Кіріспе

1882 жылы жарық көрген «Оахспе: Жаңа Киелі кітап» спиритуалистік кітабында «жұмақ әскерлерінің елшілері Йеховидің атынан адамзатқа дайындап, ашқан» «жаңа аян» бар екендігі айтылады. Оны американдық тіс дәрігері Джон Баллу Ньюбро (1828–1891) жазған. Ол кітапты автоматты жазу арқылы жазғанын мәлімдеді, осылайша ол 19 ғасырғы спиритуалистік туындылардың біріне айналды. Кітапта Оахспеде баяндалған ілімдерді ұстанатындар «Имандылар» деп аталады. Оахспе – жер мен оның рухани басқаруларын, сондай-ақ қазіргі заманға арналған үйретпелерді баяндайтын бірнеше ішкі кітаптардан тұрады. Онда 100-ден астам сурет бар. «Оахспе» кітабының титулдық парағында оның мазмұны былай сипатталған: «Йеховидің және оның періште елшілерінің сөздерімен жазылған Жаңа Киелі кітап. Соңғы жиырма төрт мың жылдағы Жердегі жоғары және төменгі аспанның қасиетті тарихы, ғаламның космогониясының тұжырымдамасы; планеталардың жаратылуы; Адамның жаратылуы; көрінбейтін әлемдер; эфирлік аспандардағы құдайлар мен құдайшалардың еңбегі мен даңқы; қазіргі заман адамына Йеховидің жаңа өсиеттері». «Ұлы Рух», «Ормазд», «Эгоким», «Агоким», «Элоих», «Менмін» және «Йехови» – Оахспеде Жаратушының аты ретінде қолданылатын атаулардың бірнешесі. Оахспеге сәйкес, Жаратушы еркек және әйел болып табылады. Ом – әйелдік (аналық) жағын білдіретін атаулардың бірі. Басқа анықтамалар: «Барлық Тұлға», «Көрінбейтін» және «Мәңгілік», «Барлық Нұр», «Жоғары Нұр». Құдай және Ие – рухтар әлеміндегі лауазымдар, олар өмірін адам ретінде бастап, денеде (денедегі рух) өмір сүрген. Жаратушы – бар, болған және мәңгілік болады; Ол ешқашан тумаған және барлық құдайлардан жоғары. Жаратушы – біздің әкеміз бен анамыз, ал барлық туғандар – біздің бауырларымыз және қарындастарымыз.

Жаратылыс және алғашқы таныстыру

Оаһспе (сөз "аспан, жер (корпоральды) және рух" деп анықталады. "Барлығы; қазіргі кездегі денелік және рухани білімнің жиынтығы") 1882 жылы жарық көрді. Ньюброу 1880 жылы кітап жазуды бастады және жазу автоматты түрде жасалғанын айтты; ол 1870-ші жылдардың басынан бері спиритуалист болды. Кем дегенде екі рет Ньюброу Оахспе кітабының автоматты жазу арқылы қалай пайда болғаны туралы жазды. "Banner of Light" (XIX ғасырдағы спиритуалистік газет) басылымында жарияланған хат және Раймонд А. Палмердің 1972 жылы қайта жариялаған 1882 жылғы басылымындағы қосымша. Екі жазбада да бірінші тұлғада жазылған, Ньюброу әр таңертең жарты сағат (жаңадан ойлап табылған) жазу машинасының алдында отыратындығы, сол кезде оның қолы автоматты түрде (не жазылып тұрғанын білмей) жазатындығы көрсетілген. "Нью-Йорк Таймс" газетінде ол жазуға деген құштарлық сезімінен қалам мен қағазбен отырып, сәулелі жарық саусақтарын қамтып, жазуды бастағанын айтты. Сонымен қатар, көптеген суреттерде иероглифтерге ұқсайтын символдар бар, олар салынған болуы мүмкін. Кітаптың алғашқы тұсаукесері 1882 жылы 20 қазанда Ньюброудың Нью-Йорктегі 128 West 34th Street мекенжайындағы үйінде өтті, онда ол "жаңа кітапты", "900 беттен астам көлемді үлкен квартто кітапты" бір топ адамға таныстырды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің хабарламасына сәйкес, Ньюброу бұл кітаптың өзі қасиетті мәтін емес, керісінше, 24000 жылға дейінгі діндер тарихы екенін және кітаптың алғашқы басылымы бірнеше аты-жөні аталмаған демеушілердің қаржылық көмегімен жарық көргенін айтты.

