Оливье Панис: Француздық Формула-1 жүргізушісінің өмірі мен мансабы

Кіріспе

Француздық жарыс жүргізушісі (туған 1966) Оливье Жан Дени Мари Панис (o. ли. vje pa. нис; 1966 жылдың 2 қыркүйегінде туған) – француз бұрынғы жарыс жүргізушісі. Панис Формула-1-де он маусым бойы жарысты, алғашқы және жалғыз жеңісін 1996 жылғы Монако Гран-присінде «Лижье» командасы үшін жеңіп алды. Панистің менеджері Дидье Котон болды. Ол жарыс жүргізушісі Орелиен Панистің әкесі.

Мансап

Ол Оулинс, Лион қаласында туған, Панис көптеген Формула-1 жүргізушілері сияқты мансабының басында карттарда жарысқан. Карт жарыстарынан кейін Оливье бірнеше жыл бойы түрлі "жасөспірімдер" серияларында жарысты, содан соң француз Формула-3-інде өнер көрсетті. 1989 жылы Формула-Ренода чемпиондық жеңіске жетті, ал 1991 жылы француз Формула-3-інде екінші орын алды. Ақырында ол Формула-3000 сериясына қатысып, 1993 жылы осы серияның чемпионы атанды.

Формула бірінші

27 жастағы Панис 1994 жылы француздық «Лижье» командасының құрамында Формула-1 жарысына қатысты. Бразилияда дебют жасап, он бірінші орынды иеленді. Ол сол маусымда Хоккенхаймда командаласы Эрик Бернардтан алда екінші орынды алды және чемпионатты 11-ші орында аяқтады. Франциядан басқа барлық жарыстарды аяқтады. Алайда, Португалияда заңсыз тежегіш тозуы үшін дисквалификацияланды. 1995 жылғы Австралия Гран-присінде ол көшбасшы Деймон Хиллден екі айналым артта қалса да, тағы бір күтпеген екінші орынды иеленді, сонымен қатар өзінің нәтижелеріне бірнеше төртінші орын қосты, бұл оған чемпионатта 8-орынды берді. Панис 1996 жылы Монако Гран-приінде күтпеген жеңіске жетті. 14-орыннан старт алып, жаңбырлы трассадағы басқа бәсекелестерін, соның ішінде Мартин Брандл, Мика Хаккинен және Джонни Гербертті басып өтті, сондай-ақ жылтыраған дөңгелектерге ауысуды тамаша уақытта жасады. Ол Эдди Ирвинді Лоуес шаштық жарысында басып өтіп, үшінші орынға жетті, содан кейін Деймон Хиллдің «Уильямс Рено» және Жан Алесидің «Бенетон Рено» машиналары техникалық бұзылуларға ұшырады. Жарысты аяқтаған үш машинаның бірі (британдықтар Дэвид Коултард пен Джонни Герберт екінші екеуі) Панис Коултардтың соңғы шабуылын тоқтатып, жеңіске жетті. Жарыс екі сағаттық уақыт шегіне жеткендіктен, жоспарланған 78 айналымның 75-інде аяқталды. Панистің жеңісі «Лижье» командасының 15 жылдан бері (және соңғы) алғашқы жеңісі болды, ал бұл Монакода 66 жылдан бері француз машинасымен француздың алғашқы жеңісі болды. Алайда, бұл оның 1996 жылғы F1 маусымының жалғыз жарқын сәті болды, және ол Венгрияда 5-орыннан артық ештеңе жасай алмады. Панис 1997 жылы Формула 1 маусымында үлкен маусымға мүмкіндік алды, ол «Лижье» командасын сатып алған Ален Прост үшін жүргізді. «Бриджстоун» шиналарында ол шина компаниясының Бразилиядағы алғашқы подиумын иеленді. Аргентинада зейнетке шыққанға дейін екінші орынды иеленді. 6 жарыстан кейін Испанияда екінші орын алып, тағы бір подиумға шықты. Ол жарыста көшбасшы Жак Вильнёвке 6 секундтан жоғалтпаса, жеңіске де жете алатын еді, өйткені ол жеті айналым бойы арттан келе жатқан машиналарды озуға мәжбүр болды. 