Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауыздан шығатын жағымсыз иіс
Presence of unpleasant odors in exhaled breath
Ауыздың жағымсыз иісінің себептері нақты және нақты емес жағдайларға бөлінеді. Нақты иісі барлардың 85% ауыз қуысынан туындайды. Ісік, тіс шіруі, тонзиллит тастары немесе асқазан-ішек рефлюкс ауруы сияқты негізгі ауруларды емдеуге болады. Жас ұлғайған сайын бұл жағдай жиірек кездеседі деп есептеледі. Бұл ауыз ішіндегі халитоз, ауызды мүжілдіру немесе ауыз иісі деп аталады. Ең көп кездесетін себеп – нашар ауыз гигиенасының салдарынан тілдің артқы бөлігінде немесе ауыздың басқа аймақтарында иіс шығаратын биожұқақ қабаттың пайда болуы. Бұл биожұқақ қабаттың нәтижесінде жағымсыз иіс пайда болады. Иіс негізінен ақуыздардың жекелеген аминқышқылдарына ыдырауынан, содан кейін кейбір аминқышқылдарының ыдырауынан туындайтын жағымсыз газдың пайда болуына байланысты. Ауыз иісінің деңгейімен ұшпалы күкірт қосылыстары байланысты және сәтті емнен кейін әдетте төмендейді. Ауыздың басқа бөліктері де жалпы иіске үлес қосуы мүмкін, бірақ тілдің артқы бөлігінен гөрі сирек кездеседі. Бұл орындар, азайып баратын жиілігі бойынша: тістер аралықтары мен қызыл иек астындағы қуыстар, дұрыс емес тіс протезі, тістер арасындағы тағам қалдықтары, абсцестер және таза емес тіс протездері. Герпес симплексі және адам папиллома вирусы (HPV) сияқты вирустық инфекциялардың салдарынан пайда болған ауыз қуысы зақымдары да ауыз иісіне себеп болуы мүмкін. Кейбір тағамдарды (сарымсақ, пияз, ет, балық және ірімшік) жеу, темекі шегу және алкоголь ішу салдарынан ауыз иісінің қарқындылығы күні бойы өзгеріп отыруы мүмкін. Түнде ауызға аз мөлшерде оттегі түсіп, белсенділік азайғандықтан, таңертең оянғанда иіс нашарлауы мүмкін ("таңертеңгі ауыз иісі"). Ауыз иісі уақытша болуы мүмкін, көбінесе тамақтанғаннан, су ішкеннен, тіс тазалағаннан, тіс жіппен тазалағаннан немесе арнайы ауыз суымен шаюдан кейін жоғалады. Ауыз иісі созылмалы болуы да мүмкін (созылмалы ауыз иісі), ол халықтың шамамен 25% -ын әртүрлі дәрежеде әсер етеді.
The concerns of bad breath may be divided into genuine and non genuine cases. Of those who have genuine bad breath, about 85% of cases come from inside the mouth. Treating underlying disease such as gum disease, tooth decay, tonsil stones, or gastroesophageal reflux disease may help. It is believed to become more common as people age. This is known as intra oral halitosis, oral malodour or oral halitosis. The most common causes are odour producing biofilm on the back of the tongue or other areas of the mouth due to poor oral hygiene. This biofilm results in the production of high levels of foul odours. The odours are produced mainly due to the breakdown of proteins into individual amino acids, followed by the further breakdown of certain amino acids to produce detectable foul gases. Volatile sulfur compounds are associated with oral malodour levels, and usually decrease following successful treatment. Other parts of the mouth may also contribute to the overall odour, but are not as common as the back of the tongue. These locations are, in order of descending prevalence, inter dental and sub gingival niches, faulty dental work, food impaction areas in between the teeth, abscesses, and unclean dentures. Oral based lesions caused by viral infections like herpes simplex and HPV may also contribute to bad breath. The intensity of bad breath may differ during the day, due to eating certain foods (such as garlic, onions, meat, fish, and cheese), smoking, and alcohol consumption. Since the mouth is exposed to less oxygen and is inactive during the night, the odour is usually worse upon awakening ("morning breath"). Bad breath may be transient, often disappearing following eating, drinking, tooth brushing, flossing, or rinsing with specialized mouthwash. Bad breath may also be persistent (chronic bad breath), which affects some 25% of the population in varying degrees.
