Пуэбла штаты: тарихы, географиясы және мәдениеті

Кіріспе

Мексика штаты Пуэбла штаты (ˈpweβla ), ресми түрде Пуэбла еркін және егеменді штаты (lang es), Мексиканың федералды құрылымдарын құрайтын 32 штаттың бірі. Ол 217 муниципалитетке бөлінеді және оның астанасы Пуэбла қаласы болып табылады. Ол Мексиканың шығыс-орталық бөлігінде орналасқан және солтүстік және шығысында Веракрус, батысында Идальго, Мексика, Тлаксала және Морелос, оңтүстігінде Герреро және Оахака штаттарымен шектеседі. Штаттың тамыры Пуэбла қаласында, оны испандықтар 1531 жылы осы аңғарда Мексика қаласы мен Веракрус порты арасындағы сауда жолын қамтамасыз ету үшін құрды. 18 ғасырдың соңына қарай, бұл аймақ өз губернаторы бар отаршылдық провинцияға айналды, ол 19 ғасырдың басында Мексика Тәуелсіздік соғысынан кейін Пуэбла штаты болды. Сол кезден бері аймақ, әсіресе астана маңында, өнеркәсіп арқасында экономикалық өсімді жалғастырды, көптеген шайқастардың куәсі болғанына қарамастан, оның ең танымал шайқасы – Пуэбла шайқасы. Бүгінде штат елдегі ең өнеркәсіптік дамыған штаттардың бірі болып табылады, бірақ дамуының көп бөлігі Пуэбла және басқа қалаларда шоғырланғандықтан, оның көптеген ауылдық аймақтары дамымаған күйде қалып отыр. Мәдени тұрғыдан штат қытай побланасы, моле побланасы, белсенді әдебиет және өнер салалары, сондай-ақ Cinco de Mayo, Кетцалькоатль ритуалы, Құрбандықтағы мерекелер (әсіресе Хуакечулада) және Карнавал (әсіресе Хьюехоцингода) сияқты фестивальдерге ие. Штатта бес негізгі үнді тайпасы тұрады: науалар, тотонактар, микстектер, пополокалар және отомилер, олардың көпшілігі штаттың шалқары солтүстігінде және оңтүстігінде кездеседі.

География

Штат Мексиканың орталық таулы аймағында Сьерра-Невада және Сьерра-Мадре-Ориентал тауларының арасында орналасқан. Оның пішіні үшбұрышты, солтүстік бөлігі тар. Веракрус, Оахака, Герреро, Морелос, Мексика штаты, Тлаксала және Идальго штаттарымен шектеседі. Штаттың ауданы 33,919 км² құрайды, бұл оны 31 штаттың арасында көлемі бойынша 20-шы орынға қояды, және 4,930 аталатын елді мекені бар.

Таулар

Пуэбланың көптеген таулары Сьерра-Мадре-Ориентал және Транс-Мексикалық жанартау белдеуіне жатады. Біріншісі жергілікті жерде Сьерра-Норте-дель-Пуэбла деп аталады, штатқа солтүстік-батыстан кіріп, кейін Сьерра-де-Закапоакстла, Сьерра-де-Уаучинанго, Сьерра-де-Тезиутлан, Сьерра-де-Тетела-де-Окампо, Сьерра-де-Чигнауапан және Сьерра-де-Закатлан сияқты кішігірім тізбектерге бөлінеді, бірақ бұл атаулар әртүрлі елді мекендерде өзгеше болуы мүмкін. Ең биік нүктелеріне Апулько, Чичат, Чигнауапан, Солтепек және Тлатлакитепек кіреді. Ең биік таулары – Пико-де-Орисаба немесе Цитлалтепетл (5747 м), Попокатепетль (5452 м), Истаксиуатль (5286 м) және Малинче (4461 м) жанартаулары, олар штаттың Веракрус, Мексика штаты және Тлаксакаламен шекарасында орналасқан. Штаттың оңтүстігіндегі маңызды биіктіктер – Сьерра-де-Атенауакан, Запотитлан, Ломерио-аль-Суроэсте және Сьерра-де-Теуакан. Штаттың көп бөлігін Веракрустан бөліп тұратын кішкентай тау тізбегі Сьерра-Мадре-дель-Гольфо деп аталады.

Табиғи жерлер

Мемлекеттің табиғи көрікті жерлері: штаттың солтүстігіндегі Боске Месофилос де ла Сьерра-Мадре Ориентал, Пьедрас Энцимадас аңғары, Изта Попо Зокиапан ұлттық паркі, Ла Малинш ұлттық паркі және Пико-де-Оризаба ұлттық паркі. Ең танымал жабайы табиғат аймағы – Иза Попо ұлттық паркі, оны мемлекет көршілес Мексика штатымен бөліседі. Ол штаттың астанасынан батысқа қарай орналасқан, екі қармен жабылған жанартау осы аймақтан оңай көрінеді және мемлекет үшін мәдени тұрғыдан маңызды. Парк биологиялық әртүрлілігі үшін федералды үкімет тарапынан қорғалатын аймақ болып табылады және орманды аумақтың «өкпесі» деп есептеледі. Бұрынғы экологиялық зиянға байланысты парке, әсіресе жанартауларға кіру бұрынғыдан гөрі шектеулі. Попокатепетль жанартауы белсенді болған кезде қосымша шектеулер енгізіледі. Дегенмен, паркте төменгі биіктіктегі орманды аумақта көптеген жаяу және атпен жүруге арналған жолдар бар. Беткейлерде көптеген шағын үңгірлер орналасқан, олар испандықтардан бұрынғы дәуірде рәсімдер өткізу үшін жиі пайдаланылған. Жергілікті тұрғындар Сиерра-Норте деп атайтын Сиерра-Мадре-Ориентал – көптеген өсімдіктермен жабылған тік жарлы таулардың тізбегі, ол ғасырлар бойында жергілікті халықты оқшаулап келген. Сакатлан қаласының жанында орналасқан Валле-де-Пьедрас-Энсимадас (үстіне үйілген тастар аңғары) – 400 гектар жерді алып жатқан қылқан жапырақты орманды шағын аңғарлардың жиынтығы. Бұл жердегі басты көрікті орын – бір-біріне үйілген тастарға ұқсайтын, түрлі формаларға ие тас құрылымдары. Кейбіреулері ит, піл, адам басы және құбыжықтар сияқты нысандарға ұқсайды. Аймақтың көп бөлігіне тек жаяу немесе атпен ғана жетуге болады. Штаттың орталық бөлігінде, жер солтүстікке қарай көтеріліп, Сиерра-Норте тауларын құрайтын жерге дейін, шығыс алабы деп аталатын көлдерге толы аймақ бар, олардың кейбіреулері сулы, ал кейбіреулері құрғақ. Құрғақ көл төсектері тек жаңбырлы маусымда ғана суға толады, ол жаз айларынан күзге дейін жалғасады. Ең ірілері – Саладо және Тотосинго көлдері. Біріншісінің ұзындығы 7 шақырым, ені 2 шақырым, ал екіншісі одан да үлкен. Ең ірі «сулы» көлдер – Лагуна Пресиоса, Лагуна Кекчулак, Лагуна де Атексак және Лагуна де Айхожука.

Natural attractions in the state include the Bosque Mesófilos de la Sierra Madre Oriental in the north of the state, Piedras Encimadas Valley, Izta Popo Zoquiapan National Park, La Malinche National Park, and the Pico de Orizaba National Park. The best known wilderness area is the Izta Popo National park, which the state shares with neighboring State of Mexico. It is located only west of the state capital and the two often snow covered volcanoes are easily visible from this area, and important to the state culturally. The park is an area protected by the federal government because of its biological diversity and considered to be the "lungs" of the area due to its forests. Access to the park, especially to the volcanoes themselves is more restricted than in the past due to past ecological damage. Even further restrictions are put into place when the Popocatepetl volcano is active. However, the park has numerous hiking and horse paths in the forests that cover the lower elevations. On the slopes, there are many small caves, which in pre Hispanic times were often used for ceremonies. The Sierra Madre Oriental, locally called the Sierra Norte, is a series of rugged mountains covered in abundant vegetation, which has had an isolating effect on the people here over the centuries. The Valle de Piedras Encimadas (Valley of the Stacked Stones) is located near the town of Zacatlán. It is really a series of small valleys covering 400 hectares filled with conifer forest. The attraction here are the stone formations which resemble stones stacked one over the other which take on numerous forms. Some have been said to resemble objects such as dogs, elephants, human heads and monsters. Most of the area is only accessible by foot or horseback. In the center of the state, just before the land rises to the north to form the Sierra Norte, there is an area called the Oriental Basin filled with lakes, both with water and dry. The dry lakebeds contain water only during the rainy season, which runs from summer through fall. The two largest are Salado and Totocingo Lakes. The first is seven km long and two km wide and the second is larger. The largest "wet" lakes are Laguna Preciosa, Laguna Quechulac, Laguna de Atexcac and Laguna de Aijojuca.

