International Sportsworld Communicators Дэвид Ричардс басқаратын консорциумға сатылды, ол жарысты теледидар мен көрермендерге қолайлы форматқа айналдырып, сонымен қатар шығындарды қысқартты. Ең маңызды өзгерістердің бірі – раллилерді елді аралап жүрмей, ықшам аумақта өткізу болды, бұл еш пайдасы жоқ, «бос» жолдардың ұзындығын азайтты. Бұған жақын уақытта қызмет көрсету орталықтарының саны қысқартылып, ақырында бір ғана орталық қызмет көрсету паркі қалды. «Күлжапырақ» форматында кезеңдерді екі рет өткізу ұйымдастырушыларға, қатысушыларға, медиа өндірісіне және көрермендерге көбірек пайда әкеледі деп күтілді. Сонымен қатар, барлық WRC раллилері бейсенбі кешкісі немесе жұма таңертеңі басталып, жексенбі түстен кейін аяқталады. 2000 жылғы Ұлыбритания раллиі дәстүрлі түрдегі сарайлар мен арнайы орындардағы «көрермендерге арналған кезеңдермен» жексенбі күні бастала алмады. Оның орнына, барлық арнайы кезеңдерге билеттер қажет болды және барлық кезеңдер «ормандардағы» қиыршық тасты жолдарда өткізілді, тек Кардифф доктеріндегі арнайы салынған көрермендер аренасында өткен қысқа «бас-бас» супер кезеңнен басқа. Ралли Кардиффтен басталып, Кардиффте аяқталды және Оңтүстік немесе Орта Уэльстен тысқары шықпады, бұл тарихында алғаш рет Англия мен Шотландиядағы жолдарды қамтымады. 2001 жылы Суонсиге жақын Фелиндерде бір ғана орталық қызмет көрсету аймағы қолданылды, ал 2002 жылы әрбір арнайы кезең кемінде екі рет өткізілді. Network Q 10 жыл бойы демеушілік еткеннен кейін, 2003 жылы Уэльс Парламенті жарысқа атаулы демеуші болды, бұл раллидің Уэльстегі беделін нығайтуға көмектесті. 2005 жылғы раллиде Кардиффтегі Миллениум стадионында алғашқы жабық супер арнайы кезең өтті. Бірақ жарыс соңғы күні болған қайғылы оқиғадан көлеңкеде қалды. Он бесінші кезеңде Peugeot жүргізушісі Маркко Мяртін ағашқа қатты соқтығысты, ол өзі зардап көрмесе де, оның навигаторы Майкл Парк қаза тапты. Бұл он жылдан астам уақыттан бері WRC-де болған алғашқы өлім жағдайы болды. Соңғы екі кезең жойылды, ал жарыс пен чемпионатта жеңіске жететін Себастьен Лёб осындай жағдайда жеңіске ие болмау үшін ерікті түрде екі минуттық уақыт айыбын қабылдады, нәтижесінде Петтер Солберг жеңімпаз деп жарияланды. Паркқа арналған ескерткіш Мяртіннің туған жері Эстонияда ашылды, ал оның қаза болған Margam Park кезеңіндегі зардап шеккен ағашқа оның құрметіне арналған тақта орнатылды.

2010 жылдар

2000 жылдан бері Оңтүстік Уэльсте орталықтанғаннан кейін, 2011 жылғы ралли Солтүстік Уэльстегі Лландуно қаласынан басталып, ралли барысында оңтүстікке қарай Кардиффке қарай жол тартты. 2013 жылдан бастап ралли Солтүстік Уэльсте орталықтандырылды, Честер қаласының жанындағы Дисайдта қызмет көрсету паркі орналасқан. 2016 жылы MSA және Уэльстің табиғи ресурстары арасында уэльстік ормандық кезеңдерді үш жыл бойы пайдалану туралы келісімге қол жеткізілді. Ралли