Стил және тіл

1882 жылғы алғашқы (1882 жылғы басылым) жарияланымда әртүрлі глифтер болды, олардың египеттік иероглифтерге ұқсастығы профессор Томас А. М. Уордпен расталды, ол Орталық саябақтағы Клеопатраның инесі обелискісіндегі иероглифтерді түсіндіргенін мәлімдеді. Уорд Оаспедің алғашқы тұсаукесеріне қатысты, сондай-ақ шығыстанушы доктор Сетлиниски де болды, ол қарапайым адамдар мұндай кітапты жасай алмайтынын және "табиғаттан тыс күштер" жауапты болуы керек екенін айтты. Рух әлемі олардың жаңа мекеніне айналады, ол жұмақ деп аталады, ал жеке рух – періште. Жерге жақын немесе жер бетінде ұйымдастырылмаған жұмақтар бар. Сондай-ақ, сол жерден басталып – және жоғары жұмақтармен байланысып – ұйымдастырылған жұмақтар бар. Екі типтегі жұмаққа да адамдар жете алады. Егер жұмақтың бір бөлігі хаос күйінде өмір сүріп, жамандыққа құштар болса, онда ол тозақ деп аталады. Періштелер өлімнен кейін қызықтыдан қорқынышты жағдайлардың арасында белгілі бір уақыт бойы өмір сүруі керек. Періштелердің бастапқыда тұратын жұмақтық орны олардың тіршіліктегі әдеттерімен, сондай-ақ, армандарымен және тамақтануымен анықталады. Өзімшіл мінез-құлық, төмен ойлар немесе жануарлардан алынған тағамдарды жеу жаңа туған періштелерді жердегі ең төменгі деңгейге түсіреді. Жамандыққа бейім адамдар жұмаққа тозақтық жағдайда кіреді. Дегенмен, барлығы төмен түсіп, ұйымдасқан жұмақтың басшысы Құдай деп аталатын жақсырақ орындарға көтеріледі. Құдай – белгілі бір мерзімге қызметке тағайындалған жоғары дәрежелі періште. Көне өсиетте жиі жалғыз құдай деп аударылатын морфологиялық көпше есім Елохим, Оаспедің негізгі бөлігінде Жаратушыны білдірмейді; оның орнына "Jehovih" (SHD 3069) және "Eloih" еврейлік бірліктері қолданылады.

Қаулы

Оаспеге сәйкес, адамзат тарихы бірнеше даму кезеңдерімен ерекшеленеді. Бұл сабақтар циклдармен жүзеге асады: ілгерілеуден кейін кері кету, ал одан кейін жақсару мен регрессияның басқа циклдары келеді. Циклдар циклдардың ішінде болады, бірақ адамзаттың деңгейін арттыру үшін қолданылатын маңызды цикл – 3000 жылдық цикл (шамамен), және Оаспе кітаптары осы цикл бойынша құрылған. Оаспедегі алғашқы кітаптар жұмыстың мәнін түсінуге негіз салады. Бұл қазіргі заманға, жаңа дәуірге дейінгі тарихты қысқаша баяндайды. Тарих кітаптарынан бөлек, оқырманға осы күндегі адамзаттың қажеттіліктерін түсіндіруге арналған кітаптар сериясы бар. Оаспедегі ерекше графологиялық сипаттама – оның көптеген кіші кітаптары екіге бөлінген беттерде жарық көреді. Мұндай кітаптардың жоғарғы жартысында әсемдік оқиғалары, ал төменгі жартысында Жердегі оқиғалар сипатталады.

Доктриналар

Оахспе доктриналық кітаптарды қамтиды, ал мінез-құлық ережелерін оның көптеген кітаптарында кездестіруге болады. Еркіндік пен жауапкершілік – Оахспе мәтінінде қайта-қайта айтылатын екі маңызды тақырып. Негізгі ілімдердің арасында өсімдікпен қоректену (вегандық, тек көкөніс тағамдары), бейбітшілікпен өмір сүру (соғысқа немесе зорлық-зомбылыққа жол бермеу; пацифизм), ізгілікпен өмір сүру, басқаларға қызмет ету, періштелердің көмегі, рухани байланыс және қоғамдық өмір (ең кіші ұжымдық бірлік – он отбасы, ең ірісі – 3000 адамға дейін, содан кейін жаңа қоғам құру үшін бөлінеді) бар.