Испандықтарға дейінгі кезең

Бұл аймақ қазіргі Мексикада адамдар қоныстанған ең алғашқы жерлердің бірі болды. Ең ерте мекендердің көпшілігі Техуакан аңғарында табылды, ең көнесі Агухереадо тауының жанында, ол б.з.д. 10 000 жылға дейін соққан. Осы жерде әлемдегі ең көне жүгерінің үлгісі табылды, ол б.з.д. 1500 жылға жатады. Агухереадо тауымен бірге Техуакан аңғарында ғана 450-ден астам тарихқа дейінгі ескерткіштер бар. Тас құралдар б.з.д. 6500 және 4900 жылдар аралығында, ал Алхожука, Тотимиуакан, Чолула және Изукар сияқты аймақтарда ауыл шаруашылығының іздері б.з.д. 3500 және 2000 жылдар аралығында кездеседі. 900 жылға дейін жүгері, бұршақ, қабақ, чили бұрышы және мақта егілгендігінің нақты дәлелдері бар. 700 жылға дейін қала-мемлекеттердің пайда болуы қалыптасты. Мезоамерикалық кезеңде бұл аймақта көптеген этностар тұрған. Акатлан және Чиаутланың бір бөлігінде микстектер басымдық құрды. Тепексиде пополока тайпасы билік етті. Штаттың орталық бөлігінде ольмектер, шикаланкалар және науалар басым болды, олар Чолуладағы тольтек мәдениетімен тығыз байланыста болды. Солтүстікте тотонактар, масатектер және отомилер қоныстанды, олардың мәдени орталығы Эль-Тажин болды. 14 ғасырда Ноноалка билеушісі Ксельуа Пуэбланың көп бөлігіне билік жүргізді. 15 ғасырда ацтектер осы аймақты және одан да көп жерді басып алды. Бастапқыда орталық және оңтүстік аймақтар Теночтитланның бақылауында болды, ал солтүстікте Текскоко басымдық құрды. Ацтектердің үстемдігі испан жаулап алуына дейін жалғасты. Пуэбла аймағын испандықтардың жаулап алуы салыстырмалы түрде оңай болды. Бұл жердегі көптеген халықтар ацтектердің билігінде болды және шетелдіктерді құтылудың жолы ретінде қарады. Қаланың жоспарын Эрнандо де Эльгета жасады, онда тұрғын үйлер, сауда аудандары және т.б. белгіленді. Қала 1532 жылы патшалық мөр алды, бірақ су тасқыны елді мекенді Сан-Франциско өзенінің арғы жағына көшіруге және сол жылы қайта құруға мәжбүр етті. Қаланың (қазір штаттың) мөрі 1538 жылы берілді. Францискандықтар 1524 жылдан бастап штатты евангелизациялау процесін жүргізіп, Хьюехоцинго монастырын құрды. 1540 және 1560 жылдар аралығында олар Текамачалько, Кэчолак, Текали, Кальпан, Куаутинчан, Закатлан, Чолула, Хуакечула, Тепеака, Техуакан, Хальпа және Коатепек сияқты басқа да монастырларды құрды. Августиндықтар кейін келіп, Чиаутла, Чиетла, Хуатлатлаука, Тлапа, Ксикотепек және Папалотикпакта монастырлар салды. Евангелистердің соңғылары доминикандықтар болды, олар Изукар-де-Матаморос, Тепапаека, Хуэуатлан және Тепексиде монастырлар салды. Епископтық 1526 жылы құрылды. Бастапқыда ол Юкатан аймағында орналасқан, бірақ ақырында 1550 жылы Тлаксалаға, содан кейін Пуэблаға көшірілді. Ақырында, оның кеңеюі колониялық кезеңнің көп бөлігінде қазіргі Тлаксала және Пуэбла штаттарын қамтыды. Тәуелсіздік алғаннан кейін, 1821 жылы штаттың алғашқы губернаторы Карлос Гарсия Ариага болды. Бірінші штаттық конгресс 1824 жылы құрылды, сол жылы бірінші штаттық конституция қабылданды. Жаңа штат бастапқыда 21 бөлікке бөлінді. 1827 жылы испандықтар штаттан қуылды. 1849 жылы штат сегіз департаментке және 162 муниципалитетке қайта ұйымдастырылды, ал 1895 жылы 21 округке және 180 муниципалитетке қайта құрылды. Бүгінде Пуэбланың экономикалық дамуы оның астанасына негізделген. Бұл астана Мексика қаласының маңындағы мегаполистің бір бөлігі болып табылады. 1999 жылғы Техуакан жер сілкінісі штаттың көп бөлігіне, әсіресе оның отаршылдық дәуіріндегі шіркеулеріне және Пуэбла қаласының тарихи орталығындағы отаршылдық ғимараттарына көп зиян келтірді. Пуэбла штаты апат аймағы деп жарияланды. 2000-шы жылдары "Шекарасыз репортерлер" (RSF) сияқты ұйымдар мемлекеттік билік өкілдерін баспасөзді шектеуде және басуда айыптады. Журналистерге қарсы жасалған кейбір қатерлі әрекеттерге негізсіз қамау және өліммен қорқыту кірді. 2017 жылғы Пуэбла жер сілкінісінен кейін екі жылдан астам уақыт өткеннен кейін, штатта 621 ғимарат - көбінесе 16-19 ғасырдағы шіркеулер зақымдалған, 46 қалпына келтірілді, 88-і қалпына келтірілуде, ал 380-і мүлдем қалпына келтірілмеген.

The territory of the state was one of the first in modern Mexico to be inhabited by humans. Most of the earliest settlements have been found in the valley of Tehuacán, with the oldest near the Agujereado Mountain, which dates back to 10,000 BCE. At this site the oldest sample of corn ever found in the world has been found, which dates back to 1500 BCE. Along with Agujereado Mountain, there are more than 450 prehistoric sites in the Tehuacan Valley alone. Stone tools date to between 6500 and 4900 BCE, and evidence of agriculture to 3500 and 2000 BCE in areas such as Aljojuca, Totimiuacan, Cholula and Izucar. By 900 BCE, there is ample evidence of the cultivation of corn, beans, squash, chili peppers and cotton. The rise of city states was established by 700 BCE. By the Mesoamerican period, the area was inhabited by a number of ethnicities. The regions of Acatlán and part of Chiautla were dominated by the Mixtecs. Tepexi was dominated by the Popolocas. The central part of the state was dominated by the Olmec Xicalancas and Nahuas, with strong cultural links to the Toltec based culture at Cholula. The north was populated by the Totonacs, the Mazatecs and the Otomi, whose cultural center was in El Tajín. In the 14th century, Nonoalca ruler Xelhua, came to dominate almost all of the territory of Puebla. In the 15th century, Aztec domination took over the same area and more. Initially, the center and south areas were under the control of Tenochtitlan with Texcoco dominant in the north. Aztec domination continued until the Spanish Conquest. The Spanish takeover of the Puebla area was relatively easy. Many of the peoples here were under Aztec domination and saw the foreigners as a way to escape. The city was laid out by Hernando de Elgueta, marking out residential areas, commercial areas etc. The city received its royal seal in 1532 but flooding forced the settlement to move across the San Francisco River and start over that same year. The city's (and now state's) seal was granted in 1538. The Franciscans were in charge of the evangelization process in the state, starting from 1524, when they founded the monastery of Huejotzingo. Between 1540 and 1560, they founded others such as those in Tecamachalco, Quecholac, Tecali, Calpan, Cuautinchán, Zacatlán, Cholula, Huaquechula, Tepeaca, Tehuacán, Xalpa and Coatepec. The Augustinians arrived next, constructing monasteries in Chiautla, Chietla, Huatlatlauca, Tlapa, Xicotepec and Papaloticpac. The last of the evangelists were the Dominicans, who built monasteries at Izúcar de Matamoros, Tepapayeca, Huehuatlán and Tepexi. The bishopric was established in 1526. Initially, the seat was in the Yucatán, but it was eventually moved to Tlaxcala, then to Puebla by 1550. Eventually, its extension included the current states of Tlaxcala and Puebla during much of the colonial period. After Independence, the first governor of the state was Carlos García Arriaga in 1821. The first state congress was seated in 1824, with the first state constitution adopted the same year. The new state was divided initially into 21 parts. The Spanish were expelled from the state in 1827. In 1849, the state was reorganized into eight departments and 162 municipalities and again in 1895 with 21 districts and 180 municipalities. Today, Puebla's economic development is centered on its capital. This capital is part of the megalopolis centered on Mexico City. The 1999 Tehuacán earthquake did major damage to much of state, especially many of its colonial era churches, and the colonial buildings of the historic center of the city of Puebla. The state of Puebla was declared a disaster area. In the 2000s, organizations such as Reporters Sans Frontieres (RSF) have accused state governmental officials of restricting and suppressing the press. Some of the threats against reporters have included false arrests and death threats. More than two years after the 2017 Puebla earthquake when 621 buildings—mostly 16th to 19th century churches—were damaged in the state, 46 have been restored, 88 are in process, and 380 have not been restored at all.