Тіл
Тіл – ауыздағы жаман иістің ең көп кездесетін себебі. Тіл бактериялары жаман иіс шығаратын қосылыстар мен май қышқылдарын өндіреді және ауыз иісінің барлық жағдайларының 80-90% осы бактериялардың әрекетінен туындайды. Тілдің артқы бөлігінде табиғи бактериялардың көп мөлшері табылады, онда олар әдеттегі қызметке кедергі келтірмейді. Тілдің бұл бөлігі салыстырмалы түрде құрғақ және нашар тазаланады, ал тілдің арқасындағы күрделі микробтық құрылым анаэробты бактериялар үшін өте қолайлы ортаны қамтамасыз етеді. Олар тамақ қалдықтары, өлі эпителий жасушалары, мұрыннан ағатын сөл және тірі, өлген бактериялардан тұратын тіл қабығының үнемі қалыптасуымен гүлдейді. Егер бактериялар тілде қалса, олардың анаэробты тыныс алуы индол, скатол, полиаминдердің шіріген иісін немесе күкірт сутегі, метил меркаптан, аллил метил сульфиді және диметил сульфиді сияқты ұшқыш күкірт қосылыстарының ("шұғылған жұмыртқа") иісін тудыруы мүмкін. Тілдің артқы жағында жаман иіс шығаратын бактериялардың болуын тіл қабығымен шатастыруға болмайды. Бактериялар қанаумен көрінбейді, ал ақ тіл қабығы ауыз иісі бар және жоқ адамдардың көпшілігінде кездеседі. Көрінетін ақ тіл қабығы әрқашан ауыз иісінің себебі бола бермейді, бірақ "ақ тіл" ауыз иісінің белгісі саналады. Жалпы стоматологиялық практикада ақ тіл бірнеше медициналық жағдайдың белгісі ретінде қарастырылады. Периодонтитпен ауыратын пациенттерде тіл қабығының пайда болу жиілігі сау адамдарға қарағанда алты есе жоғары. Сондай-ақ, ауыз иісімен күресетін пациенттерде осы аймақта бактериялардың саны ауыз иісі жоқ адамдарға қарағанда едәуір көп екені анықталды.
The most common location for mouth related halitosis is the tongue. Tongue bacteria produce malodourous compounds and fatty acids, and account for 80 to 90% of all cases of mouth related bad breath. Large quantities of naturally occurring bacteria are often found on the posterior dorsum of the tongue, where they are relatively undisturbed by normal activity. This part of the tongue is relatively dry and poorly cleansed, and the convoluted microbial structure of the tongue dorsum provides an ideal habitat for anaerobic bacteria, which flourish under a continually forming tongue coating of food debris, dead epithelial cells, postnasal drip and overlying bacteria, living and dead. When left on the tongue, the anaerobic respiration of such bacteria can yield either the putrescent smell of indole, skatole, polyamines, or the "rotten egg" smell of volatile sulfur compounds (VSCs) such as hydrogen sulfide, methyl mercaptan, allyl methyl sulfide, and dimethyl sulfide. The presence of halitosis producing bacteria on the back of the tongue is not to be confused with tongue coating. Bacteria are invisible to the naked eye, and degrees of white tongue coating are present in most people with and without halitosis. A visible white tongue coating does not always equal the back of the tongue as an origin of halitosis, however a "white tongue" is thought to be a sign of halitosis. In oral medicine generally, a white tongue is considered a sign of several medical conditions. Patients with periodontal disease were shown to have sixfold prevalence of tongue coating compared with normal subjects. Halitosis patients were also shown to have significantly higher bacterial loads in this region compared to individuals without halitosis.