Этика

Оаспе жалпы этикалық принциптерді түсінуге және қолдануға зор қызығушылық танытады. «Faith ism» сөзіндегі ISM жұрнағы идеологияны қабылдау немесе оның жолын ұстану мағынасын білдіреді. Оаспедегі Шабыт кітабында былай делінген: «Менде секта болмайды. Менде дін болмайды».

Дін

Оаспис барлық діндердің әр түрлі ұлттар мен халықтардың өркендеуіне көмектесу қажеттігі туралы айтады. Сондай-ақ ол "Құдайлардың өзінің діні" деп аталатын нәрсе туралы сөздейді, онда оның ізбасарлары құтқарушылар мен бейнелер сияқты делдалдарға мұқтаж емес, бірақ Жаратушымен, Барлық Жанмен, Әлемнің ұжымдық бейсанасымен тікелей байланыс жасайды.

Тарих

Оахспе шамамен 72 000 жыл бұрын басталган рухани әлемдегі оқиғаларды және олардың физикалық әлемдегі оқиғаларға тигізетін әсерін сипаттауға талпынады, алайда мұндай оқиғалардың көп бөлігі қазіргі адамзаттың жазбаларында тіркелмеген. Оахспеде айтылғандай, Эскра кітабы мен Эсс кітабы – бұл 1550 жылдан бастап 1880 жылы Оахспе жазылған уақытқа дейінгі жаңа тарихи жазбалар (олар рухани әлемдерде жазылған). Құдай Сөзі кітабы Заратуштраның тарихын баяндайды және оның жер бетінде өткізген уақытын 9000 жыл бұрын деп көрсетеді.

Геология және археология

Оаспе жоғалған құрлықтар мен жаңа жерлер туралы, әсіресе бір кезде Тынық мұхитының көп бөлігін құраған Пан немесе Вага деп аталатын үлкен батып кеткен континент туралы толық мәліметтер, соның ішінде карталар ұсынады. Сондай-ақ, ол жер бетіндегі жылу мен жарықтың мерзімдік өзгерістеріне және құнарлылықтың жылдам жоғалуы немесе артуының себептерін түсіндіреді.

Тіл және лингвистика

Оаспеде ежелгі тілдерге, сондай-ақ ырым-жырымдар мен рәсімдерге қатысты көптеген суреттер келтірілген. Онда "Пан" немесе "Пан тілі" деп аталатын бастапқы тіл болғандығы айтылады, ол "Жер тілі" деген мағынаны білдіреді және адамдардың дыбыстарды еліктеу қабілетінен пайда болған. Оның "Сафа кітабында" көптеген ежелгі сөздердің, символдардың және рәсімдердің болжамдалатын мағыналары мен түбірлері туралы толық мәліметтер бар.

Эволюция немесе прогресс

Оахспеде шамамен 78 000 жыл бұрынғы адамзаттың дамуына қатысты космологиялық аянды хронологиялық тәртіппен баяндалған мәліметтер бар. Бұл сонымен қатар Жердегі өмірдің пайда болуы туралы әңгімені де қамтиды, оның планета ретінде қалыптасуынан бастап, комета ретінде материал жинап, оның құйылысы (назақты қабықшасы) жетілгенше, өз жұлдызының тұрақты орбитасына орналасуына дейін. Салқындағаннан кейін газдардың өзгеруі, оның алғашқы тіршілік нысандары, содан кейін адамзаттың пайда болуы және оның жануардан физикалық және рухани жетілуге қарай дамуы сипатталған. Оаспеге сәйкес, бұл процесс Космон дәуіріндегі «бейбітшілікке ұмтылған ер және әйелдердің» пайда болуымен соңғы сатысына жетті.

Космогония

Оаспе физикалық ғылымның негізін одан да нәзік әлемдерде (оларға рухани күштер кіреді) деп түсіндіреді, содан кейін олардан қалай болжауға болатынын айтады. Оаспе осы тақырыпқа толық кітап – «Космогония және Пайғамбарлық кітабын» арнаған, бірақ жалпы мәліметтерді «Ехови кітабынан» оқуға болады. Сондай-ақ, Оаспеде көптеген мысалдар мен нұсқаулар кездеседі. Басқа да байланысты тақырыптарға физика, гравитация, жарық, электр, магнетизм, жылу, ауа райы құбылыстары, планеталардың сыртқы қабаттары (бұрандалар деп аталады), олар шекарадан тыс жағдайларға жауап береді және тағы да басқалары жатады. Планеталардың бұрқасын тәрізді қозғалысын алғаш рет 17 ғасырдың басында философ және математик Рене Декарт ұсынған, және Оаспе мәлімдегендей, бұл жаңа ғылыми теория емес еді. Өкінішке орай, Декарт пен Оаспе үшін планеталардың бұрқасынды қозғалысы Исаак Ньютонның ғылыми еңбектерімен ығыстырылды.