Жалпы экономика

Мемлекет жоспарлау мақсатында жеті әлеуметтік-экономикалық аймаққа бөлінеді: I аймақ – Уаучинанго, II аймақ – Тезиутлан, III аймақ – Сьюдад-Сердан, IV аймақ – Сан-Педро-Чолула, V аймақ – Пуэбла, VI аймақ – Исукар-де-Матаморос және VII аймақ – Теуакан. Мемлекеттің экономикалық базасы әртүрлі болды, тоқыма, туризм, агробизнес, сақтау, медициналық қызметтер, жиһаз жасау және логистикалық қызметтер сияқты салаларды қолдады. 2010 жылы Standard & Poor's мемлекеттің ‘mxA+’ рейтингін тұрақты перспективамен қайта растады, себебі мемлекеттің қаржылық жағдайы жақсы болды. 2003 жылдан 2007 жылға дейін мемлекет экономикасы 4,5%-ға өсті, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (3,9%) жоғары. Содан бері экономикалық өсім баяулады, бірақ Мексиканың басқа аймақтарына қарағанда аз. Жалпы ішкі өнім елдің жалпы өнімінің 3,4%-ын құрайды. Бұл Мексиканың ең өнеркәсіптік дамыған штаттарының бірі. Дегенмен, мемлекеттің дамуының басым бөлігі астана мен оның төңірегіндегі аудандарға шоғырланған. Бұл байлар мен кедейлер арасындағы, сондай-ақ қалалық және ауылдық аймақтар арасындағы үлкен экономикалық айырмашылыққа әкеп соқты, мемлекеттің көп бөлігінде үкіметтік (инфрақұрылымдық) немесе жеке инвестициялар жетіспейді. Осы себепті Біріккен Ұлттар Ұйымы штатты елдегі жетінші дамымаған штат деп санайды, 2006-2007 жылдардағы Пуэбла қаласының өнеркәсібіне қарамастан, денсаулық сақтау, су және білім беру сияқты негізгі қызметтердің жетіспеушілігі мен жоғары жұмыссыздық деңгейі салдарынан. Бұл көрсеткіш Ливан, Куба және Босниядан төмен. БҰҰ мемлекеттің кедейлігінің көп бөлігін нашар мемлекеттік саясат пен жемқорлыққа байланыстырады. Пуэбла елдегі кедейліктің үшінші ең жоғары деңгейін көрсетеді. Бұл рейтинг жан басына шаққандағы табыс, тұрғын үй, білім алу мүмкіндігі, азық-түлікпен қамтамасыз ету және отбасылық байланыс сияқты факторларды ескереді. Штат халқының үштен екісі немесе шамамен 3,5 миллион адам кедейлік шегінен төмен өмір сүреді. 2008 жылы Әлеуметтік даму министрлігі (Secretaría de Desarrollo Social) бюджетін 757 миллион песоға дейін арттырды. Штаттың он муниципалитеті елдегі ең кедей муниципалитеттердің қатарында. Пуэбла – көшіп-қонушы жұмысшылардың баратын және кететін штаты. Ауыл шаруашылығы – ауылдық аймақтардың ең маңызды экономикалық қызметі, бірақ суару мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, ол маусымнан қазанға дейінгі жаңбырлы маусыммен шектеледі. Бұл сектордың өсу әлеуетін айтарлықтай шектейді. Инвестициялардың жетіспеуіне байланысты штаттың егістік жерінің 11%-ы ғана суарылады. Егістік жердің 72 пайызы жеке меншікте, ал қалғаны эхидоларға немесе басқа да қоғамдық меншікке тиесілі. Ең көп өңделетін жерлері бар муниципалитеттер – Чигнауапан, Халчикомула-де-Сесма, Тлачичука және Закапоакстла. Сонымен қатар, Мексика мен Латын Америкасындағы ең алғашқы және ең ірі тоқыма фабрикасы – "La Constancia Mexicana Factory" Пуэбла астанасында салынған. Екі маңызды жұмыс беруші – Hylsa және Volkswagen зауыты, екеуі де Пуэбла аймағында орналасқан. Ауыл шаруашылығымен байланысты өнеркәсіптер фермерлерге қажетті өнімдерді өндіруден және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуден тұрады. Бұл компаниялардың кейбіріне Nestle de México, Pasan, Chocolatera Moctezuma, Sabormex, Big Cola, Bomba Energy, Ochoa Comercial, Grupo Pepsico, Compañía Topo Chico, Red Bull, Grupo Bimbo, Unifoods, Novamex, The Coca-Cola Company, Supermercados Gigante, Soriana, La Costeña және Jugos del Valle кіреді. Шағын және орта өндірушілерге арналған тоғыз мемлекеттік және төрт федералдық бағдарлама бар, олар оқыту, кеңес беру, сауда белгілері және басқа да қызметтерді ұсынады. Кейбір бағдарламалар бағдарламалық жасақтама сияқты нақты салаларға бағытталған. Штаттың басымдықтарының бірі – жоғары құнды өнімдер өндіретін технологияға негізделген өнеркәсіптерді дамыту. Осы мақсатта он бір өнеркәсіптік парк және басқа да арнайы өнеркәсіп аймақтары құрылған. Сонымен қатар, жоғары білім беруді жақсарту қажеттігі айтылды, осы салаларда жұмыс істеу үшін білікті мамандарды дайындау мақсатында. Талавера қыш тоқымасы Пуэбла қаласында испандықтар Еуропадан майолика қыш тоқымасын жасау технологиясын әкелген кезде пайда болды, бұл технология арабтар арқылы Қытайдан келген. Техника мен дизайн Испанияның Талавера қаласында жасалған қыш тоқымасына негізделген. Жоғары сапалы қыш және сапаны қамтамасыз ету үшін гильдиялардың құрылуы Пуэблада жасалған қыш бұйымдарды сәнге айналдырды. Тәуелсіздік алғаннан кейін бұл кәсіп төмендеді, бірақ 20 ғасырдың соңында қайта жанданды. Бүгінде Талавераның сертификатталған қыш тоқымасы тек астанадағы және басқа да жақын аудандардағы бірнеше шеберханаларда ғана жасалады. Нағыз Талавера қыш тоқымасы болу үшін 16 ғасырда қолданылған әдістердің барлығы қолданылуы керек. Нағыз Талавера қыш тоқымасы қымбатқа түседі және коллекционерлердің бағалы туындысы саналады. Штатта басқа да қыш тоқымасы түрлері бар. Олардың бірі – Акатлан-де-Осориода жасалған қара қыштан жасалған мүсіндер. Бұл мүсіндердің көпшілігі жануарлардың бейнесінде болады және көбінесе ақ суреттермен боялады. Қара қыштан басқа да ыдыстар, тарелкалар және тұрмыстық заттар жасалады. Талаверадан басқа, "Өмір ағаштары" да маңызды қыш өнері болып табылады, олар көбінесе Исукар-де-Матаморос және Акатлан-де-Осорио қауымдастарында жасалады. Дәстүр бойынша, бұл мүсіндер Адам мен Еваның Жұден бағындағы бейнесін бейнелейді, бірақ бұл өнер соңғы жылдары басқа да тақырыптарды қамтуда. Тоқыма және кестелеу өнері испандықтардан бұрынғы дәуірге дейін қарайды. Ребозо, сарапе, көйлек және шалбар сияқты дәстүрлі киімдер штаттың әртүрлі аудандарында әлі де жасалады және мұнда таралған түрлі этникалық қауымдардың ерекшеліктерін көрсетеді. Уэяпан – ең танымал тоқыма өндірушілердің бірі, киімдері мен басқа да бұйымдары әдемі және жарқын кестеленген. Мата тоқуға және кестелеуге қолданылатын жіптер кошинил жәндігінен алынған сияқты табиғи бояулармен боялады. Штаттың солтүстігіндегі Закапоакстла да тоқыма өнімімен танымал. Амосок қаласы күміс бұйымдарын жасаумен танымал. Бұл дәстүр 16 ғасырда Испанияның жаулаушылығынан кейін әртүрлі металл өңдеушілердің осында қоныстанғаннан бастау алды. Бұл шеберлер пышақ, қылыш, қамшы және т.б. сияқты күнделікті қолданылатын заттарды жасады, содан кейін күміс және алтын сияқты құнды металдарға, ана жеміші, азу және т.б. көшті. Алайда, күміс өңдеу өнері бүгінге дейін жақсы сақталған. Пуэбла штатында қағаз әлі де қолмен жасалады және көбінесе испандықтардан бұрынғы дәуірге тән суреттермен боялады. Көптеген ауылдық қауымдастар үшін қолмен жасалған жиһаз жасау, әсем және қарапайым, маңызды экономикалық қызмет болып табылады. Мұндай қауымдастардың бірі – Сиудад-Сердан, ол жиһазбен қатар ағаштан жасалған ыдыстар, декоративтік мүсіндер және перилалар жасаумен айналысады. Ол Чигнауапанмен бірге жақсы беделге ие. Сиудад-Серданнан тыс аймақтардағы шеберлер Луи XV және Луи XVI стиліндегі жиһаздың көшірмелерін жасауға маманданған. Тринидад-Алонсо-Баэс қауымдастарында Латын Америкасында тек қолмен жасалатын пианинолар жасалады. Олар сонымен қатар музыкалық аспаптарды жөндеумен де айналысады, штаттың көптеген ежелгі шіркеу органдары осындағы шеберлермен жөнделген. Жаңа Испаниядағы алғашқы шыны шеберханасы 1542 жылы испан Родриго Эспинозамен Пуэбла қаласында құрылды. Ол Испанияның колонияларында ондаған жылдар бойы жалғыз болды, шыны бұйымдарын Перу және Гватемала сияқты елдерге экспорттады. 18 ғасырда Педро Антонио жаңа зауытпен бұл өнерді жаңартты. Бұл зауыт негізгі өндіруші болып қалып келді, 1838 жылы Compañia Empresarial para la Fabricacion del Vidrio Plano y Cristal құрылғанша. Бұл компания Мексикаға француздық дизайн мен технологияларын енгізді. Келесі маңызды шыны өндіруші – Виктор Мартинес Филотео, ол 1935 жылы Fabrica La Luz зауытын құрды. Бұл компания штаттағы шыны бұйымдарының негізгі өндірушісі болып табылады. Уакечулада көптеген шағын шеберханалар бар, олар қара және түтін түсті шыныдан жасалған бұйымдарға маманданған.

The state is divided into seven socioeconomic regions for planning purposes: Region I Huauchinango, Region II – Teziutlán, Region III Ciudad Serdán, Region IV San Pedro Cholula, Region V – Puebla, Region VI Izúcar de Matamoros and Region VII Tehuacán. The state was a diverse economic base supporting industries such as textiles, tourism, agribusiness, storage, medical services, furniture making and logistics services in clusters. (promotedor) In 2010, Standard & Poor's reconfirmed the state's ‘mxA+’ rating with a stable outlook due to the state's finances. The state's economy grew at a rate of 4.5% from 2003 to 2007, above the national average of 3.9%. Since then, economic growth has slowed but less than in other parts of Mexico. Its gross domestic product accounts for 3.4% of the country's total. It is one of Mexico's most industrialized states. However, almost all of the state's development has been centered on the capital city and the surrounding areas. This has caused a wide economic gap between rich and poor and between the city areas and the rural areas, with much of the state lacking investment by the government (infrastructure) or by private interests. This has led the United Nations to rank the state as the seventh most underdeveloped in the country, despite the industry in the Puebla city area in 2006–2007, with areas lacking basic services such as health, water and education along with high unemployment. The state is even ranked lower for these than Lebanon, Cuba and Bosnia. The UN blames poor government policies and corruption for much of the state's poverty. Puebla has the third highest level of poverty in the country. This ranking takes into account factors such as income per capita, housing, educational opportunities, food supply and family cohesion. As much as two thirds of the state's population or about 3.5 million live under the poverty line. The state's Secretaria de Desarrollo Social (Secretariat of Social Development) increased its budget in 2008 to 757 million pesos. Ten of the state's municipalities are ranked among the poorest in the country. Puebla is a state where migrant workers both head to and leave from. Agriculture is the most important economic activity of the rural areas, but it is mostly limited to the rainy season from June to October, as there are few facilities for irrigation. This limits the sector's growth potential significantly. Due to lack of investment only 11% of the state's arable land is irrigated. Seventy two percent of farmland is privately own with the rest belonging to ejidos or other types of communal ownership. The municipalities with the most cultivated land are Chignahuapan, Chalchicomula de Sesma, Tlachichuca and Zacapoaxtla. Moreover, the first and one of the biggest textile factory in Mexico and in Latinamerica, The "La Constancia Mexicana Factory", was built in capital of Puebla. Two important employers are Hylsa and the Volkswagen plant, both in the Puebla area. Industry related to agriculture consists of both producing products needed by farmers and processing agricultural produce. Some of these companies include Nestle de México, Pasan, Chocolatera Moctezuma, Sabormex, Big Cola, Bomba Energy, Ochoa Comercial, Grupo Pepsico, Compañía Topo Chico, Red Bull, Grupo Bimbo, Unifoods, Novamex, The Coca Cola Company, Supermercados Gigante, Soriana, La Costeña and Jugos del Valle. There are nine state and four federal programs targeting small and medium sized producers, which provide training, consulting, trademarks and other services. Some programs target specific industries such as software. One focus of the state is to promote technology based industries which produced high value products. There are eleven industrial parks and other special industry zones for this purpose. Another area identified for improvement is higher education, to produce graduates to work in these kinds of industries. Talavera pottery began in the city of Puebla when the Spaniards brought over from Europe the techniques of making maiolica pottery, itself brought from China via the Arabs. The techniques and designs were based on the pottery made in Talavera, Spain. The high quality clay and the formation of guilds to ensure quality soon made pottery made in Puebla a near luxury item. The craft waned after Independence, but made a comeback in the latter 20th century. Today certified Talavera pottery in made only in a handful of workshops in the capital and other nearby communities. To be certified as genuine the same methods as used in the 16th century must be applied. True Talavera pottery is expensive and considered to be collectors’ items. Other types of pottery in the state exist. One is the black clay figures made in Acatlán de Osorio. Most of these figures are animals and are almost always painted with white designs. Black clay is also used to make cups, plates and other utilitarian items in other communities. Another important clay craft are the Trees of Life, mostly made in the community of Izúcar de Matamoros and Acatlán de Osorio. Traditionally, these are sculptures depicting Adam and Eve in the Garden of Eden, but the craft has evolved to include other themes as well. The making of textiles and embroidery dates back to pre Hispanic times. Traditional clothing such as rebozos, sarapes, shirts and pants are still made in various parts of the state and reflect the different indigenous communities which are found here. Hueyapan is one of the better known artisanal textile producers, with clothing items and others richly and colorfully embroidered. Both the thread used to weave the cloth and embroider it are dyed with natural dyes such as those obtained from the cochineal insect. Another area known for its textiles is Zacapoaxtla in the north of the state. The town of Amozoc is known for its silverwork. This tradition began when a number of metalworkers of various types settled here after the Conquest in the 16th century. These smiths made a variety of objects from the everyday such as knives, swords, stirrups and more, eventually branching into finer metals such as silver and gold, mother of pearl, ivory and more. However, it is silver smithing which has best survived to the present day. In Puebla, the paper is still made by hand and often it is hand painted with pre Hispanic designs. For many rural communities, the making of handcrafted furniture, both fine and rustic, is an important economic activity. One such community is Ciudad Serdán, which makes wooden utensils, decorative figures and banister work in addition to furniture. It has a strong reputation along with Chignahuapan. Areas outside of Ciudad Serdán are known for specializing in reproductions of Louis XV and Louis XVI furniture. The community of Trinidad Alonso Báez is known as the only place in Latin American where pianos are made purely by hand. They are also known for the repairing of musical instrument with many of the state's antique church organs fixed by craftsmen from here. The first glass workshop in New Spain was established in Puebla by Spaniard Rodrigo Espinoza in 1542. It remained the only one in Spain's colonies for decades, exporting glass items to places such as Peru and Guatemala. In the 18th century, Pedro Antonio revitalized the craft with a new factory. This factory was the main producer until the establishment of the Compañia Empresarial para la Fabricacion del Vidrio Plano y Cristal in 1838. This company introduced French designs and techniques to Mexico. The next major glassmaker was Victor Martinez Filoteo, who established the Fabrica La Luz in 1935. This company is still the major producer of glass items in the state. Small workshops are prevalent in Huaquechula, where they specialize items made with black and smoke colored glass.