2020 жылдар

GB раллиі 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан тоқтатылған бірнеше әлем чемпионатының бірі болды, бұл серия тарихында Ұлыбританияда ралли өткізілмеген алғашқы жағдайды құрады. 2021 жылға Солтүстік Ирландияға көшу туралы ұсыныс, болашақ ұйымдастырушылар жергілікті билікпен раллиді өткізу туралы келісімге келе алмағандықтан күштен шығарылды. Осының нәтижесінде 2021 жылғы күнтізбеде Ұлыбритания раллиі Бельгияның Ипрес раллиімен ауыстырылды. Motorsport UK ралли ұйымдастыруға тағы да бірнеше әрекет жасағанына қарамастан, ол 2022, 2023 және 2024 жылдардың күнтізбесіне енбеді.

Жол профилі

Британдық ормандық кезеңдер салыстырмалы түрде жоғары орташа жылдамдықтармен ерекшеленеді, бірақ көбінесе Скандинавиядағыдан төмен жылдамдыққа ие. Бұл кезеңдердегі жоталар да өткір болмайды, және табиғи секірулер мен тік көтерілулер өте аз немесе мүлдем жоқ. Ел бойынша кезеңдер табиғи, ұзын, айналма бұрыштармен және адам жасаған ұзын түзулермен, тік бұрыштармен кезектеседі. Жолдар көбінесе тегіс болады, барлығында берік негіз және аздаған бос материал болады. Дегенмен, Килдер кезеңдері одан да қиын, тозған және орталық бөлігінде көп құрылыс жұмыстары жасалған, ал шеттеріне қарай еңіспен салыныпты. Жолдың ені елдің әртүрлі аймандарында әртүрлі. Солтүстік Уэльстегі және Лейк-Дистрикттегі кезеңдер әдетте тар, ал Оңтүстік Уэльстегі және Килдердегі кезеңдер әлдеқайда кең.

Ауа райы

Көбінесе қараша айында өткізіледі, жаңбыр жаууы дерлік кепілді және ылғалды әрі лайлы жол жағдайлары ралли тарихы бойында ерекшеленетін сипатқа айналды. Жылдың осы кезенінде температура сирек екі таңбалы мәнді басып өтеді. Сондықтан, кезеңнен өтетін алғашқы көліктердің бірі ең қолайлы жол позициясы болып саналады, себебі жол әр өткен көлікпен жылтырап немесе ойылып тозады. Мұз бен қар да Ұлыбританияда осы уақытта жиі кездеседі және жылдар бойы раллиге әсер етіп келді. 1971, 1988 және 1993 жылғы раллилерде, әсіресе маршруттың солтүстік бөлігінде, қатты қар жауды. Мұзды жағдайларға ұшыраған соңғы ралли 2008 жылы болды, онда ашылу күніндегі бірнеше кезеңдер маңызды мұздың салдарынан қысқартылуға немесе тоқтатылуға мәжбүр болды. Орман шаруашылығы комиссиясының британдық орманды жолдарда шипті дөңгелектерді қолдануға тыйым салуы жолдардың зақымдануын болдырмау мақсатында тоңазу мәселесін одан әрі күрделендіреді. Раллиде кездесетін ерекше ауа райы жағдайлары бірнеше жетекші жүргізушілер үшін маңызды тосқауыл болды. Екі мәрте әлем чемпионы Уолтер Рёрль осы жарысқа деген наразылығын білдірген ең танымал бәсекелес болуы мүмкін.

