Кіріспе
Рубаи (رباعی; көпше түрі: رباعيات) немесе чахаргана (چهارگانه) – парсы поэзиясындағы (немесе ағылшын және басқа тілдердегі одан туындаған түрлерінде) төрт тармақты (төрт жартық тармақтан) өлең немесе өлеңнің бір шумағы. Классикалық парсы поэзиясында рубаи төрт тармақты (немесе екі жұп тармақтан / екі дистихтен) өлең түрінде жазылады, оның ұйқас схемасы AABA немесе AAAA болады. Румидің "Диван-и Шамс” еңбегінен рубаи мысалы:
A rubāʿī (رباعی; plural: رباعيات) or chahārgāna (چهارگانه) is a poem or a verse of a poem in Persian poetry (or its derivative in English and other languages) in the form of a quatrain, consisting of four lines (four hemistichs). In classical Persian poetry, the ruba'i is written as a four line (or two couplet / two distich) poem, with a rhyme scheme AABA or AAAA. This is an example of a ruba'i from Rumis's Divan e Shams:
Anwār i Ṣalāḥ i Dīn bar angēkhta bād
Dar dīda (w)u jān i ʿāshiqān rēkhta bād
Har jān ki laṭīf gasht u az luṭf guzasht
Bā khāk i Ṣalāḥ i Dīn dar āmēkhta bād
May the splendors of Salahuddin be roused,
And poured into the eyes and souls of the lovers. May every soul that has become refined and has surpassed refinement
Be mingled with the dust of Salahuddin!
Анвар-и Салах-уд-Дин бар ангехта бад
Дар дида (у) у жан-и ашиқан рехта бад
Хар жан ки латиф гашт у аз лутф гузашт
Ба хак-и Салах-уд-Дин дар амехта бад
A rubāʿī (رباعی; plural: رباعيات) or chahārgāna (چهارگانه) is a poem or a verse of a poem in Persian poetry (or its derivative in English and other languages) in the form of a quatrain, consisting of four lines (four hemistichs). In classical Persian poetry, the ruba'i is written as a four line (or two couplet / two distich) poem, with a rhyme scheme AABA or AAAA. This is an example of a ruba'i from Rumis's Divan e Shams:
Anwār i Ṣalāḥ i Dīn bar angēkhta bād
Dar dīda (w)u jān i ʿāshiqān rēkhta bād
Har jān ki laṭīf gasht u az luṭf guzasht
Bā khāk i Ṣalāḥ i Dīn dar āmēkhta bād
May the splendors of Salahuddin be roused,
And poured into the eyes and souls of the lovers. May every soul that has become refined and has surpassed refinement
Be mingled with the dust of Salahuddin!
Салах-уд-Диннің сұлулығы оянсын,
Және ғашықтардың көзі мен жанына құйылсын. Әрбір тазарған және тазарудан асқан жан
Салах-уд-Диннің шаңымен аралассын!
A rubāʿī (رباعی; plural: رباعيات) or chahārgāna (چهارگانه) is a poem or a verse of a poem in Persian poetry (or its derivative in English and other languages) in the form of a quatrain, consisting of four lines (four hemistichs). In classical Persian poetry, the ruba'i is written as a four line (or two couplet / two distich) poem, with a rhyme scheme AABA or AAAA. This is an example of a ruba'i from Rumis's Divan e Shams:
Anwār i Ṣalāḥ i Dīn bar angēkhta bād
Dar dīda (w)u jān i ʿāshiqān rēkhta bād
Har jān ki laṭīf gasht u az luṭf guzasht
Bā khāk i Ṣalāḥ i Dīn dar āmēkhta bād
May the splendors of Salahuddin be roused,
And poured into the eyes and souls of the lovers. May every soul that has become refined and has surpassed refinement
Be mingled with the dust of Salahuddin!
Ағылшын тілінде
Ағылшын өлеңінде қолданылатын ААБА өлең формасы, Эдвард Фицджеральдтың 1859 жылғы әйгілі аудармасында – Омар Хайямның «Рубаиятында» пайдаланғандықтан «Рубаият төрттік» деп аталады. Алгернон Чарльз Суинберн, Хайямның ортағасырлық парсы өлеңдерін Фицджеральдтың аударған алғашқы жанкүйерлерінің бірі, одан кейін танымал болған және кеңінен қолданылған өлең құрылымын бірінші болып еліктеді, мысалы, Роберт Фросттың 1922 жылғы «Қарлы кеште орман ішінде тоқтау» поэмасында. Фицджеральдтың аудармасы ғасыр басында соншалық танымал болды, жүздеген американдық юмористтер оның өлеңдерінің мазмұнын әртүрлі дәрежеде, тіпті пародиялап жазды, соның ішінде «Охоу Дриямның Рубаияты», «Парсы мысығының Рубаияты», «Омар Кайеннің Рубаияты» және «Омар Хайям кішінің Рубаияты» секілді туындылар жарық көрді. Рубай өлеңдерінің тізбегі ұзартылғанда, кейде келісім кеңейтіліп, ағымдағы төрттік жолының ұйқассыз жолы келесі төртіктің ұйқасы болады. Құрылымды циклдік етуге болады, соңғы төртіктің ұйқассыз жолын бірінші төртікке қайтару арқылы: ZZAZ. Дегенмен, Фицджеральд өзінің «Рубаиятында» мұндай қатаң жүйелерді қолданған жоқ.