Сауда және көлік

Олардың 35 пайызы сауда, туризм және көлік салаларында жұмыс істейді. Хьюехоцинго халықаралық әуежайы құрлық көлігі арқылы Мехико қаласының әуежайымен байланысқан.

Туризм

Штаттың аумағында 2600 тарихи ғимарат, антикварлар, барлар мен қыш құмыра жасау шеберханалары бар. Елорданың орталығы шіркеулермен, мемлекеттік ғимараттармен және испан билеушілері үшін жергілікті тұрғындар салған үлкен үйлермен толы. Бұл орталық 1987 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Пуэбла метро аймағынан тыс туристік бағыттар оңтүстіктегі Сьерра-Микстека және солтүстіктегі Сьерра-Норте аймақтарына бөлінеді. Сьерра-Микстека аймағына Авокадо жолы (Ruta de Aguacate), Оникс жолы (Ruta del Ónix), Мәс жолы (Ruta del Maíz) және Палеонтология жолы (Ruta Paleontológica) кіреді. Авокадо жолы Атликско, Тиангуисманалко, Точимилко, Хуакечула, Тлапанала, Исукар-де-Матаморос, Сан-Хуан Эпатлан, Чиетла, Чиаутла-де-Тапия және Акатлан-де-Осорио муниципалитеттерін қамтиды. Оникс жолы Африка Сафари бағы, Куаухтинчан, Сан-Сальвадор Уиксколотла, Текали-де-Эррера, Текамачалько және Тепеаканы қамтиды. Мәс жолы Техуакан, Санта-Мария-дель-Монте және Салинас-Запотитланды қамтиды. Палеонтология жолы Атоятемпан, Санта-Клара-Уицильтепек, Молкаксак, Уатлатлаука, Чигмекатитлан, Тепекси-де-Родригес және Сан-Хуан Иксаквиштланы қамтиды. Штаттың ішінде бұрынғы хасиендалар көп, олардың көпшілігі қонақүйлерге, шипажайларға және басқа да тарту орындарына айналдырылған. Кейбіреулері «Алондра», «Махаббат – дегенің», «Отты адам», «Көрініс нүктесі» және «Фрида» сияқты фильмдер мен телешоуларға түсірілім алаңдары ретінде де пайдаланылған. Оларға Сан-Сальвадор-эль-Вердедегі Чаутла хасиендасы, Атликскодағы Лас-Каландриас, Пуэбладағы Микуатла, Атликскодағы Нетсальпа, Акатзингодағы Сан-Педро-де-Овандо, Сан-Хосе-Чиападағы Озумба, Куатинчандағы Ранчо-Хесус, Атликскодағы Сан-Агустин, Амалукандағы Сан-Матео, Атликскодағы Сан-Роке, Тепеяуалько-де-Идальгодағы Сантьяго-Тексмелукан және Атликскодағы Ориентал-Тенекстепек жатады. Штаттың табиғи тартымдылықтарына Куэцаландағы Амакас, Чигнауапан орман, Кетзалапа Чигнауапан сарқырамасы, Закатлан сарқырамасы, Ла Глория Куэцалан сарқырамасы, Лас Брисас Куэцалан сарқырамасы, Лас Голондринас Куэцалан сарқырамасы, Некскапа Хауачинанго, Опако Закатлан сарқырамасы, Салинас-де-Запотитланның шөлейт ландшафтары, Изтальсиуаль және Попокатепетль жанартаулары, Хуаучингангоның базальт бағаналары, Закатландағы Пьедрас Энсимадас аңғары және Хуаучингангодағы Некскаса тоғаны, Уэуэтлан-эль-Грандедегі Агуакате сарқырамасы және Атликскодағы Ахуэуетес ағаштары кіреді. (көріністер)

The state has 2,600 historic buildings, antiques, bars and pottery workshops. The downtown of the capital is filled with churches, government buildings and large homes, built by indigenous hands for their Spanish overlords. This downtown was declared a World Heritage Site in 1987. The tourist routes outside of the Puebla metro area are divided into the Sierra Mixteca area in the south and the Sierra Norte in the north. The Sierra Mixteca area includes the Ruta de Aguacate (Avocado Route), the Ruta del Ónix (Onyx Route), the Ruta del Maiz (Corn Route) and the Ruta Paleontológica (Palaeontology Route). The Avocado Route includes the municipalities of Atlixco, Tianguismanalco, Tochimilco, Huaquechula, Tlapanalá, Izúcar de Matamoros, San Juan Epatlán, Chietla, Chiautla de Tapia and Acatlán de Osorio. The Onyx Route includes the Africam Safari Zoo, Cuauhtinchan, San Salvador Huixcolotla, Tecali de Herrera, Tecamachalco and Tepeaca. The Corn Route includes Tehuacán, Santa María del Monte and Zapotitlán Salinas. The Paleontology Route includes Atoyatempan, Santa Clara Huitziltepec, Molcaxac, Huatlatlauca, Chigmecatitlán, Tepexi de Rodríguez and San Juan Ixcaquixtla. There are a number of former haciendas in the state, many of which have been converted into hotels, spas and other kinds of attractions. Some have also been used as movie and television sets for projects such as Alondra, Amor es Querer, Man on Fire, Vantage Point and Frida. These include the Chautla Hacienda in San Salvador el Verde, Las Calandrias in Atlixco, Micuautla in Puebla, Netxalpa in Atlixco, San Pedro de Ovando in Acatzingo, Ozumba in San José Chiapa, Rancho Jesús in Cuautinchan, San Agustín in Atlixco, San Mateo in Amalucan, San Roque in Atlixco, Santiago Texmelucan in Tepeyahualco de Hidalgo and Oriental Tenextepec in Atlixco. Natural attractions in the state include Amacas in Cuetzalan, Bosque Chignahuapan Forest, the Quetzalapa Chignahuapan Waterfall, Zacatlán Waterfall, La Gloria Cuetzalán Waterfall, Las Brisas Cuetzalan Waterfall, Las Golondrinas Cuetzalan Waterfall, Nexcapa Hauachinango, Ocpaco Zacatlán Waterfall, the arid landscapes of Zapotitlan de Salinas, the Iztalcihual and Popocatepetl volcanos, the basalt columns of Huauchinango, the Valle de Piedras Encimadas in Zacatlán and the Nexcaxa Dam in Huauchinango, el Aguacate Waterfall in Huehuetlán el Grande, and los Ahuehuetes in Atlixco. (scenarios)

Пуэбла көршілес Веракруспен бірлесіп, аймақтың туристік тартымдылықтарын насияттау және оларды экологиялық тұрақты дамыту үшін жұмыс істеп жатыр. Екі штаттың үкіметтері туристік операторлар, қонақүйлер мен мейрамханалар ұйымдарымен бірлесіп, жарнамалық кампаниялар сияқты шараларға, әсіресе Мексика қаласы мен Мексика штатына қаражат жинап, оларды біріктіруде. Себебі осы аймақтар штаттың барлық келушілерінің 80% құрайды. Тағы бір шара – Африка Сафари паркі сияқты белгілі бір тарту орындарына саяхаттаушылар үшін жол төлемақысын қайтару және «бір сатып алсаң, екіншісі тегін» акцияларын ұйымдастыру. Көптеген аймақтарда қонақүйлердің толу деңгейі 40%-дан 56%-ға дейін көтерілді.

