Кіріспе
Параметрленген ықтималдық үлестірімдер отбасын индекстейтін шама. Статистикада, математикадағы жалпы қолданылуынан өзгеше, параметр – орташа немесе стандартты қате сияқты популяцияның бір қырғасын қорытындылайтын немесе сипаттайтын статистикалық популяцияның кез келген шамасы. Егер популяция белгілі бір және анықталған үлестірімді, мысалы, қалыпты үлестірімді дәл орындаса, онда популяцияны толық сипаттайтын параметрлердің кіші жиынтығын өлшеуге болады, және осы популяциядан үлгілер алу үшін ықтималдық үлестірімін анықтауға қолданылуы мүмкін. "Параметр" популяцияға қатысты болса, "статистика" үлгіге қатысты; яғни, параметр толық популяциядан есептелген нақты мәнді сипаттайды (мысалы, популяцияның орташа шамасы), ал статистика – үлгі негізінде параметрдің шамамен алынған өлшемі (мысалы, үлгідегі орташа шама). Осылайша, "статистикалық параметрді" нақтырақ айтқанда, популяциялық параметр деп атауға болады.
In statistics, as opposed to its general use in mathematics, a parameter is any quantity of a statistical population that summarizes or describes an aspect of the population, such as a mean or a standard deviation. If a population exactly follows a known and defined distribution, for example the normal distribution, then a small set of parameters can be measured which completely describes the population, and can be considered to define a probability distribution for the purposes of extracting samples from this population. A "parameter" is to a population as a "statistic" is to a sample; that is to say, a parameter describes the true value calculated from the full population (such as the population mean), whereas a statistic is an estimated measurement of the parameter based on a sample (such as the sample mean). Thus a "statistical parameter" can be more specifically referred to as a population parameter.
Параметрленген үлестірулер
Егер индексі отбасы мүшелерінің параметрі болса, онда отбасы параметрленген отбасы болып табылады. Параметрленген үлестірулер отбасыларының арасында қалыпты үлестірулер, Пуассон үлестірулері, биномдық үлестірулер және үлестірулердің экспоненциалдық отбасылары бар. Мысалы, қалыпты үлестірімдер отбасында екі параметр бар: орташа және дисперсия. Егер олар белгіленген болса, онда үлестірім нақты анықталады. Хи-квадратты үлестірулер отбасын еркіндік дәрежелерінің саны бойынша индекстеуге болады: еркіндік дәрежелерінің саны үлестірулер үшін параметр болып табылады, сондықтан отбасы осылайша параметрленеді.
Параметрлерді өлшеу
Статистикалық қорытындылауда параметрлер кейде байқауға келмейтін деп есептеледі, және осы жағдайда статистиктің міндеті – бүкіл популяциядан алынған байқаулардың кездейсоқ үлгісіне сүйене отырып, сол параметрді бағалау немесе оның туралы қорытынды жасау болып табылады. Нақты бір таралымның параметрлер жиынтығының бағалаушылары көбінесе популяция үшін өлшеніп, популяцияның (кем дегенде шамамен) сол нақты ықтималдық таралымға сәйкес таратылатыны болжанады. Басқа жағдайларда параметрлер қолданылған сынама алу процедурасының немесе жүргізіліп жатқан статистикалық процедураның түріне байланысты белгіленуі мүмкін (мысалы, Пирсонның хи-квадрат тестіндегі бостандық дәрежесінің саны). Тіпті таралымдар отбасы нақтыланбаса да, орташа және дисперсия сияқты шамалар әдетте популяцияның статистикалық параметрлері ретінде қарастырылуы мүмкін, ал статистикалық процедуралар осындай популяциялық параметрлер туралы қорытынды жасауға тырыса алады.
Мысалдар
Сайлау кезінде елде әрбір үміткерге дауыс беретін сайлаушылардың белгілі бір пайыздық үлесі болуы мүмкін – бұл пайыздық үлестер статистикалық параметрлер болып табылады. Сайлаудан бұрын әрбір сайлаушыдан олардың кандидаттарға қатысты пікірлерін сұрау іс жүзінде мүмкін емес, сондықтан сайлаушылардың бір бөлігінен сауалнама алынады және статистика (немесе бағалаушы) – яғни, сауалнамаға қатысқан сайлаушылардың үлесінің пайызы – өлшенеді. Бұл статистика, оның қателігінің бағалануымен бірге (үлгілеу қатесі деп аталады), нақты статистикалық параметрлер (барлық сайлаушылардың пайыздық үлесі) туралы қорытынды жасау үшін қолданылады. Сол сияқты, өндірілген өнімдерді сынаудың кейбір түрлерінде барлық өнімдерді жойғыш түрде сынаудың орнына, тек өнімдердің бір бөлігі ғана сыналады. Мұндай сынақтар өнімдердің техникалық талаптарға сәйкес келетіндігін көрсететін статистикалық мәліметтерді жинақтайды.