Кіріспе

жоқ. 2013 жылғы 2 мамырда АҚШ-тың Мэриленд штатында заң арқылы өлім жазасы тоқтатылды.

Ерте тарих

ХХ ғасырдың екінші жартысына дейін өлім жазасының көп бөлігі асылып атқарылатын. Ерекше жағдайларға қашып кеткені үшін атылған әскер, тізбекке ілінген екі құл және өртеліп өлтірілген бір әйел құл жатты. Барлық асылулар қылмыс болған округте, көпшілік орында жүзеге асырылды. 1809 жылы Мэриленд штатының заң шығару органы түрлі дәрежедегі кісі өлтіруді қарастыратын заңдар қабылдады. Бірінші дәрежелі кісі өлтіру үшін міндетті жаза – өлім. 1908 жылы жаңа заңдар күшіне енді, ол сот судьясына өмір бойы бас бостандығынан айыру мүмкіндігін берді. 1916 жылы қазылар алқасы өлім жазасын қолдануды қалайтынын немесе қаламайтынын өздері шешуге құқық алды. Олар енді "капиталдық жазасыз" кінәлі деп үкім шығара алатын болды. Мэрилендтегі сотталған адамның соңғы сәттерін суретке түсіріп, одан кейін сату – әдеттегі жайт еді. Мысалы, 1905 жылдың 20 қазанында Джон М. Симперс Альберт Констеблді өлтіргені үшін жазаланды. Бір фотограф сол күзгі көріністі бірнеше суретке түсіріп, сақтап қалды. 1922 жылы жаңа штат заңдары бұл тәртіпті өзгертіп, барлық асылуларды Балтимордағы Метрополитен ауысу орталығында (бұрын Мэриленд штатының түрмесі деп аталған) өткізуді талап етті. Бұл заң "осы штаттың округтерінде асылуларға жиналатын және оны көпке жариялауға тырысатын қызығушылық танытқан топты" таратуға бағытталған. Түрмедегі дарға 75 адам асылды. Олардың ішінде 12 асылу екі адамды, ал екі рет үш адамды қамтыды. Дегенмен, штаттағы алғашқы жабық асылу 1913 жылдың 3 қаңтарында Балтимор қалалық түрмесінде болды, онда тек шақырылған қонақтар ғана қатысты. Асылудың сәтсіз аяқталған бір жағдайы белгілі. 1930 жылдың 30 қаңтарында қос кісі өлтіргені үшін сотталған Джек Джонсон дарға тұрды. Бірақ ол құлағанда арқан жыртылып, төменге құлап түсті. Ол ауыр жарақат алды және дарға көтерілді. Сол жерде оның мойнына жаңа арқан салынып, тағы да асылды, ол таспамен қолдау көрсетілді. 1955 жылы Мэриленд үкіметі өлім жазасын орындау әдісін газбен ингаляциялауға өзгертуге шешім қабылдады. Осы әдіспен төрт адам жазаланды, алғашқысы 1957 жылдың 28 маусымында болды.

Жақында болған тарих

АҚШ Жоғарғы Сотының Форманға қарсы Джорджия ісі бойынша өлім жазасы туралы заңдарды қолданылуында конституцияға қайшы, еріксіздікке жол беретінін шешкеннен кейін, Мэриленд штатының заң шығарушы органы бірінші дәрежелі кісі өлтіру үшін өлім жазасын міндетті түрде тағайындауды қайтадан енгізіп, барлық еріксіздікті жойды. Алайда, Жоғарғы Сот Вудсонға қарсы Солтүстік Каролина ісінде мұндай заңдарды конституцияға қайшы деп тапты. Сондықтан, Мэриленд штатының заң шығарушы органы Жоғарғы Соттың Греггке қарсы Джорджия ісінде қабылдауға болатын деп тапқан жолға түсті және екі кезеңді сот отырыстарын енгізді, онда алқабилер ең бастысы кінәлілікті анықтап, содан кейін жазаны белгілейді, міндетті түрде апелляциялық сараптама жүргізіледі, сондай-ақ ауырлататын және жеңілдететін жағдайлар ескеріледі. 1987 және 1989 жылдарығы заң өзгерістеріне сәйкес, жасөспірімдер мен зиякерлік мүмкіндіктері шектеулі адамдарды өлім жазасынан босату қарастырылды. Мэриленд штатының қазіргі заңнамасына сәйкес, өлім жазасына алғаш рет кесілген адам Ричард Дэнни Тичнелл болды, ол 1979 жылы Гаррет округінің шерифінің орынбасары Дэвид Ливенгудты өлтіргені үшін кінәлі деп танылды. Тичнеллдің үкімі апелляцияда күштен шығарылды, сондай-ақ прокурорлар оған қарсы жеңіп алған екі өлім жазасы да жойылды. Төртінші алқабилер тобы өлім жазасын тағайындаудан бас тартты, ал Тичнелл 2006 жылы өмір бойы бас бостандығынан айырылғаннан кейін табиғи себептерден қайтыс болды. 1994 жылы өлім жазасын орындау әдісі 1994 жылдың 25 наурызынан кейін сотталғандар үшін уытты инъекцияға өзгертілді. Штаттың Әкімшілік процедуралар туралы заңы (APA) мемлекеттік әкімшілік органдарға ережелерді қабылдауды талап етеді, олар жалпы қолданысқа ие және агенттіктің басқаратын заңын егжей-тегжейлі түсіндіруге немесе іске асыруға арналған мәлімдемелер ретінде анықталады. Бұл процеске Бас прокурордың қарауы, заңнамалық комитеттің қарауы және халыққа хабарлау және пікір алу үшін жариялау кіреді. Штаттың Қоғамдық қауіпсіздік және түзеу мекемелері департаменті осы процедураларды орындамай-ақ нұсқаулықты қабылдады. Апелляциялық сот нұсқаулықтағы өлім жазасын орындау процедураларының ережелерге сәйкес келетінін және олар тиісінше қабылданбағандықтан, APA талаптарына сәйкес қабылданғанға дейін немесе штаттық заң өзгергенге дейін қолданыла алмайтынын атап өтті.