Циклдер

Мәтінде үлкен және кіші циклдер шеңберінде жүзеге асатын циклдік құбылыстар сипатталады. Мысалы, Оаспеге сәйкес, Жер Күн мен оның планеталарымен бірге кеңістіктегі аймақтар арқылы 4,7 миллион жылдық үлкен айналыммен қозғалады, ол орташа есеппен 3000 жылдық бөлімдерге бөлінеді, бұл 24000 жылдық және 72000 жылдық және т.б. үлкен циклдердің ішінде болады. Әрбір аймақтың тығыздығы және басқа да қасиеттері әртүрлі, сондықтан Жерге әртүрлі жағдайлардың туындауына себеп болады. Сонымен қатар, өркениеттердің дамуы мен құлдырауына қатысты түсіндірмелер беріледі.

Әкімшілік

Бұрынғы циклдер бөлімінде айтылған әртүрлі аймақтар рухани немесе "эфирлік" жандардың басқаруында болады, олар "Құдай" және "Басты" сияқты атақтарға ие. Олардың дәрежелері мен жасы он мың жылдан жүз мың жылға дейін, тіпті одан да көпке жетеді. Олардың билік ету аймақтары зор кеңістікті қамтиды және әртүрлі дәрежедегі және тығыздықтағы көптеген рухани және материалдық әлемдерді қосады. Бұл бас офицерлер "Йеховидың ұлдары мен қыздары" деп аталады. Сәйкесінше, Оаспе мәтінінде Cpenta Armij, Йеховидың қызы кітабы сияқты жеке бөлімдер немесе "кітаптар" бар. Сонымен қатар, Абрахамдық емес діндерден таныс есімдер де кездеседі, мысалы, Аполлон кітабы мен Тор кітабы, олар Йеховидың ұлдары деп аталған. Оаспеге сәйкес, осы бас, бас әйелдер, құдайлар мен құдайлардың әрқайсысы – жоғары деңгейдегі періштелер ғана. Кез келген періште, дәрежесіне немесе лауазымына қарамастан, бұрын өлімге ұшыраған, яғни осы Жер планетасынан немесе ғаламдағы басқа планетадан шыққан.

Фетизм

Ол жарияланғалы аз уақыт өткен соң, Оахспеге жауап ретінде бірнеше топтар/ложалар құрылды. Нью-Йорк қаласында Оахспе имандылары 1883 жылы Юта залында (25-ші көше және 8-ші авеню) жинала бастады, қызметке тек мүшелер ғана қатысты. Кітаптағы қағидаларға негізделген алғашқы колония 1882 жылы Ньюброу Вудсайд қалашығында, Нью-Джерси штатында құрылды.

Ньюброу және бірқатар имандылар мен жетім балалар Перл өзені орнынан Нью-Мексико штатының Лас-Крусес қаласына кетіп, онда 1884 жылы Шалам колониясын құрды. Шалам колониясы 1901 жылға дейін бар болды, бірақ Ньюброу 1891 жылы қатты тұмау эпидемиясы кезінде қайтыс болды.

Шалғам жері

Шаллам колониясы немесе Шаллам жері 1884 жылы Нью-Мексико штатының Лас-Крусес қаласында құрылды. Коммуна 1883 жылғы қарашада Нью-Йорктің Перл-Ривер қаласында өткен конгресте шешілді және Эндрю Хаулендтің қаржылық көмегімен іске асырылды. Ньюброу да қаржы жинады. Ол Джеймс Эллиске Шаламға қосылу үшін 10 000 доллар алды, бірақ келесі күні Эллис ақшасын қайтаруды сұрады. Ньюброу ақшаны қайтарған жоқ. Мүшелер алғашқы қысты саз үйлерде өткізді, ал 1885 жылы 42 бөлмелі орталық ғимарат, яғни Фратернумды салуға кірісті. Балалар тастап кетілген үйлерден жиналды, полиция қызметкерлері тапсырды және олар Фейисттердің қоймаларына жеткізілді. Ньюброу және оның әйелі Канзас-Сити, Сан-Франциско, Нью-Орлеан және Чикагоға дейін балалар іздеп сапарлады. Балалар түрлі нәсілден болды, оларға қамқорлық жасалды, сүйіспеншілік пен мейіріммен қарастырылды. Ньюброу 1891 жылғы 22 сәуірде (инфлюенцадан) қайтыс болған кезде колония Фратернум, Балалар үйі (1890 жылы аяқталды), шіркеу және басқа да ғимараттардан тұрды. 1886 жылы қаржыгер Хауленд мүліктің иелігін қайта алғаннан кейін, Шаламнан көптеген еріктілер кетіп, Шаламнан жарты миль қашықтықта екінші колония құрылды; Левитика деп аталды, ол Оахспе ілімдерін тым жақсы білмейтін, бірақ тұруға орын қажет болған адамдар үшін құрылды. Левитика азаматтық қағидаларға негізделген, ал тұрғындары көбінесе жеке үйлерде тұрды.