Жүністер
Гингивальдық жарықтар – тістер мен қызыл иек арасындағы кішкентай ойыстар. Олар дені сау кезде де болады, бірақ гингивит болғанда қабынуы мүмкін. Гингивальдық жарық пен периодонтальды қалтаның айырмашылығы – біріншісінің тереңдігі 3 мм-ден кем, ал екіншісінікі 3 мм-ден артық. Периодонтальды қалталар көбінесе периодонтальды аурумен (ісік ауруы) бірге жүреді. Ауызды жағымсыз иістендіретін периодонтальды аурулардың себептері туралы әртүрлі пікірлер бар. Дегенмен, периодонтальды аурудың асқынған жағдайы – жағымсыз иістің (галитоз) жиі кездесетін себебі. Қант диабетімен ауыратын, емдеуді қатаң түрде сақтамайтын адамдарда көптеген қызыл иек және периодонтальды абсцестер пайда болуға бейім. Олардың қызыл иегінде ірі қалталар байқалады, онда ірің жиналады. Бұл инфекция ошағы жағымсыз иістің себебі болуы мүмкін. Тіс еті астындағы тас (тақта немесе қатты тіс қабығы) және жұмсақ тіндерді алып тастау ауыз иісін жақсартуға көмектеседі. Бұл тіс еті астынан қабыршақтау және тамырларды тегістеу, сондай-ақ антибиотиктері бар ауыз шаю ерітіндісімен шаю арқылы жүзеге асырылады. Гингивит пен периодонтальды ауруды тудыратын бактериялар (периодонтопатогендер) әрқашан грам-теріс болады және VSC (үшкір иіс тудыратын қосылыстар) өндіруге қабілетті. Метилмеркаптан – периодонтальды ауру мен гингивит салдарынан туындаған галитозға ең көп үлес қосатын VSC. Демдегі VSC деңгейі периодонтальды қалталардың тереңдігімен, қалталардың санымен және тіс зымырымен тексерілгенде қалталардан қан ағуымен тікелей байланысты екені дәлелденген. Шындығында, VSC өзі периодонтальды ауруға тән қабыну мен тіндердің зақымдануына себеп болуы мүмкін. Алайда, периодонтальды ауруы бар барлық науқастарда галитоз болады деп айтуға болмайды, сондай-ақ галитозға шағымданатын барлық науқастарда периодонтальды ауру болады деп те айтуға болмайды. Периодонтальды ауруы бар науқастарда галитоз даму ықтималдығы жалпы халықтан жоғары болғанымен, галитоз симптому периодонтальды аурудың ауырлығына қарағанда тілдің бетімен көбірек байланысты екені анықталды. Периодонтальды аурудың тағы бір мүмкін белгісі – ауыздағы жағымсыз дәм, ол басқалар сезетін иіспен бірге келе бермейді.
Gingival crevices are the small grooves between teeth and gums, and they are present in health, although they may become inflamed when gingivitis is present. The difference between a gingival crevice and periodontal pocket is that former is <3mm in depth and the latter is >3mm. Periodontal pockets usually accompany periodontal disease (gum disease). There is some controversy over the role of periodontal diseases in causing bad breath. However, advanced periodontal disease is a common cause of severe halitosis. People with uncontrolled diabetes are more prone to have multiple gingival and periodontal abscess. Their gums are evident with large pockets, where pus accumulation occurs. This nidus of infection can be a potential source for bad breath. Removal of the subgingival calculus (i. e. tartar or hard plaque) and friable tissue has been shown to improve mouth odour considerably. This is accomplished by subgingival scaling and root planing and irrigation with an antibiotic mouth rinse. The bacteria that cause gingivitis and periodontal disease (periodontopathogens) are invariably gram negative and capable of producing VSC. Methyl mercaptan is known to be the greatest contributing VSC in halitosis that is caused by periodontal disease and gingivitis. The level of VSC on breath has been shown to positively correlate with the depth of periodontal pocketing, the number of pockets, and whether the pockets bleed when examined with a dental probe. Indeed, VSC may themselves have been shown to contribute to the inflammation and tissue damage that is characteristic of periodontal disease. However, not all patients with periodontal disease have halitosis, and not all patients with halitosis have periodontal disease. Although patients with periodontal disease are more likely to develop halitosis than the general population, the halitosis symptom was shown to be more strongly associated with degree of tongue coating than with the severity of periodontal disease. Another possible symptom of periodontal disease is a bad taste, which does not necessarily accompany a malodour that is detectable by others.
