Кіріспе

Канадалық балалар телесериалы, Роальд Дальдың Үлкен Достық Алып ретінде танымал кейіпкері.

Басталуы

Бағдарлама 1953 жылы Висконсин штатының Мэдисон қаласында, Висконсин университеті (Мэдисон) меншігіндегі WHA радиостанциясында басталды. 1954 жылы эфирге шыққанда шоу оның бауырлас телеарнасы WHA TV-ге көшірілді. Бұл бағдарламалардың киноскоптары бірнеше коммерциялық емес станцияларға таратылды, ал кейбіреулері Канаданың Онтарио провинциясының Торонто қаласындағы Канада радио және теледидар корпорациясына (CBC) жетті. 1958 жылы CBC-дегі балалар бағдарламаларының басшысы Фред Рейнсберридің шақыруымен Боб Хомм шоуды Канадаға көшірді, онда ол бірнеше буын жас көрермен үшін тұрақты бағдарламаға айналды. АҚШ-та Ұлттық білім беру теледидары 1953 жылдан 1970 жылға дейін WHA және CBC нұсқаларын көрсетті, содан кейін NET желісін Қоғамдық телерадио хабарларын тарату қызметіне (PBS) өткізді. "Достық алып" бағдарламасын Дэниел Маккарти жасады, ол кейіннен CBC-де балалар бағдарламаларының басшысы болды.

Формат

Қысқа, 15 минуттық шоу, бәлкім, ең танымал болғаны – оның ашылу сахнасы. Әрбір бөлімде камера ауылдың, шаруа қожалығының, портың, қаланың бір бөлігінің егжей-тегжейлі үлгісімен оңға қарай жылжиды. Бұл жылжу сол жақтағы алыптың зор аяқ киімі көрінетінше жалғасады, сосын Достық көрермендерден "Жоғары қараңдар, өте жоғары!" деп сұрайды. Алып осылайша барлығын өзінің қамалына шақырып, көпірді түсіріп, есікті ашқаннан кейін олармен кездесетінін айтады. Содан кейін арфа мен сыбызғымен орындалған дәстүрлі "Ертеңгі таң" әні естіледі, камера алыптың қамалының үлгісіне жақындасады, көпір ақырындап төмен түседі, ал "Достық алып" деп жазылған ортағасырлық екі жақты есіктер уәделенгендей кеңінен ашылады. Ішке кіргеннен кейін Достық алып отынның алдына үш кішкентай орындық қояды, көрермендерге аяғының жанына (тек аяғы мен қолы ғана көрінеді), былай дейді: "Міне, іштеміз. Біреуіңізге арналған кішкентай орындық, тағы екеуіңізге арналған үлкен орындық, қысылып отыруға, ал тербеліп отыруды ұнататын болсаңдар, ортада тербеліс орындық". Сосын камера жоғары қарай бұрылады, алып өзінің әйгілі шақыруын айтады: "Енді жоғары қараңдар, өте жоғары, мен Растиді шақырайын, Расти?" Ол өзінің досы, Қарағай әтешті шақырады. Әдетте, Джером Жираф келіп, Достық сыбызғымен шақырудан кейін, биік терезеден басын тығып кіргізеді. Терезеден ілінген кітап сөмкесінде тұратын Қарағай әтеш сөмкеден кітаптар мен басқа да керек-жарақтарды шығарады, кейбіреулері сөмкеге сыймас сияқты үлкен болып көрінеді. Шоудың қалған бөлігі Достық, Расти және Джером арасындағы жұмсақ, әзіл-қалжың әңгімелерге, содан кейін әңгімеге немесе музыкалық қойылымға арналған. Шоу музыкасын шоудың арфашысы Джон Дункан жазды. Әдеттегі шоуның соңында Достық сыбызғымен "Ертеңгі таң" әнінің бір шумағын орындайды, өзінің кішкентай жиһаздарын жинап, достарымен және көрермендермен қоштасады: "Кеш болды. Бұл кішкентай орындық сіздердің біреуіңізді күтіп тұр, ал тербеліс орындық тағы біреуіңізді күтіп тұр, үлкен кресло екеуіңізге арналған, сіздер біздің қамалға қайта келгенде, жайғасып отыра аласыздар. Мен үлкен есіктерді жабып, сіз кеткен соң көпірді көтеремін. Сау болыңыздар. Сау болыңыздар!" Оның қолымен қоштасады, камера артқа жылжып немесе көмескіленеді, ортағасырлық қамал есіктері жабылады және көпір көтеріледі. "Ертеңгі таң" әнінің баяу қайталануы арфа мен сыбызғымен жалғасады. Қамалға түн түсіп, күміс ай көкке көтеріледі, беті күлімдеп тұрады, "Эй, Диддл Диддл" балалар өлеңіндегідей, сиыр оның үстінен секіреді. Бастапқыда, сиырдан басқа да заттар аспанда пайда болар еді, мысалы, құс, Пегас және т.б. Кейде, көбінесе музыкалық қойылымдарға арналған эпизодтар түнде өтетін. Шоулар көбінесе жарнамалық сипатта болар еді, әдетте әрбір эпизодтың бір беттік сюжеттік мазмұнына негізделген. Бұл шоуға басқа балалар шоуларында кездеспейтін қосымша спонтандық берді, бірақ серияны Достық, Расти және Джером арасындағы табиғи талқылаулармен баяу және жұмсақ мінез белгіледі, егер достары кездесіп, жай ғана әңгімелесіп отырғандай, нақты сюжет болмағандай. Оның негізгі элементтерін шоудан шоуға қайталау оны "Сезам көшесі" сияқты шоулардың батыл, үнемі өзгеріп отыратын табиғатына қайшы келді, бірақ "Мистер Дрессуп"пен үйлесті, ол "Достық алыптан" кейін бірден эфирге шығатын ұқсас төмен тонды балалар сериясы болды. 1960 жылдар мен 1980 жылдары "Достық алып" CBC телеарнасында әр апта сайын көрсетілетін балалар бағдарламаларының бір бөлігі болды, оның ішінде Chez Hélène, Mr. Dressup және "Сезам көшесінің" канадалық нұсқасы бар.