Археологиялық орындар

Кантона – штаттың солтүстігінде Тепехуалько және Койоако муниципалитеттерінің арасында орналасқан археологиялық орын. Ол үш бөлімге бөлінген, бірақ жұмыс тек оңтүстік бөлігінде ғана жүргізілді, ол ең жақсы сақталған. Осы жерде "Акрополь" орналасқан, онда ғибадатханалар, сарайлар және басқа да билік орындары бар. Бұл орын біздің заманымыздың 7-11 ғасырлары аралығында пайда болған және көптеген басқа классикалық дәуірдегі қалалық орталықтар құлаған кезде өркендеген. Бұл қала Веракрус жағалауынан Теотиуаканға тауар ағынын тоқтатқан деп саналады, бұл сол қаланың құлдырауына себеп болған көптеген факторлардың бірі. Орын көптеген, 50 x 40 метр немесе одан да үлкен аулалармен толы. Барлығы 620 аула және 997 үйінді табылды. Кейбір жерлерде обсидиан мен құмтас шеберханаларының қалдықтары анықталды. Чолола – бұрынғы күрделі мезоамерикалық қала, көп мәдениетті халқы Кетцалькоатльға табынуға негізделген ортақ дінмен біріккен. Бұл қала осы құдайға табынушылар үшін қасиетті саяхат орталығы болған. Оның сәулеті күрделі және әртүрлі шетелдік ықпалдарды көрсетеді. Ол 100-900 жылдар аралығындағы классикалық кезеңде Тула және Теотиуаканмен бірге өркендеген. Мезоамерика кезеңінің көп бөлігінде аймақтық маңызға ие болды, ал оның көп түсті керамикасы көптеген орындарда табылған, бұл сауда-саттықты көрсетеді. Испандықтар келген кезде бұл қала әлі де өте үлкен болды, тек Теночтитланнан кейін екінші орынды иеленді және оған бағынышты болды. Бүгінде бұл орын Ұлы пирамидасымен танымал. Тепекси-эль-Вьехо Пуэбла қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан. Ол ең маңызды Пополока билеушіліктерінің бірі ретінде құрылған және 1200-1500 жылдар аралығында қазіргі штаттың оңтүстігінің көп бөлігін бақылаған. Бұл аймақтың ашық-қызыл түсті керамикасы Теотиуаканнан да алыс жерлерде табылған. Орын табиғи түрде таулар мен каньондармен қорғалған және бес аймаққа бөлінген. Олардың әрқайсысында платформалар, пирамидалық үйінділер, тұрғын үйлер мен қабірлер бар. Ең маңызды пирамидалық үйінді орынның ортасында орналасқан, ал кішкентай үйінді батыс жағында орналасқан. Тұрғын үйлер солтүстік-батыста орналасқан, олардың көпшілігі L тәрізді. Аймаққа тек бір ғана табиғи кіреберіс бар, ол оңтүстік жақта, қала қабырғасының сыртында орналасқан. Штаттағы басқа орындардан айырмашылығы, Йоуаличан жағалаудағы топтардың бақылауында болды, олар орталық таулы аймақтардан келген шабуылдарға қарсы тұра алмады. Бұл орын басқа ұқсас орындарға қарағанда маңыздырақ салтанатты орталық болған. Онда нишалы пирамидалар да бар, бұл оны Веракрус штатындағы Эль-Тахин орынымен байланыстырады. Тұрғын үй ауданы да бар, бірақ ол толыққанды зерттелмеген. Тепаласко Тотлькеме тауының оңтүстік беткейінде орналасқан. Оның ортасында сегізден астам құрылыстары бар салтанатты орталық орналасқан, оны көптеген кішігірім үйінділер қоршап тұр. Орынның көп бөлігі таудың өзіне салынған, сондықтан ол ландшафтқа үйлеседі. Таудан басқа, екі үлкен шатқал орынды қосымша қорғайды. Ең маңызды құрылыс А үйіндісі деп аталады, ол ең ұзақ уақыт бойы пайдаланылғанын көрсетеді. Оның биіктігі 9 метр, ал негізі 36 метр.

Cantona is a archeological site, located in the north of the state between the municipalities of Tepehualco and Coyoaco. It is divided into three units, with work only done on the south unit, which is the best preserved. Here is found the "Acropolis," an area with temples, palaces and other seats of authority. The site was occupied between the 7th and 11th centuries CE and reached its height at the time many other Classic era urban centers were falling. It is thought that this city interrupted the flow of goods from the coast of Veracruz to Teotihuacan, one of the many causes of that city's downfall. The site is filled with a large number of patios which measure 50 x 40 meters or larger. Total number of patios found is 620, and 997 mounds have been found as well. In some areas, remains of obsidian and sandstone workshops have been found. Cholula was once a major Mesoamerican city with a multicultural population that was bound by a common religion based on the worship of Quetzalcoatl. The city was a pilgrimage site for the worship of this deity. Its architecture was complex and shows various foreign influences. Its height was reached during the Classic period between 100 and 900 CE along with Tula and Teotihuacan. It was regionally influential for much of the Mesoamerican period, and its polychromic pottery has been found in a large number of sites, indicating trade. By the time the Spanish arrived, it was still a very large city, second only to Tenochtitlan, to which it was subject. Today, the site is known for its Great Pyramid. Tepexi el Viejo is located southeast of the city of Puebla. It was founded as the seat of one of the most important Popoloca dominions and control much of what is now the south of the state from 1200 to 1500 CE. This area's light orange colored pottery has been found as far away as Teotihuacan. The site is naturally protected by mountains and canyons and is divided into five areas. Each has platforms, pyramidal mounds, residential areas and tombs. The most important pyramidal mound is located in the center of the site and other, smaller one is located to the extreme west. Residences are located in the northwest, many of which are L shaped. There is only one natural opening to the area, which is in the south about outside the city's walls. Unlike other sites in the state, Yohualichan was dominated by coastal groups, which eventually abandoned it in the face of incursions from peoples from the central highlands. The site was a ceremonial center which was probably dominant over other similar sites. Containing niched pyramids as well, it is related to the El Tajín site in Veracruz. There is also a residential area, but it has not been studied. Tepatlaxco is located on the south side of the Totlqueme mountain. It is centered on a ceremonial center which has more than eight structures, surrounded by numerous smaller mounds. Much of the site was constructed into the mountain itself, causing it to blend in. In addition to the mountain, there are two large ravines to give the site added protection. The most important structure is named Mound A, which also shows the longest occupation. It measures nine meters high and 36 meters at its base.

Тағам

Штатқа тән басқа да тағамдар: чили перішпен атоль (chileatole), дәмді моле-верде, барбакоа, кесілген пиязбен чилат, семитас, сесина, лимонмен гуакамоле және моле де кадерас немесе моле-эспиназо. Олардың көпшілігі Сьерра-Микстека аймағында табалады. Бұл атау "семита" деп аталатын еврейлердің ашытқысыз нанынан шыққан, оны Жаңа Испанияға сефардтық яһудилер әкелген. Бұлар Пуэбла штатында да өндірілген. Семитастар үйде дайындалып, картоп, бұршақ және нопаль кактусымен толтырылып, төменгі топтар жеген. Кейін, "Mercado Victoria" базарындағы бір дүкен бұқа етінен, шұжықтан, шөптерден, пияз бен чили періштен жасалған толтырмамен оларды халыққа сата бастады. Бұл жаңа толтырма өте танымал болды, содан кейін бұл және басқа да түрлері көптеген базарларда және танымал дәмханаларда кең таралды. Бүгінде көптеген түрлері бар, бірақ олардың барлығы бірдей нанмен дайындалады. Басқа бір әңгімеде соус испандықтардан бұрынғы заманға тән екені айтылады және оны Эрнан Кортес пен басқа конкистадорларға Моктезума II ұсынған. Алайда, шоколадты тағамға дәм беру үшін немесе чильмуллиде қолданғандығына ешқандай дәлел жоқ. Бұл тағамға поблано чили, жаңғақ, қаймақ және анор тұқымы кіреді және жергілікті мейрамханаларда маусымдықта (тамыз-қыркүйек) ұсынылады. Халупас – шошқа майында қуырылған қалың жүгері наны, содан кейін қызыл немесе жасыл чили соусымен жабылып, үстіне майдаланған ет және басқа да ингредиенттер қосылады. Аңыз бойынша, олар ацтектер Теночтитлан (қазіргі Мексика қаласы) сияқты жерлерде саяхаттау үшін қолданған баржалардың құрметіне аталған. Халупас Мексиканың басқа аймақтарында да танымал, бірақ Пуэбланың арнайы тағамы болып саналады, онда олар қарапайым көшеден сатылатын арбалардан бастап жоғары деңгейдегі мейрамханаларда ұсынылады.