Мұрын және синустар
Бұл жағдайда мұрыннан шығатын ауаның ауыздағы иістен өзгеше, өткір иісі сезіледі. Мұрын иісі қуыс инфекцияларының немесе шетел денелерінің салдары болуы мүмкін.
In this occurrence, the air exiting the nostrils has a pungent odour that differs from the oral odour. Nasal odour may be due to sinus infections or foreign bodies.
Тонзильдер
Таяушалардың ауруына байланысты сасық ауыздылықтың қанша жағдайы туындайтыны туралы пікірталас бар. Кейбір мамандар ауыздан кейін миндальдар галитоздың ең маңызды себебі екенін айтады. Fetor hepaticus: созылмалы бауыр жеткіліксіздігінен туындайтын сирек кездесетін жаман демік түрі. Төменгі тыныс жолдарының инфекциялары (бронх және өкпе инфекциялары). Бүйрек инфекциясы және бүйрек жеткіліксіздігі. Карцинома. Триметиламинурия ("балық иісі синдромы"). Қант диабеті. Метаболизмдік жағдайлар, мысалы, қанда диметил сульфид деңгейінің көтерілуіне алып келетін жағдайлар.
There is disagreement as to the proportion of halitosis cases that are caused by conditions of the tonsils. Some claim that the tonsils are the most significant cause of halitosis after the mouth. Fetor hepaticus: an example of a rare type of bad breath caused by chronic liver failure. Lower respiratory tract infections (bronchial and lung infections). Kidney infections and kidney failure. Carcinoma. Trimethylaminuria ("fish odour syndrome"). Diabetes mellitus. Metabolic conditions, e. g. resulting in elevated blood dimethyl sulfide.
Негізгі ауру
Егер қызыл иек және тіс шілуі болса, оларды емдеу ұсынылады.
If gum disease and cavities are present, it is recommended that these be treated.
Тарих, қоғам және мәдениет
Ауыздың иісі ең алғашқы рет ежелгі Египетте айтылған, онда пирамидалар салынғанға дейін тіс пастасының толық рецепттері жасалған. Б.з.д. 1550 жылғы Еберс папирусы хош иісті заттар, қантеке, мирра және бал негізінде ауыз иісін емдеуге арналған таблеткаларды сипаттайды. Гиппократ медицинасы ауызды қызыл шарап пен дәмдеуіштермен шаю арқылы ауыз иісін емдеуді қолдаған. Қазіргі уақытта алкоголь құрамындағы ауыз сулары ауызды құрғатып, микробтардың өсуіне ықпал етеді деп есептеледі. Гиппократ корпусында сондай-ақ ауыз иісі бар әйелдерге арналған мәрмәр ұнтағынан жасалған рецепт те сипатталған. Ежелгі Рим дәрігері Плиний тынысты жақсарту әдістері туралы жазған. Ежелгі Қытай императорлары келушілерден аудиенцияға дейін гвоздика шайнауды талап еткен. Алғашқы ислам дінтануы тістер мен тілді сивакпен, яғни Salvadora persica ағашынан жасалған таяқпен тазалау қажеттігін баса көрсеткен. Бұл тәжірибелердің көпшілігі иісті уақытша жасыруға бағытталған. Кейбір авторлар ауыз иісіне қатысты алаңдаушылықтың эволюциялық негізі болуы мүмкін деп болжайды. Жағымсыз иіске деген инстинктивті теріс реакция бұзылған тағамдар мен басқа да зиянды немесе қауіпті заттарды анықтауға көмектеседі. Жалпы, дене иісі адамдардың жұптасуында маңызды рөл атқарады деп саналады, ал жағымсыз иіс аурудың белгісі болуы мүмкін, демек, дұрыс емес жұптасу таңдауына әкелуі мүмкін. Ауыз иісі туралы ең ерте медициналық жазбаларда кездеседі, бірақ әлеуметтік табу уақыт өте келе өзгеруі мүмкін, мүмкін, жарнамалық қысымға байланысты әлеуметтік-мәдени факторлардың әсерінен. Нәтижесінде, галитоздың жағымсыз психоәлеуметтік аспектілері нашарлауы мүмкін, ал галитофобия сияқты психикалық аурулар тарихи тұрғыдан қарағанда жиірек кездеседі. Ауыз иісі болсын, болмасын, галитозға байланысты өз-өзіне қол жұмсау туралы сирек хабарлар бар.