Күшін жою

1985 жылы "Достық алып" бағдарламасы жабылды. Оның орнына "Фред Пеннердің орны" бағдарламасы келді, кейбір адамдар оны "Алыпты жеңген" деп атады. "Достық алып" бағдарламасы аяқталған кезде, одан 3000-нан астам бөлім түсірілген еді.

Қайтарып алудан кейінгі

1985 жылы шоу тоқтатылғаннан кейін, ол 1987 жылдың қыркүйегіне дейін қайта көрсетіле берді, бірақ жаңа балалар шоуларына орын ашу үшін кестеден толығымен алынып тасталды. Шоудың жұлдызы Боб Хомм 1998 жылы Канада орденінің мүшесі атанды. Ол 2000 жылдың 2 мамырында 81 жасында простата қатерлі ісігінен қайтыс болды. CBC мұрағатында шоудың шамамен 850 бөлімі сақтаулы, оның ішінде ең алғашқы бөлімдердің кинескоптары да бар. "Достық алып" 2005 жылы Канаданың Аудиовизуалды мұраны сақтау қорынан шеберлік туындысы деп танылды. Боб Хоммның "Look Up — Way Up" атты ресми өмірбаяны оның зейнетке шыққаннан кейін берген сұхбаттарына негізделген. Сонымен қатар, есте қаларлық аудио үзінділерге сілтемелер де қосылды. Жираф Джером мен әтеш Растинің қуыршақ ойнатушысы Род Конибир 2019 жылдың 5 қыркүйегінде дүние салды.

Реквизиттер туралы дау

Шоудан алынған реквизиттер, костюмдер мен қуыршақтар Торонтодағы CBC мұражайында "Growing Up with CBC" атты көрме аясында қойылды. Бірақ, "Достық алыптың" керек-жарақтары CBC мұражайынан алынып тасталды, себебі 2007 жылғы "Gemini" сыйлықтарының эскизінде Рости мен Джером қуыршақтары Хомм отбасының рұқсатынсыз пайда болды. Хоммның қызы бұл видеоның дәмсіз екенін және оның әкесінің естелігіне құрметсіздік екенін айтты. 2017 жылға дейін мұражайда тек "Достықтың" сүйеніп тұрып, Рости мен Джероммен сөйлесетін қамалдың қабырғасы мен терезесі қалды. Шоудың кіріспесінде қолданылған теміржол депосының пойыз жиынтығы қазір Онтарионың Кингстон қаласындағы Pump House Steam мұражайында қойылған.