Атақтарды көрсету

Көптеген жылдар бойы ралли дәстүрлі түрде Әлем Чемпионатының соңғы кезеңі болып келді, сондықтан көптеген атақты, соңғы сәттерге дейін шешілген жарыстар өтті. 1991 жылы Әлем Чемпионаты британдық ормандарда шешілді, «Лансия» командасының жүргізушісі Юха Канкунен «Тойота» командасының Карлос Сайнцтан озды, себебі испандық жүргізушінің қозғалтқышы бұзылып, Кильдер орманында жолдан шығып, көлігіне зақым келтірді. Бір жыл өткен соң Сайнц және Канкунен 1992 жылғы титул үшін күресу үшін француз Дидье Ауриольмен бірге RAC раллиіне оралды. Ауриольдің күресі қозғалтқыш бұзылумен аяқталды, ал Канкуненнің үміті де Шотландияның оңтүстігіндегі раллидің соңғы күнінде рульді зақымдап, жолдан шығып кеткен кезде күйреп қалды. Сайнц раллиде жеңіске жетіп, екінші рет Әлем Чемпионы атанды. 1995 жылы шамамен 2 миллион жанкүйер шотландтық Колин Макрейдің RAC раллиінде екінші рет жеңіске жеткенін көру үшін ормандарға жиналды. Осылайша ол командаласы Карлос Сайнцты жеңіп, Честер жарыс жолында мыңдаған жанкүйерлердің алдында өзінің алғашқы және жалғыз Әлем Чемпиондығын жеңіп алды. Макрейдің болашақтағы жылдары сәтті болмады; 1997 жылы ол тағы да жеңіске жетсе де, фин Томми Мякинен одан бір ұпайға ғана озып кетті. Шотландтық 2001 жылы ерте кезеңде алға шығып, содан кейін жолдан шығып, чемпиондық атағын ағылшын қарсыласы Ричард Бернске сыйлады. Ең драматикалық жарыстардың бірі 1998 жылы болды, чемпионаттың көшбасшысы Томми Мякинен бірінші күнгі жанкүйерлерге арналған трассаның бірінде «Мицубиси» көлігі майлы жерге түсіп, сырғып, доңғалағын жыртып тастағаннан кейін жолдан шығып кетті. Бұл көрінеу титулды «Тойота» командасының Карлос Сайнцке берді. Алайда, тағдырдың қатыгез бұрылысында Сайнцтің қозғалтқышы соңғы кезеңнің финиш сызығына 300 метр жетпей бұзылып қалды, нәтижесінде Мякинен чемпиондық атағын жеңіп алды, ал Луис Моя наразылығын білдіре отырып, шлемді көліктің артқы терезесінен лақтырды. 2003 жылы төрт жүргізушінің арасындағы титул үшін күрес екіге дейін тарылды, себебі Бернс медициналық себептермен жарыстан шығуға мәжбүр болды, бұл екі жылдан кейін оның өмірін алып кетті, ал Карлос Сайнц жолдан шығып кетті. Нәтижесінде норвегиялық Петтер Сольберг Себастьен Лёбтен озып раллиде жеңіске жетті және французды жеңіп, өзінің жалғыз Әлем Ралли Чемпиондығын бір ұпаймен жеңіп алды.

Скандинавиядағы табыстар

Солтүстік елдерінің жүргізушілері RAC раллиі арқылы жылдар бойы мол табысқа қол жеткізді. 1953 жылдан бастап жарыстың алғашқы алты мәресінде отандық жүргізушілер жеңіске жетті, ал онда ең алғашқы жеңімпаз анықталды. Алайда, 1960 жылы швед Эрик Карлссон өзінің Saab 96 көлігімен 1960–1962 жылдары үш рет жеңіске жетті. Үш немесе одан көп раллиде жеңіс однып қалған тоғыз жүргізушінің бесеуі – швед, фин немесе норвегиялықтар. Қазіргі уақытта ең көп жеңіс рекордты бес жеңіс құрайды, оны Себастьен Ожие (2013–2016, 2018) иеленді, ол фин Ханну Микколадан (1978–79, 1981–82) және норвегиялық Петтер Солбергтен (2002–2005) асып түсті. Бірақ, соңғы рет солтүстік елдерінің жүргізушісі 2012 жылы Ұлыбритания раллиінде жеңіске жеткен (Жари Матти Латвала).