The earliest known mention of bad breath occurs in ancient Egypt, where detailed recipes for toothpaste are made before the Pyramids are built. The 1550 BC Ebers Papyrus describes tablets to cure bad breath based on incense, cinnamon, myrrh and honey. Hippocratic medicine advocated a mouthwash of red wine and spices to cure bad breath. Alcohol containing mouthwashes are now thought to exacerbate bad breath as they dry the mouth, leading to increased microbial growth. The Hippocratic Corpus also describes a recipe based on marble powder for females with bad breath. The Ancient Roman physician Pliny wrote about methods to sweeten the breath. Ancient Chinese emperors required visitors to chew clove before an audience. Early Islamic theology stressed that the teeth and tongue should be cleaned with a siwak, a stick from the plant Salvadora persica tree. Many of these practices are merely short term attempts at masking the odour. Some authors have suggested that there is an evolutionary basis to concern over bad breath. An instinctive aversion to unpleasant odours may function to detect spoiled food sources and other potentially invective or harmful substances. Body odours in general are thought to play an important role in mate selection in humans, and unpleasant odour may signal disease, and hence a potentially unwise choice of mate. Although reports of bad breath are found in the earliest medical writings known, the social stigma has likely changed over time, possibly partly due to sociocultural factors involving advertising pressures. As a result, the negative psychosocial aspects of halitosis may have worsened, and psychiatric conditions such as halitophobia are probably more common than historically. There have been rare reports of people committing suicide because of halitosis, whether there is genuine halitosis or not.
Этимология
Галитоз сөзі латын тіліндегі "halitus" сөзінен шыққан, яғни "демік" деген мағынаны білдіреді, ал грек тіліндегі "osis" жұрнағы "ауру" немесе "жағдай" дегенді білдіреді. Қазіргі заманғы тұтыну мәдениетінің әсерімен, жарнамалық қысым мен жағымсыз иіске қарсы эволюциялық тебілудің күрделі байланысы пайда болды. Көптеген адамдар Листериннің галитоз терминін ойлап тапқанына сенеді, бірақ оның тарихы өнімнің пайда болуына дейін жетеді. Бұл терминді дәрігер Джозеф Уильям Хоу 1874 жылы жариялаған "Демик және оны жағымсыз иіске келтіретін аурулар" атты кітабында қолданған, алайда ол 1920 жылдары ғана кеңінен танымал болды, Листерин компаниясы маркетингтік кампаниясы арқылы өнімді "созылмалы галитозға" қарсы шешім ретінде таныстырған соң. Компания АҚШ-та ауыз шаю құралдарын өндіруді алғашқылардың бірінен бастады. Freakonomics:Listerine кітабында айтылғандай, ол 19 ғасырда күшті хирургиялық антисептик ретінде ойлап табылды. Кейіннен дистилденген түрінде еден тазалағыш және гонореяны емдеу үшін сатылды. Бірақ 1920 жылдарға дейін үлкен сәттілікке жете алмады, сол кезде ол "созылмалы галитоз" – сол кездегі жаман демік үшін беймәлім медициналық терминге қарсы шешім ретінде ұсынылды. Листериннің жаңа жарнамаларында некеге шығуға асыққан, бірақ серігінің жағымсыз демігінен мазасыз болған жас әйелдер мен еркектер бейнеленді. "Оған қарамастан, мен онымен бақытты бола аламын ба?" – деп ойлады бір бойжеткен. Осы уақытқа дейін жаман демік соншалықты қатаң проблема деп есептелмеген, бірақ Листерин бұл көзқарасты өзгертті. Жарнама сарапшысы Джеймс Б. Твичелл жазғандай, "Листерин ауыз шаю құралын жасаған жоқ, ол галитозды жасады". Жеті жылдың ішінде компанияның кірісі 115 мың доллардан 8 миллион долларға дейін өсті.
