Йоханнес Карстен Хаух: Дания ақынының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Даниялық ақын (1790–1872)

Йоханнес Карстен Хаух (12 мамыр 1790 – 4 наурыз 1872) – даниялық ақын.

Өмірбаян

Хаух Норвегиядағы Фредериксхальд қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Данияның Смаленендегі сот приставы Фредерик Хаух болды. Оның анасы Карен Танк – норвегиялық кеме саудагері және парламент президенті Карстен Танктің қарындасы. 1802 жылы Хаух анасынан айырылып, 1803 жылы әкесімен бірге Данияға оралды. 1807 жылы ағылшындардың басып кіруіне қарсы ерікті болып соғысқан. 1808 жылы Копенгаген университетіне қабылданды, ал 1821 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Ол Стеффенс пен Оеленшлягердің досы және әріптесі болды, поэзия мен философияға қатысты романтикалық көзқарастарды ыстық ниетпен қабылдады. Оның алғашқы екі драмалық поэмасы – «Жинистанға саяхат» және «Қайрат күші» 1816 жылы жарық көрді, одан кейін лирикалық драма «Розаурн» (1817) жарық көрді; бірақ бұл туындылар көп немесе ешқандай назар аудармады. Сондықтан Хаух ақын ретінде даңққа ие болу үмітінен бас тартып, ғылымды зерттеуге толыққанды берілді. 1821 жылы зоология ғылымы бойынша докторлық дәрежесін алып, білімін жетілдіру үшін шетелге кетті. Ниццада ол апатқа ұшырап, бір аяғын ампутациялауға мәжбүр болды. Ол әдебиетке қайта оралып, драмалық ертегі «Хамадриада» және 1828 жылы «Баязет», «Тиберий», «Григорий VII» трагедияларын, 1829 жылы «V Карлдың өлімі» (1831), «Маэстрихт қоршауы» (1832) кітаптарын жариялады. Бұл пьесалар қатал сынға ұшырап, сәттілікке жете алмады. Содан кейін Хаух роман жазуға көшті және бес роман жариялады: «Вильгельм Заберн» (1834); «Алхимик» (1836); «Польша отбасы» (1839); «Рейндегі арал» (1845); және «Роберт Фултон» (1853). 1842 жылы ол өзінің қысқа өлеңдерін жинады. 1846 жылы ол Кильдегі скандинав тілдерінің профессоры болып тағайындалды, бірақ 1848 жылы соғыс басталғанда Копенгагенге оралды. Осы кезде оның драмалық таланты өрге жұқты, ол бірінен кейін бірі тамаша трагедиялар жазды; олардың арасында «Свенд Грат» (1841); «Киннекулендегі қарындастар» (1849); «Маршал Стиг» (1850); «Құрмет жоғалған және қайта табылды» (1851) және «Тихо Браге жастығы» (1852) бар. 1858 жылдан 1860 жылға дейін Хаух Данияның Ұлттық театрының директоры болды; ол тағы үш трагедия қойды: «Патшаның сүйіктісі» (1859); «Наварралық Генрих» (1863); және «Юлиан Апостат» (1866). 1861 жылы ол лирикалық өлеңдер мен романстар жинағын және 1862 жылы «Вальдемар Сейр» тарихи эпосын жариялады, бұл жинақтар оның ең жақсы туындыларын қамтиды. 1851 жылдан бастап, ол Оеленшлягердің орнын басып, өмірінің соңына дейін Копенгаген университетінде эстетика профессоры қызметін атқарды. 1872 жылы Римде қайтыс болды және Cimitero acattolico бейістігіне жерленді. Хаух – Данияның ең шығармашыл ақындарының бірі болды, бірақ оның туындыларының құндылығы әр түрлі. Оның өлеңдері мен романстары әрқашан формасымен ерекшеленеді және көбінесе терең қиялға толы. Ол барлық туындыларында, әсіресе трагедияларында мистикалық және табиғаттан тыс нәрселерге бейімділігін көрсетеді. Оның драмаларының ішінде «Маршал Стиг» ең жақсысы, ал романдарының ішінде «Вильгельм Заберн» патриоттық ертегісі ең көп бағаланады. Хаухтың романдары (1873–1874) және драмалық туындылары (3 томдық, 2-ші басылымы, 1852–1859) жинақталды.

Hauch was born in Frederikshald in Norway. His father was the Danish bailiff in Smaalenene, Frederik Hauch. His mother, Karen Tank was sister of Norwegian ship merchant and parliament president Carsten Tank. In 1802 Hauch lost his mother, and in 1803 returned with his father to Denmark. In 1807 he fought as a volunteer against the English invasion. He entered the university of Copenhagen in 1808, and in 1821 took his doctors degree. He became the friend and associate of Steffens and Oehlenschläger, warmly adopting the romantic views about poetry and philosophy. His first two dramatic poems, The Journey to Ginistan and The Power of Fancy, appeared in 1816, and were followed by a lyrical drama, Rosaurn (1817); but these works attracted little or no attention. Hauch therefore gave up all hope of fame as a poet, and resigned himself entirely to the study of science. He took his doctors degree in zoology in 1821, and went abroad to pursue his studies. At Nice he had an accident which obliged him to submit to the amputation of one foot. He returned to literature, publishing a dramatized fairy tale, the Hamadryad, and the tragedies of Bajazet, Tiberius, Gregory VII, in 1828 1829, The Death of Charles V (1831), and The Siege of Maestricht (1832). These plays were violently attacked and enjoyed no success. Hauch then turned to novel writing, and published in succession five romances Vilhelm Zabern (1834); The Alchemist (1836); A Polish Family (1839); The isle on the Rhine (1845); and Robert Fulton (1853). In 1842 he collected his shorter Poems. In 1846 he was appointed professor of Scandinavian languages in Kiel, but returned to Copenhagen when war broke out in 1848. About this time his dramatic talent was at its height, and he produced one admirable tragedy after another; among these may be mentioned Svend Grathe (1841); The Sisters at Kinnekullen (1849); Marshal Sag (1850); Honour Lost and Won (1851) and Tycho Brahe's Youth (1852). From 1858 to 1860 Hauch was director of the Danish National Theatre; he produced three more tragedies: The King's Favourite (1859); Henry of Navarre (1863); and Julian the Apostate (1866). In 1861 he published another collection of Lyrical Poems and Romances and ~fl 1862 the historical epic of Valdemar Seir, volumes which contain his best work. From 1851, when he succeeded Oehlenschläger, to his death, he held the honorary post of professor of aesthetics at the university of Copenhagen. He died in Rome in 1872, and was buried at the Cimitero acattolico. Hauch was one of the most prolific of the Danish poets, though his writings are unequal in value. His lyrics and romances in verse are always line in form and often strongly imaginative. In all his writings, but especially in his tragedies, he displays a strong bias in favor of what is mystical and supernatural. Of his dramas Marshal Stig is perhaps the best, and of his novels the patriotic tale of Vilhelm Zabern is admired the most. Hauch's novels were collected (1873–1874) and his dramatic works (3 vols., 2nd ed., 1852–1859).