Қатысушы басылымдар

Көптеген басылымдар Оаспеден шабыттанды, оның мәтіні мен идеяларын, сондай-ақ қайта қарауларды, қысқартылған және толық емес нұсқаларын қамтыды. Осы басылымдардың көптегені мына орындардан шықты: Колорадо штаты, Монтроуз қаласындағы Космонның ессеньтері; Лондон қаласындағы Космон баспасы; Висконсин штаты, Амхерст қаласындағы Палмер баспасы; Юта штаты, Солт-Лейк-Сити қаласындағы Космонның әмбебап сенімділері; Аризона штаты, Кингман қаласындағы Космон баспасы; Массачусетс штатындағы Элоисттер; Джорджия штаты, Тайгер қаласындағы Four Winds Village. "Оаспе – Рухани даналықтың жеті кітабы", 2009 жылғы басылымы https://openlibrary.org/books/OL24615840M/Oahspe "Оаспе – Рухани даналықтың жеті кітабы", 1998 жылғы басылымы https://openlibrary.org/books/OL400274M/Oahspe.

Джон Ньюброның өмірбаяны

Джон Балу Ньюброу 1828 жылдың 5 маусымында Огайо штатының Мохиканвилл қаласының жанында, ағаш үйдің ішінде дүниеге келді. Оның әкесі Уильям Ньюброу – Уильям және Мэри колледжінде оқыған ағылшын; анасы Элизабет Полски – швейцариялық және спиритизмге бейім болған. Ұлына универсалист пастор Хосея Баллудың есімі қойылды. Ньюброудың әкесі қатал адам болған, ұлы "рухтардан хабар ала бастағанда" оны жазалаған; оның білімі (о Кливлендтегі жоғары мектепке барған) анасы мен жүн және жұмыртқа сатудан түскен ақшаға төленген. Ол Цинциннати медициналық колледжін бітірді, бірақ ауырсыну мен қайғыға өте сезімтал болғандықтан, тіс дәрігерлігін таңдап, алдымен Дейтон, содан кейін Цинциннати және Нью-Йорк қалаларында тәжірибе бастады. Ол Goodyear компаниясымен қиындыққа тап болды, себебі ол Goodyear компаниясының нарықта басымдығын күйрететін, тістерді тіс пластиналарына орнату үшін одан әлдеқайда арзан қоспа ойлап тапты. Ол патенттік құқықтарды бұзды деген айыппен сотқа берілді, бірақ таңертең оған келген рухтармен кеңескеннен кейін оның пайдасына үкім шығарылды, ол мұны өзінің рухани болашағының расталуы деп қабылдады.

Сыни қабылдау

Сюрреалистік ақын Дэвид Гаскойн бастапқыда кітаптың талаптарын абсурдты деп есептеді, бірақ кейін оны қайта оқып, "ағылшын тіліндегі ең таңғажайып кітап" деп бағалады. "Урантия кітабының" сыншысы Мартин Гарднер Оаспеді осыған ұқсас туынды деп санады. Гарднер Оаспе тіпті "Сведенборг пен Дэвистің еңбектерінен де ақылсыздау" екенін, ал кітапты діни туынды емес, "құмарлықпен жасалған өтірік" деп санауға болатынын айтты. Эдгар Джонсон Гудспид оны "Танымал Библиялық Алаяқтықтар" (1956) кітабына енгізді, ал Гордон Стейн "Алаяқтықтар Энциклопедиясы" (1993) кітабында Оаспеге "көптеген фактілік қателіктер мен орындалмаған болжамдар" болғандықтан, ешкімнің назар аудармағанын атап өтті.

Қазіргі заманғы мәдениет

Қазіргі заманда "Ньюброу, мүмкін, "жұлдыз кемесі" деген сөзді алғаш рет қолданған" делінеді.