Мифтер мен аңыздар

Пуэбла қаласының негізіне қатысты аңыз, Пуэбланың алғашқы епископы болған монах Джулиан Гарсестің көрінісімен байланысты. Аңыз бойынша, монах дұға оқып жатқанда ұйықтап қалған, ол архангел Михаил құрметіне өткізілетін мереке туралы арман көрген. Мереке орны – жапырақты ағаштар мен бұлақтардан ағып жатқан мөлдір өзен. Олар осы көрініске қызығушылық танытып отырғанда, аспаннан періштелер түсіп, болашақ қаланың жоспарын салды. Оянғаннан кейін ол көргенін суреттеді және Құдайдан аян алғанын сезінді. Ол арманын басқа францискандықтарға айтты және бес күннен кейін армандағы жерін тапты. Штатта ең танымал оқия – Чинa Побланая туралы әңгіме. Ол Манила галеонымен алынып келген қыз, бірақ Пуэбла тұрғыны Мигель де Сосаға вице-король ұсынған бағадан он есе қымбатқа сатылды. 1620 жылы ол қалаға жеткізіліп, Катарина де Сан-Хуан деген атпен крещение алды. Ол шығыс киімін сақтап, көзге түсетін болды, соның салдарынан оның киімін еліктеу әдетке айналды. Де Соса мен оның әйелі қайтыс болғаннан кейін, Екатерина монастырға кіріп, Әулие Мария мен Исаның аяндарын көруге бастады. Кейбір деректер бойынша, Екатерина монастырда тұрғанда бірнеше керемет оқиғалар болды, бұл оған құлшылық етуге себеп болды. 1882 жылы Чинa Побланая қайтыс болғаннан кейін, оны қасиетті санап құрметтеу күшейді, бірақ Мексика инквизициясы бұл практиканы тоқтатты. Бүгінде оның қалдықтары Пуэбла қаласындағы Ла Компания шіркеуінің криптінде сақталған. Ацтектердің Попокатепетль мен Истаччиуатль туралы мифі, Ромео мен Джульетта оқиғасы сияқты, бұл штатта да, Мексика алқабында да бірдей маңызға ие, өйткені екеуі де Пуэбла қаласынан көрінеді, бірақ керісінше (Попокатепетль сол жақта). «Todo terminó como el Rosario de Amozoc, a golpes y farolazos» (бәрі де Amozoc Rosary сияқты соққылар мен дау-дамамен аяқталды) деген халық сөзі бар. Бұл сөз штаттағы Амозок де Мота қауымынан тараған аңызға негізделген. Альберто есімді күмісшінің шәкірті, Ла Кулата лақап атымен танымал Каталинаға ғашық болды. Бірақ, басқа шеберханадан келген Энрике де оған ғашық еді. Альберто Ла Кулатадан қабылданды, бұл Энрикеге қызғаныш сезімін тудырды. Жаңа жылды қарсы алу мерекесін әртүрлі күміс шеберханалары бірлесіп ұйымдастыру жоспарланған, бірақ бәсекелестік шіркеу билігінің араласуын қажет еткен жарылысқа әкелді. Іс-шараның бірінші күні, мисса кезінде, Энрике Альберто мен Каталинаның сүйіскенін көрді, бұл оны ашуландырды. Розарий кезінде, хор «Mater Inmaculata» әнін орындағанда, Энрике «mata a la Culata» (Ла Кулатаны өлтір) дегенді естіді, киімінен пышақ алып, жұбайларды шабуылдап, Каталинаны өлтірді. Альберто белдігінен қырағын алып, Энрикеді өлтірді. Содан кейін көп адамның қаза болуына және жаралануына әкелген төбелес басталды. Каталинаның өліміндегі айқайын әлі естип көруге болады дейді. Пуэбла қаласындағы 3 Ote 201 даңғылындағы үй бай және беделді адам болған Педро де Карвахальға тиесілі еді. Бірақ ол екінші баласын, ұлын, босанған кезде жас әйелінен айырылды. Оның қызы 15 жасқа толғанда, оған қызығушылық танытқан көптеген жігіттер болды, бірақ ол оларға қызығушылық танытпады. Бір күні қалада той кезінде қорқыныш тудырған бір құбылыс пайда болды. Ол құбылыс Карвахаль үйіне барып, үйдің алдында ойнап жүрген кіші ұлын жеді. Педро құбылысты ұстаған адамға үлкен сыйлық ұсынды. Педроның қызына үйленгісі келген жас жігіт басқа бір мерекеде құбылыстың басын әкелді. Ол жас жігіт сый ретінде ақсүйек атаққа ие болып, Педроның қызына қосылды.

The legend of the founding of the city of Puebla attributes to the act of the vision of a friar Julián Garcés, who became the first bishop of Puebla. The legend states that while praying, the friar fell asleep, when he dreamed of a festival in honor the Archangel Michael happening in a place with leafy trees and a crystal clear river, flowing from springs. As they contemplated the scenery, angels descended from heaven and traced the outlines of the city to be built. When he awoke, he drew what he had seen, deciding he had had a divine vision. He communicated the dream to other Franciscans and found the place he saw five days later. The story of the China Poblana is one of the most popular in the state. The girl was taken on the Manila Galleon, but she was sold to Puebla resident Miguel de Sosa for a price ten times what the viceroy offered. She was taken to the city and baptized with the name of Catarina de San Juan in 1620. She maintained her oriental dress which made her conspicuous and it became a fad to imitate some aspects of this dress. When de Sosa and his wife died, Catherine entered a convent and began to see visions of the Virgin Mary and the Child Jesus. Some say that a number of miracles occurred while Catherine lived at the convent and this provoked a kind of veneration of her. When the China Poblana died in 1882, veneration of her as a saint began in earnest, but the practice was put to an end by the Mexican Inquisition. Today her remains are in a crypt in the Temple de La Compañia in the city of Puebla. The Aztec myth of Popocatépetl and Iztaccíhuatl, a Romeo and Juliet type story, has equal significance in this state as it does in the Valley of Mexico as the two are equally visible from the city of Puebla, but only in reverse (with Popocatépetl on the left). There is a popular saying "todo terminó como el Rosario de Amozoc, a golpes y farolazos" (it all ended like the Amozoc Rosary, with blows and drinks). The saying is derived from a legend from the community of Amozoc de Mota in the state. A silversmith apprentice by the name of Alberto was in love with a beautiful girl named Catalina, nicknamed La Culata. However, another apprentice from another shop named Enrique, was also in love with her. Alberto was accepted by la Culata and this made Enrique jealous. Festivities for the beginning of the year were supposed to be organized by the different silver workshops together but the rivalry caused a split in which ecclesiastical authorities needed to intervene. On the first day of the event, at Mass, Enrique saw Alberto and Catherine kiss briefly, which enraged him. During the rosary, while the choir sang "Mater Inmaculata," Enrique heard "mata a la Culata" (kill La Culata), took a knife from his clothing and attacked the couple, killing Catarina. Alberto took a machete from his belt and killed Enrique. A fight ensued which left many dead and wounded. It is said that one can still hear the cries of Catalina as she died. The house at Avenida 3 Ote 201 in the city of Puebla belonged to Pedro de Carvajal, who was a wealthy and respected man. However, he lost his young wife as she gave birth to their second child, a boy. When his daughter turned 15, there were many interested suitors but she was not interested in them. One day a monster appeared at a party in the city provoking terror. The monster went to the Carvajal house and ate the younger son, who was playing out front of the house. Pedro offered a large reward for the capture of the beast. One young man, who wanted the hand of Pedro's daughter, appeared at another festival, bearing the head of the beast. It is said that this young man gained noble title and the hand of the daughter as a reward.

Екі жанартау

Пуэбла штаты Попокатепетль және Истаццихуатль жанартауларының шығыс жағында, Мексика алқабы мен Мехико қаласының қарсы бетінде орналасқан. Бұл екі жанартаудың маңызы батыс жағындағыдай зор, ал жақын жердегі көптеген қауымдар оларға құрмет көрсету үшін арнайы рәсімдерді сақтап келеді. Бұл рәсімдер бастапқыда құнарлылықты дамытуға арналған болса, қазір "туған күндері" деп аталады. 12 наурыз Попокатепльге, ал 30 тамыз Истаццихуатльге арналған. Осы күндері арнайы тағамдар мен сыйлықтар дайындалып, белгілі бір жерлерге шалу үшін қойылады. Бұл дәстүрлер колониялық дәуірдегі дін тарату әрекеттеріне қарамастан сақталған.