The word halitosis is derived from the Latin word halitus, meaning 'breath', and the Greek suffix osis meaning 'diseased' or 'a condition of'. With modern consumerism, there has been a complex interplay of advertising pressures and the existing evolutionary aversion to malodour. Contrary to the popular belief that Listerine coined the term halitosis, its origins date to before the product's existence, being coined by physician Joseph William Howe in his 1874 book The Breath, and the Diseases Which Give It a Fetid Odor, although it only became commonly used in the 1920s when a marketing campaign promoted Listerine as a solution for "chronic halitosis". The company was the first to manufacture mouth washes in the United States. According to Freakonomics:Listerine " was invented in the nineteenth century as powerful surgical antiseptic. It was later sold, in distilled form, as both a floor cleaner and a cure for gonorrhea. But it wasn't a runaway success until the 1920s, when it was pitched as a solution for "chronic halitosis"— a then obscure medical term for bad breath. Listerine's new ads featured forlorn young women and men, eager for marriage but turned off by their mate's rotten breath. "Can I be happy with him in spite of that?" one maiden asked herself. Until that time, bad breath was not conventionally considered such a catastrophe, but Listerine changed that. As the advertising scholar James B. Twitchell writes, "Listerine did not make mouthwash as much as it made halitosis." In just seven years, the company's revenues rose from $115,000 to more than $8 million."
Альтернативтік медицина
Дәстүрлі аюрведиялық медицина бойынша, арека жаңғағы мен бетел жапырағын шайнау - ауыздың жаман иісін кетіруге арналған ем. Оңтүстік Азияда, махаббаттастар арека немесе бетел жаңғағы мен бетел жапырағын шайнауды қалыптастырған, себебі бұл қоспаның тынысты жаңарту және стимуляторлық қасиеттері бар. Жаңғақ пен жапырақ екеуі де жеңіл стимуляторлар болып табылады және үнемі қолданған кезде тәуелділік тудыруы мүмкін. Арека жаңғағын шайнағанда тіс шіруіне және тістердің қызыл немесе қара түске боялуына себеп болуы мүмкін. Дегенмен, арека жаңғағы мен бетел жапырағын шайнау лейкоплакия және шырышты қабықша фиброзы сияқты қатерлі емес зақымдануларға әкелуі мүмкін, сонымен қатар ауыз және орофарингеалдық жалаңаш клеткалы карциноманың (ауыз қатерлі ісігінің) қауіп факторы болып саналады. Балама медицинаны қолданушылар мен сатушылар галитозды емдеуге пайдалы деп саналатын кең ауқымды өнімдерді сатады, оларға диеталық қоспалар, дәрумендер және ауыз пробиотиктері кіреді. Галитоз көбінесе "кандида гиперсезімталдық синдромының" немесе осымен байланысты аурулардың белгісі деп есептеледі және оны қанттарға қарсы дәрілермен немесе саңырауқұлақ инфекцияларын емдеуге арналған баламалы дәрілермен емдеуге болады.
According to traditional Ayurvedic medicine, chewing areca nut and betel leaf is a remedy for bad breath. In South Asia, it was a custom to chew areca or betel nut and betel leaf among lovers because of the breath freshening and stimulant drug properties of the mixture. Both the nut and the leaf are mild stimulants and can be addictive with repeated use. The betel nut will also cause dental decay and red or black staining of teeth when chewed. Both areca nut and betel leaf chewing, however, can cause premalignant lesions such as leukoplakia and submucous fibrosis, and are recognized risk factors for oral and oropharyngeal squamous cell carcinoma (oral cancer). Practitioners and purveyors of alternative medicine sell a vast range of products that claim to be beneficial in treating halitosis, including dietary supplements, vitamins, and oral probiotics. Halitosis is often claimed to be a symptom of "candida hypersensitivity syndrome" or related diseases, and is claimed to be treatable with antifungal medications or alternative medications to treat fungal infections.
Зерттеу
1996 жылы тыныстың иісін зерттеу жөніндегі Халықаралық қоғам (ISBOR) тыныстың иісінің барлық жақтарын зерттеу үшін көпсалалы ғылыми зерттеулерді ілгерілету мақсатында құрылды.
In 1996, the International Society for Breath Odor Research (ISBOR) was formed to promote multidisciplinary research on all aspects of breath odours.