Кіріспе

Неміс нацистік шенеунігі және баспагер, неміс су полосы ойыншысы.

Макс Аманн (24 қараша 1891 – 30 наурыз 1957) – нацистік партияның жоғары дәрежелі мүшесі, неміс саясаткері, кәсіпкер және өнер жинаушы, соның ішінде ұрланған өнер туындыларын жинаған. Ол нацистік партияның алғашқы басқарушы директоры болды, кейін Eher Verlag (Eher Publishing) баспасының, нацистік партияның ресми баспа үйінің басшысы болды. Ол сондай-ақ баспасөз жөніндегі рейхслайтер болды. Соғыс аяқталғаннан кейін Аман АҚШ әскери оккупациялық билігі тарапынан тұтқындалды. Денацификация соты оны "Басты кінәлі" деп таныды. Аман он жылға еңбек лагеріне кесілді, оның мүлкі, зейнетақы құқығы және барлық капиталы тәркіленді. 1953 жылы Аман босатылып, төрт жылдан кейін Мюнхенде кедейлікте қайтыс болды.

Ерте өмір

Аманн 1891 жылғы 24 қарашада Мюнхенде дүниеге келген. Халық мектебі мен коммерциялық мектепте оқығаннан кейін бірнеше жыл сауда кеңсесінде шәкірт және сатушы болып жұмыс істеді. 1912 жылдың қазан айында 1-ші Бавария Корольдік жаяу әскер полкіне қатарына шақырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда 16-шы Бавария Корольдік жаяу әскер полкіне ауыстырылып, фельдвебель (АҚШ армиясының аға сержантымен тең) шеніне жетті. Аманн Адольф Гитлердің рота сержанты болғандықтан, Гитлердің неміс саясатында көзге түруінен бұрын онымен ерте танысқан. Соғыс жылдары екінші дәрежелі Темір крестпен марапатталды. 1919 жылдың желтоқсан айында әскерден босатылды.

Нацистік мансап

Аман 1921 жылғы қазан айында Нацистік партияға (НСДАП) партияның алғашқы бизнес-менеджері ретінде қосылды және НСДАП-тың 3-нөміріне ие болды. 1922 жылдан бастап ол нацистердің жалғыз баспа үйін – Eher Verlag басқарды. Eher Verlag антисемиттік сатирикалық «Die Brennessel» журналын және SS журналын – «Das Schwarze Korps» («Қара корпус») сияқты басқа да басылымдарды жариялады. Аман 1923 жылғы қарашадағы сыра залы төңкерісіне қатысты және 1924 жылғы сәуірде Ландсберг түрмесінде төрт жарым айға сотталды. Нацистік партияға тыйым салынған кезеңде Аман Мюнхенде орналасқан нацистік маңдай ұйымы – «Үлкен неміс халық қауымдастығының» жетекші мүшесі болды. 1924 жылғы қарашада ол Мюнхен қалалық кеңесіне НСДАП үміткері ретінде сайланды және 1933 жылға дейін қызмет етті. 1925 жылғы 27 ақпанда Нацистік партия қайта құрылғанда Аман бірден оған қайта қосылды. Аманның ең маңызды еңбегі – Гитлерді өзінің алғашқы кітабын «Жақтың төрт жарым жылы (күресі) өтірікке, ақымақтыққа және қорқынышқа қарсы» деген атаудан «Менің күресім» деп өзгертуге көндіру болды. Ол кітап Eher Verlag-тың негізгі кіріс көзіне айналды және Аман көптеген басылымдар арқылы кітапты бақылады. Ол Гитлердің байыуына көмектесті. Аман көптеген нацистік басылымдар арқылы өзін де байытты. Аман «Volkischer Beobachter» күнделігін, «Illustrierter Beobachter» апталығын және «Nationalsozialistische Monatshefte» журналын шығарды. Нацистер билікке келгеннен кейін Гитлер оны 1933 жылғы 2 маусымда Нацистік партияның екінші ең жоғары саяси шені – Рейхслитер етіп тағайындады. 1933 жылғы 15 қарашада Гитлер Аманды Рейх Баспасөз Палатасының (Reichspressekammer) президенті және Рейх Баспасөз жетекшісі етіп тағайындады. Сол күні Аман 24-ші сайлау округінен Рейхстаг депутаты болып сайланды. Аман 1932 жылғы 15 наурызда СС-ке СС группфюрері шенімен қосылды, 1936 жылғы 30 қаңтарда СС обергруппфюреріне дейін көтерілді және Рейхсфюрер СС штабына бекітілді. Аман баспасөз индустриясын бақылауға алу үшін екі бағытты стратегияны қолданды. Баспасөз палатасының президенті ретінде Аман нацистердің тілегіне қарсы келетін немесе нацистік режимді толық қолдамайтын кез келген газетті жабуға немесе тартып алуға құқылы болды. Содан кейін, Eher Verlag басшысы ретінде, ол оларды айтарлықтай төмен бағамен сатып алды – көбінесе Eher Verlag жалғыз ұсынушы болған «аукциондарда». 1942 жылға қарай Аман өзінің баспа империясы арқылы Германиядағы барлық газеттердің 80%-ын бақылады. «Менің күресімнен» түскен табыстармен бірге бұл Eher Verlag-ты Германиядағы ең ірі газет және баспа компаниясы, сонымен қатар әлемдегі ең ірі компаниялардың біріне айналдырды. Оның табысы 1934 жылдан 1944 жылға дейін артты. Соғыс аяқталғаннан кейін американдық әскерлер Аманды тұтқындады, ол «Жоғарғы қылмыскер» (Hauptschuldiger) деп танылды және 1948 жылғы 8 қыркүйекте он жылға еңбек лагеріне сотталды. 1953 жылы босатылып, мүлкі, зейнетақы құқығы және барлық байлығынан айырылды. Аман 1957 жылғы 30 наурызда Мюнхенде қайтыс болды.

Нацистер тонаған өнер

2014 жылы Бавария мемлекеттік суреттер жинағы Пинакотека дер Модерне жинағынан Аманнға тиесілі болуы мүмкін деген күдік тудырған 14 өнер туындысын анықтады. Пинакотека бұл өнер туындыларын 1945 жылы алған, бірақ олардың қайдан алынғанын толыққанды анықтап, тоналанғанын немесе тоналмағанын айта алмады. Германияның жоғалған өнер қоры 10 картина мен 4 мүсінді, олардың ішінде Габриэль Мялескирхер, Франц фон Штук, Фридрих Каулбах және басқа авторлардың туындылары, lostart.de дерекқорына енгізді.