Мерекелер мен мерекелер

Штатта түрлі фестивальдер мен дәстүрлер бар, олардың кейбіреуі Испаниялықтардан бұрынғы заманға дейінгі, ал көптегені қасиетті күндерге және аймақтық экономикаға арналған заманауи жәрмеңкелерге дейін созылады. Ең ірі шараларға Хуакечуладағы өлгендер күні, Хуйхоцинго карнавалы, Кантонадағы көктемгі күн мен түннің теңелуі, Фиеста де Санто Энтиерро және Фэрия де лас Флорес, Ферья дель Кафе и эль Хуипил, Хуэй Атликскайотл фестивалі, Кетцалькоатльдің рәсімі және штаттың барлық аймақтарында тойланатын Цинко де Майо кіреді. Цинко де Майо, яки 5 мамыр – мексика армиясының 1862 жылы Франко-мексика соғысы (1861-1867) кезінде Пуэбла шайқасында Францияны жеңген күнін тойлайтын мереке. Мексикада бұл мереке аса маңызды емес болса, Америка Құрама Штаттарында мексикалық мәдениет пен мұраны еске алу күніне айналды, әсіресе мексикалық американдықтар көп тұратын аймақтарда. Көптеген американдықтар Цинко де Майоның ("5 мамыр") Мексиканың АҚШ-тың 4 шілде мерекесіне тең екенін дұрыс түсінбейді, бұл күн жаңа тәуелсіз мемлекеттің жариялануы арқылы отаршылдықтан құтылуды белгілейді. Дегенмен, Мексиканың тәуелсіздік күні 16 қыркүйекте тойланады, себебі 1810 жылы осы күні Мигель Идальго и Костилья Долорес шағын қаласында испандық биліктен Мексиканың тәуелсіздігі үшін соғыстың басталғанын жариялады ("Грито де Долорес" – "Долорес дауысы" немесе "Эль Грито де ла Индепенденсия"). Цинко де Майо АҚШ-тың бірнеше жерінде маңызды мереке болса да, Мексиканың көп бөлігінде бұл мереке аса маңызды емес, тіпті белгісіз. Мексикадағы француз интервенциясы кезінде Пуэбла шайқасын еске алатын бұл мереке Пуэбла штатында ғана маңызды. Француз армиясы 1862 жылы елге басып кірді және Веракрустан Пуэбла қаласына қарай жол тартты. Қаланың сыртында тәжірибесі жоқ мексикалық әскерлер лагерьде орналасқан француз әскеріне шабуыл жасады. Нәтижесінде жеңіске жетті, бірақ француз әскері ақырында Мексика қаласын басып алып, 1867 жылға дейін елді басып ұстады. Бұл шайқасты жыл сайын атап өту мексикалықтардың мақтанышының символы ретінде француз әскері басып алмаған аймақтарда басталды. Штаттың көптеген қалаларында карнавал тойланады. Бұл карнавалдардың ең танымалдары Хьюехоцингода өтеді, себебі ол Тлалокты құрметтеу және Күл мерекесіне дейінгі күндерге байланысты католик дәстүрін тойлаудың синтезі ретінде басталды. Бүгінгі күні бұл карнавалда музыка, маскалар мен шерулер сияқты көптеген дәстүрлі іс-шаралар бар, сонымен қатар Пуэбла шайқасының қайта жандандырылуы және губернатордың қызын ұрлау сияқты жергілікті аңыздар да бар. Жергілікті тұрғындар түрлі-түсті костюмдер мен маскаларда конкистадорларды, жын-шайтандарды немесе жануарларды бейнелейді, олар пальма жапырақтарымен немесе қауырсындармен әшекейленген. Осыған ұқсас рәсімдер Чолуланың Ұлы пирамидасында да өткізіледі. Мұнда жергілікті билер мен ырым-жырымдар орындалады. Бұл шара ежелгі Чолула мәдениетінің маңызды бөлігі болған Кетцалькоатльдің рәсімімен аяқталады. Хьюи Атликскайотл Атликско қаласында жергілікті мәдениет пен бірегейлікті тойлау үшін өткізіледі. Атауы науатль тілінде "Атликско дәстүрі" дегенді білдіреді және қаланың орталығында орналасқан Сан-Мигель төбесінде (бұрынғы заманда Попокатика деп аталған) орналасқан. Бұл жер испандықтардан бұрынғы заманда жергілікті тұрғындар үшін қасиетті болған, ал отаршылдық дәуірінде мұнда шіркеу салынды. Бұл шара 1996 жылы Пуэбла штатының мәдени мұрасы деп жарияланды. Шараның мақсаты – жаулап алудан кейін жергілікті мәдениеттің сақталуын тойлау. Ферья дель Кафе и эль Хуипил (Кофе және Хуипил фестивалі) Куэцалан қаласында өтеді. Бұл шарада жергілікті өсірілген кофе және дәстүрлі түрде жасалған хуипил киімдері көрсетіледі. Сонымен қатар, испандықтарға дейінгі билер, танымал музыка, салют және басқа да шаралар ұйымдастырылады. Бұл шара 1949 жылы Ұлттық кофе фестивалі ретінде басталды, бұл жерде экономикалық маңызға ие. Бұл шара басқа да ұқсас фестивальдер сияқты кофе патшайымын сайлауды қамтиды. 1962 жылы Хуипилдің Ұлттық фестивалі құрылды. Ақырында, екеуі бірігіп, қазіргі шараға айналды. Пуэбла өнімдерін насихаттауға арналған басқа да шаралар: наурыз айында Ксикопектегі Кафе жәрмеңкесі және Пуэбла Ұлттық жәрмеңкесі. Соңғысы штаттың астанасында өткізіледі және штаттың көптеген ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, қолөнер және өнеркәсіп өндірушілерін мемлекеттік жәрмеңкеге ұқсас шараға біріктіреді. Штаттың Piloto de Cholula аймақтық жәрмеңкесі қыркүйек айында өтеді. Бұл сән салты қазіргі дәстүрлі чина поблана киіміне әкелді. Ол қызыл юбкадан тұрады, ол мексикалық туда кіретін бүркіттің бейнесін құрайтын түрлі-түсті тізбелермен әсем безендірілген, ал кеудесі түсті жіптермен және моншақтармен тігілген. Ол көбінесе чарро стиліндегі шляпамен толықтырылады. Бұл киім испандық, әсіресе юбкада, қытайлық, тізбелер мен моншақтарды қолдануда, және жергілікті мәдениеттің әсерінен құралған. 1646 жылы Хуан де Палафокс и Мендоса құрған. Штаттың отаршылдық архитектурасы әшекейлі плиткаларды, атап айтқанда Талавераны көп пайдалануымен сипатталады. Бұл әсіресе астанада көрінеді. Бұл ғимараттарды Мексиканың басқа аймақтарындағы әрідес ғимараттардан гөрі көбірек бояулы етеді және астананың тарихи орталығының ЮНЕСКО мұрасы ретінде таңдалған себебінің бірі болды. Штаттың ауылдық аймақтарындағы көптеген шіркеулер мен басқа да ғимараттар Атликско және оңтүстік-батыста "халықтық барокко" архитектурасымен және әшекейлеуімен ерекшеленеді. Халықтық барокко – бұл дәстүрлі барокко дизайнына негізделген плитка мен боялған рельефті штукатурканы пайдалану, бұл 18 ғасырда ең танымал болды. Бұл стильдегі танымал шіркеулердің бірі – Холапан шіркеуі, ол көршілес Морелос штатындағы Тепалсинго қасиетті орнының үлгісі бойынша салынған. Холапан шіркеуінде Тепалсингоға ұқсас пішімдегі бай безендірілген пилястрлар, соломондық колонналар және басқа да элементтер бар. Бұлардың арасында Тланкуалпикан мен Тзикатлан сияқты халықтық барокконың ықпалына түскен көптеген шағын шіркеулер бар. Тланкуалпикан шіркеуі жарқын көк, жасыл және қызыл түстермен боялған, спиральды жартылай колонналармен бөлінген мүсінделген жапырақтар, өрмелер және нишалары бар әсем фасады бар. Тзикатлан шіркеуі одан да әсем, бұл шағын ауылдық шаруашылық ауылында негізгі фасадының барлық беті жарқын түсті суреттермен және мүсіндермен әшекейленген. Қазіргі заманда архитектуралық стильдер жаңа және кейде эклектикалық формаларға қарай дамыды. Көбінесе Пуэбла қаласында орналасқан қалың қабатты ғимараттарға 42 метрлік Edificio Vacas, 50 метрлік Torre Géminis, 69 метрлік Torre Nora және ең биік ғимараттар – 100 метрлік Torre Ejecutiva JVI және Torre Ejecutiva JVI кіреді. Соңғы екеуі үшбұрышты пішінге ие және көгілдір бояумен жабылған. Көптеген қазіргі туындылар әлеуметтік теңсіздік тақырыбында және кейде штаттың мәдениеті мен пейзажындағы тақырыптарда жасалған. Қазіргі Пуэбла әдебиетінің бастауы ақын Артуро Трехоның, "50-шілер буынының" өкілінің туындыларына барып тіреледі. Серхио Питол Деменеги – 1933 жылы Пуэбла қаласында туған жазушы, аудармашы және дипломат. Оның көптеген туындылары адам құқықтары тақырыбына арналған. Оның жазу және аударма жұмыстарының көп бөлігі дипломаттық қызметімен байланысты. Оның ең танымал туындылары: No hay tal lugar, Infierno de todos және Los climas. Хосе Франсиско Конде Ортега, сонымен қатар Пако Конде ретінде танымал, 1951 жылы Атликскода туды. Оның жазбаларына хроникалар, эсселер және поэзия кіреді. Оның туындылары көбінесе қалалық өмірге арналған, кітап атаулары: Estudios para un cuerpo, Los lobos viven del viento және Práctica de lobo. Хосе Луис Зарате 1966 жылы Пуэбла қаласында туды. Ол романдарымен танымал...

The state is home to a number of festivals and traditions, from those with a purely pre Hispanic background, to the far more numerous saints’ days to modern fairs located to regional economies. The largest important events include the Day of the Dead in Huaquechula, the Carnival of Huijotzingo, Spring Equinox in Cantona, Fiesta de Santo Entierro y Feria de las Flores, the Fería del Café y el Huipil, the Huey Atlixcáyotl Festival, the Quetzalcoatl Ritual and Cinco de Mayo, celebrated in the entire state. Cinco de Mayo—or the fifth of May—is a holiday that celebrates the date of the Mexican army's 1862 victory over France at the Battle of Puebla during the Franco Mexican War (1861 1867). A relatively minor holiday in Mexico, in the United States Cinco de Mayo has evolved into a commemoration of Mexican culture and heritage, particularly in areas with large Mexican American populations. Many Americans mistakenly believe that Cinco de Mayo ("May 5th") is the Mexican equivalent of the United States’ Fourth of July holiday — a date marking the official casting off of colonial rule via the announcement of a new independent country. However, the Mexican version of Independence Day is celebrated on September 16, for it was on that date in 1810 that the commencement of the war for Mexican independence from Spanish rule was pronounced in the small town of Dolores by Miguel Hidalgo y Costilla (an event now referred to as the "Grito de Dolores" — "Cry of Dolores" — or "El Grito de la Independencia"). Cinco de Mayo is an important celebration in a number of places the United States, but it is a minor holiday or even unknown in much of Mexico proper. The only place where the holiday, which commemorates the Battle of Puebla during the French Intervention in Mexico, is important is in the state of Puebla. The French army invaded the country in 1862 and marched from Veracruz towards the city of Puebla. Just outside the city, inexperienced Mexican troops attacked the French who were camped. This resulted in victory, but the French were ultimately able to move on and take Mexico City, dominating the country until 1867. The annual celebration of the battle began in the state in areas of the country not occupied by the French as a symbol of Mexican pride. In a number of communities in the state, Carnival is celebrated. The best known of these carnivals takes place in Huejotzingo, as it began as a synthesis of a celebration honoring Tlaloc and the Catholic tradition related to the days before Ash Wednesday. Today, this carnival includes many traditional activities such as music, masks and parades, but this one also includes a reenactment of the Battle of Puebla and local legends such as the kidnapping of a governor's daughter and Locals attend in colorful costumes and masks representing the Conquistadors, demons or animals, adorned with palm fronds or feathers. Another site where similar observances are held is the Great Pyramid of Cholula. Here indigenous dances and rituals are performed. The event culminates with the Ritual of Quetzalcoatl, which was an important part of the ancient Cholula culture. The Huey Atlixcáyotl is celebrated in the town of Atlixco to celebrate the area's local culture and identity. The name means "Atlixco tradition" in Nahuatl and is centered on the San Miguel Hill (called Popocatica in ancient times) located in the center of the town. It was locally sacred in the pre Hispanic era, and in colonial times, a hermitage was built there. The event was named a Cultural Heritage of the State of Puebla in 1996. The purpose of the event is to celebrate the survival of indigenous culture after the Conquest. The Feria del Café y el Huipil (Coffee and Huipil Festival) takes place in Cuetzalan. The event promotes the area's locally grown coffee as well as traditionally made huipil dresses. There are also displays of pre Hispanic dance, popular music, fireworks and more. The event began in 1949 as the National Festival of Coffee, which is economically important here. The event centered on the choosing of a Coffee Queen, much like other similar kinds of festivals. In 1962, the National Festival of the Huipil was established. Eventually, the two merged to the current event. Other events to promote Puebla's products include the Feria de Café in Xicotpec in March and the Feria Nacional de Puebla. The latter is held in the state capital and brings together many of the state's agricultural, livestock, craft and industrial producers in an event very analogous to a state fair. The regional fair called the Piloto de Cholula occurs in September. This fashion led to the now traditional china poblana dress. It consists of a red skirt heavily decorated with colored sequins that in one part form the image of the eagle found on the Mexican flag and a blouse embroidered with colored thread and beads around the bust area. It is often worn with a charro type hat. The outfit is the amalgam of several cultures such as Spanish, especially in the skirt; Chinese, with its use of sequins and beads; and indigenous, with colorful embroidery. Founded in 1646 by Juan de Palafox y Mendoza.]] The colonial architecture of the state is defined by its heavy use of ornamental tiles called Talavera. This is particularly true in the capital. This makes these buildings more colorful than most of their contemporaries in other parts of Mexico and was one of the reasons that the historic center of the capital was selected as a World Heritage Site. A number of churches and other buildings in rural parts of the state are noted for their "folk baroque" architecture and decoration, especially in Atlixco and the southwest. Folk baroque consists of the use of tile and painted raised stucco based on more traditional Baroque designs, which was most popular in the 18th century. One well known church of this type is the church of Jolapan, which is modeled after the Tepalcingo Sanctuary in neighboring Morelos. The church of Jolalpan contains richly decorated pilasters, Solomonic columns and other elements in a design very similar to that of Tepalcingo. Between these there are a number of small churches which also show folk baroque influence such as those in Tlancualpican and Tzicatlán. The church in Tlancualpican is painted in bright blues, greens and red, with an ornate façade with sculpted leaves, tendrils and niches divided by spiral half columns all done in stucco. Even more ornate is the church in Tzicatlán, which is a small rural farming village, with the entire surface of the main façade decorated with brightly colored images and sculptures. In the modern era, architectural styles have evolved into new and sometimes eclectic forms. Skyscrapers, almost all of which are in the city of Puebla, include Edificio Vacas at 42 meters high, Torre Géminis at 50 meters high, Torre Nora at 69 meters high to the tallest, Torre Ejecutiva JVI and Torre Ejecutiva JVI at 100 meters high each. These last two have a triangular shape and are covered in blue tinged glass. Many modern works with themes of social injustice and sometimes about the culture and scenery of the state itself. Modern Puebla literature can be traced back to the work of poet Arturo Trejo, one of the "Generacion de los 50" or Generation of the 1950s. Sergio Pitol Demeneghi is a writer, translator and diplomat who was born in the city of Puebla in 1933. Most of his works relate to the theme of human rights. Much of his writing and translating work relates to his diplomatic functions. His best known works include No hay tal lugar, Infierno de todos and Los climas. José Francisco Conde Ortega, also known simply as Paco Conde, was born in Atlixco in 1951. His writings include chronicles, essays and poetry. His works mostly reflect on everyday urban life with book titles such as Estudios para un cuerpo, Los lobos viven del viento and Práctica de lobo. José Luis Zárate was born in Puebla in 1966. He is best known for novels such as Xanto: Novelucha libre, La ruta del hielo y la sal and Del cielo oscuro y del abismo, but he has published numerous short stories, essays and poems. He is known in the fantasy genre and has established organizations dedicated to this such as the Asociacion Mexicana de Cienca Ficcion y Fantasia and Circulo Puebla de Ciencia Ficcion y Divulgacion.