Жою

Мэриленд штатының Бас Ассамблеясы 2008 жылы Мэриленд штатында өлім жазасын қолдану және басқару мәселелері бойынша ұсыныстар беру үшін Өлім жазасы жөніндегі комиссия құрды, осылайша оның қолданылуында жаңсақтықтар мен қателіктерге жол бермей, әділдік пен нақтылықты қамтамасыз етуді көздеді. Комиссия бірқатар қоғамдық тыңдауларды өткізгеннен кейін, 2008 жылдың 12 желтоқсанында Бас Ассамблеяға соңғы есебін, сонымен қатар жеке пікірлерді де ұсынды, онда "Мэриленд штатында өлім жазасын жою қажет екені қатты ұсынылады" делінген. 2013 жылдың 6 наурызында Мэриленд штатының Сенаты болашақ қылмыскерлерге өлім жазасын жою туралы SB 276 заң жобасын 27–20 дауыспен мақұлдады. 2013 жылдың 15 наурызында Палата заң жобасын 82–56 дауыспен бекітіп, оны губернатор Мартин О'Мэллиге жіберді. Ол 2013 жылдың 2 мамырында Мэрилендті АҚШ-та өлім жазасын тоқтатқан 18-ші штат деп жариялап, заңға қол қойды. Заң күшіне енген кезде Мэрилендте өлім жазасына кесілген бес адам болды: Джон Бут Эл, Вернон Ли Эванс, Энтони Грандисон, Хит Уильям Берч және Джоди Ли Майлз. Заң кері күшінде болмағандықтан, олардың өлім жазасы күшінде қалды. 2014 жылдың 27 сәуірінде қызметкерлер Бут Элді түрме жасушасында қайтыс тапқан күйінде тапты. Ол өлім жазасын күтіп отырған үш онжылдықтан кейін, табиғи себептерден қайтыс болды, оның тағдыры белгілі болған жоқ. О'Мэлли 2014 жылдың 31 желтоқсанында қалған төрт өлім жазасын өмір бойына түрме жазасына ауыстырды, олар шартты түрде босату мүмкіндігіне ие емес.

Федералды орындау

Мэриленд штатының өлім жазасына қатысты ұстанымы 2021 жылдың қаңтар айында назар аударып, маңыздылыққа ие болды. 2000 жылы АҚШ федералды үкіметімен өлім жазасына кесілген Дастин Хиггс 2021 жылдың 16 қаңтарында атқыланды. Федералды сот жүйесінде өлім жазасына кесілген Мэриленд штатынан шыққан алғашқы адам Хиггс, қылмысы Принс-Джордж округіндегі Патукстент зерттеу қорығындағы федералдық жерде болғандықтан, Мэриленд штаты емес, федералды үкімет тарапынан сотталды. Мэриленд штатының делегаттар палатасының спикері Адриенн А. Джонс губернатор Ларри Хоганды араласып, атқылауды тоқтатуға шақырды. Атқылау 2021 жылдың 16 қаңтарында өлімге ұшырату арқылы жүзеге асырылды.