Сурет

Мемлекеттегі тарихи суреттердің көп бөлігі оның отарлық шіркеулерінде кездеседі және 16-19 ғасырлардағы көркем стильдерді көрсетеді. Бұл - қабырғаға салынған суреттер, портреттер және кинвасқа, ағашқа және басқа да материалдарға салынған Киелі кітап оқиғалары. Хосе Хоакин Магон 18 ғасырда Пуэбла қаласында дүниеге келген. Ол портрет суреттерімен танымал, бірақ оның басқа туындылары көбінесе діни және мифологиялық тақырыптарға арналған. Ол сондай-ақ Жаңа Испанияның касталық жүйесіне қатысты бірқатар жұмыстар жасады. Луис Берруэко - 18 ғасырдың Пуэблалық суретшілерінің ішіндегі маңызды тұлғалардың бірі. Ол өте жақсы суретші болған және көптеген шіркеулерде әлі күнге дейін кездесетін діни шейіттер мен әулиелердің бейнелерін салған. Оның стилі ерекше, нәзік бет-әлпеттерімен және көптеген әшекейлерімен ерекшеленеді. Оның ең жақсы туындыларының кейбіреулерін Атликскодағы Санта-Клара шіркеуінде табуға болады. Пуэбланың өнер саласының көп бөлігі 20 ғасырдың басына дейін жоғалып кеткен, бірақ 1920 жылдары Пуэбланың Көркемөнер мектебінің (Escuela de Bellas Artes de Puebla) жас суретшілері тобы өзара қолдау үшін біріге бастады. Бұл суретшілер ақырында Диего Ривера мен доктор Атль сияқты суретшілердің назарын аударды және олардың қамқорлығын алды, сондай-ақ Дэвид Альфаро Сикиерос, Фрида Кало, Франсиско Корнехо және Альфредо Гуати Рохо сияқты қонақтарды қабылдады. Осы күш-жігер нәтижесінде "Barrio del Artista" пайда болды. Barrio del Artista – Пуэбла қаласындағы аудан, онда түрлі салалардағы суретшілер тұрады. Мұнда 46 шағын шеберхана бар, олар келушілерге жұмысты көруге және тіпті суретшілермен әңгімелесуге мүмкіндік береді. Бұл шеберханалар көбінесе 1941 жылы құрылған Union de Artes Plasticas, A. C. "Barrio del Artista" атты бірлестік басқаратын Кафе дель Артиста ғимаратының жанында орналасқан фонтаны бар үлкен алаңды қоршап тұрады. Густаво Кадена 1974 жылы Пуэбла қаласында дүниеге келді және бала кезінен-ақ танымал суретші болды. Оның көптеген туындылары мемлекеттің күнделікті өмірін, әдет-ғұрыптарын және салт-дәстүрлерін көрсетеді. Оның ең танымал туындыларының кейбіреулері – "Niño indígena mexicano", "Catedral de Puebla" және "Pensando en Puebla". Герардо Пабло – 1977 жылы Пуэбла қаласында туған қазіргі мексикалық "trova" музыкасының Пуэблалық композиторларының бірі. Оның көптеген өлеңдері Мексикадағы әлеуметтік мәселелерге арналған, ал оның шығармалары Гутти Карденаспен салыстырылады. Оның ең танымал туындыларының кейбіреулері – "Tres noches por semana", "Càntaro", "Reflejos acústicos", "Trago de Ron", "Delirio", "Los Numerosos Nadies" (уругвайлық жазушы Эдуардо Галеаноның шығармаларына негізделген), "Escucha a Gerardo Pablo" және оның соңғы жұмысы – джаз триосымен жасалған "Quesoy". Басқа да танымал музыканттардың ішінде Карлос Эспиноса де лос Монтерос (вальс композиторы) және вальстер жазған пианист Селия Вальдеррабано Эндрю бар. Зарсуэла композиторларының қатарында мамандығы бойынша заңгер Феликс Мария Альсеррека және діни қызметкер Игнасио Леон бар.

Much of the historical painting in the state is found in its colonial churches and reflect the artistic styles of the 16 to 19th centuries. These consist of murals, portraits and biblical scenes done on canvas, wood and other mediums. José Joaquín Magón was born in Puebla in the 18th century is known for his portrait paintings but his other works have mostly religious and mythological themes. He also did a number of works related to New Spain's caste system. Luis Berrueco is one of the major Pueblan painters from the 18th century. He was also prolific, painting images of religious martyrs and saints which can still be found today in many churches in the state. His style is considered to be unique, marked by delicate faces and profuse ornamentation. Some of his best work can be found at the Santa Clara Church in Atlixco. Much of Puebla's art scene had disappeared before the 20th century but in the 1920s, a group of young artists from the Escuela de Bellas Artes de Puebla (School of Fine Arts of Puebla) began to band together for mutual support. These artists eventually caught the attention and patronage of artists such as Diego Rivera and Dr. Atl and received visitors such as David Alfaro Siquieros, Frida Kahlo, Francisco Cornejo and Alfredo Guati Rojo. This effort would become the Barrio del Artista. The Barrio del Artista is a neighborhood in the city of Puebla which is home to artists from a number of disciplines. It contains 46 small workshops which permit visitors to observe the work and even chat with the artists. These workshops mostly surround a large plaza with a fountain near a building known as the Café del Artista, managed the Union de Artes Plasticas, A. C. "Barrio del Artista," which was founded in 1941. Gustavo Cadena was born in Puebla in 1974 has been a noticed painter since he was a young child. Many of his works reflect daily life, customs and traditions of the state. Some of his better known works include Niño indígena mexicano, Catedral de Puebla, and Pensando en Puebla. Gerardo Pablo is one of the main Pueblan composers of modern trova Mexicana who was born in Puebla in 1977. Many of his lyrics deal with social problems in Mexico and his work has been compared to that of Guty Càrdenas. Some of his best known works include "Tres noches por semana," "Càntaro", "Reflejos acústicos", "Trago de Ron", "Delirio", "Los Numerosos Nadies" which is based on the work of Uruguayan writer Eduardo Galeano,"Escucha a Gerardo Pablo" and "Quesoy" his most recent work with a Jazz Trio. Other notable musicians include Carlos Espinosa de los Monteros (waltz composer), pianist Celia Valderrábano Andrew who has also composed waltzes. Zarzuela composers include Félix Maria Alcerreca who is a lawyer by profession and Ignacio León who is a priest.

Білім

Пуэбла Мексикадағы жоғары білім беру саласында 57 технологиялық колледж және 110 ғылыми-зерттеу орталығымен екінші орында тұр. Ел бойынша университеттер мен колледждер саны бойынша төртінші орында. Instituto Tecnológico de Puebla 1972 жылы, Universidad Popular Autónoma del Estado de Puebla (UPAEP) 1973 жылы, ал Universidad Iberoamericana Puebla 1983 жылы құрылды. Олар да өсіп келе жатқан жергілікті экономиканың жоғары білімге деген қажеттілігін қанағаттандыру мақсатында құрылған.

Үкімет

Аумақтың қазіргі бөлінісі 1895 жылы құрылды, ол 21 округ пен 217 муниципалитеттен тұрады. Бұл көрсеткіш 222-ден төмендеді, себебі Сан-Жеронимо Калерэс, Сан-Фелипе Хуэйотлипан, Сан-Мигель Каноа, Ла-Ресурексион және Тотимеуакан муниципалитеттері 1962 жылы Пуэбла қаласына қосылды. Штатты тікелей сайланатын губернатор басқарады. Үкіметтің атқарушы билігіне мынадай департаменттер кіреді: Ішкі істер (Gobernación), Қаржы, Даму, Мемлекеттік басқаруды бағалау және бақылау, Экономикалық даму, Туризм, Ауылдық даму, Қалалық және экологиялық даму, Байланыс және көлік, Денсаулық сақтау, Білім беру, Мәдениет және Бас прокурор (Procuraduia General de Justicia). Заң шығарушы билік – бір палаталы, онда штаттың әртүрлі округтерінен сайланатын депутаттар немесе өкілдер бар. Одан басқа, штаттық мұра орындары, білім беру, ауыл шаруашылығы және басқа да мәселелерге арналған бірнеше комиссиялар жұмыс істейді. Сот билігін Superior de Justicia соты басқарады.