1997 жылғы Канада Гран-присінде ол жоғары жылдамдықтағы апатта екі аяғын сындырып, маусымның келесі жеті жарысын өткізіп жіберді. Оның орнын Джарно Трулли алды, ол маусымның соңғы үш жарысына оралғанға дейін. Ол Люксембургте алтыншы орынға ие болды және апаттан кейін толық қалпына келгенін көрсетті, өйткені ол апатқа дейін жақсы жүргізді. Жылдың жартысын өткізіп алмағанына қарамастан, ол 16 ұпаймен чемпионатта 9-орынды иеленді. 1998 жыл Панис үшін қиын кезең болды. Ол «Прост» командасы үшін бірде-бір ұпай жинамады, ең алдымен сапасыз машинаға байланысты. Алайда, оның толық әлеуетін 1997 жылғы апаттан кейін жасалған операцияның салдарынан аяғында қалған шыналар шектеді. Маусымның басты сәті Австралияда тоғызыншы орынға ие болды, бірақ ол 1998 жылғы Канада Гран-присінде машинасы бұзылып кеткенге дейін күшті жүгірді. Команданың 1998 жылғы проблемаларының көрсеткіші Панис командасының серіктесі Жарно Труллидің Спа Франкоршампта ұтып алған жалғыз ұпай болды. Келесі жылы серіктестікке оң өзгерістер енгізілді. Көшедегі күштірек машина мен ерекше жағдай француздың қалыпты күйіне қайта оралуын қамтамасыз етті. Ол Бразилияда 6-шы орынды иеленді, бұл жетістікті Хоккенхаймда қайталады. Ол Францияда үшінші орын, Нюрбургрингте бесінші, ал Сузукада алтыншы орын алып, жарыстың алғашқы кезеңдерін үшінші орыннан өткізді. 1999 жылы формаға оралу белгілеріне қарамастан, стратегиялық қателіктер мен бақытсыздық оның ұпай жинауын шектеді. Жағдайдың жақсаруына қарамастан, Панис «Прост» командасымен қарым-қатынасын тоқтатты. Панис сол кездегі өзгеру жағдайында болған «Уильямс» командасының жүргізушісі болуға дайын болды, бірақ «Макларен» үшін сынақтан өтуге басымдық берді. Бұл Панисті F1-дегі басқа топ командаларға танытуға көмектесті, онда ол тұрақты жүргізушілер Дэвид Коултард пен екі дүркін әлем чемпионы Мика Хаккиненнің сынақ уақытын үнемі теңестіретін. Ол 2000 жылғы Испания Гран-приі үшін Дэвид Коултардтың орнына ұшақ апатынан кейін жарысқа шығады деген хабарлар тарады, алайда Коултард жарысқа шықты. Осыған байланысты ол 2001 жылы «BAR»-мен келісім шарт жасады. «BAR» ол күткен ең үздік команда емес еді, ол сол жерде болған екі жылда да 14-орында тұрып, барлығы 8 ұпай жинады. Оның «BAR» үшін ең жоғары аяқталуы Бразилияда төртінші орынға ие болды. Ол Австралиядағы команданың алғашқы жарысында төртінші орынға ие болды, бірақ сары жалауды бұзғаны үшін жазаланды, бұл оның жарыс уақытына жиырма бес секунд қосты және оны жетінші орынға түсірді, соның салдарынан Кimi Райкконен дебюттік ұпай жинады. Панис 2003 жылы «Toyota» командасына өтті. Ол команданың екінші жылында жүргізуге және өзінің білімін беруге, сондай-ақ жаңа бразилиялық командаласы Кристиано да Маттаға F1-дің қыр-сырын үйренуге шақырылды. Алғашқы нәтижелер жақсарды, өйткені ол жаңа бір айналымдық квалификацияны жақсы меңгерді, бірақ соңғы нәтиже бұрынғы маусымдардан көп ерекшеленбеді, ол 6 ұпаймен 15-орынды иеленді. Панис «Toyota» командасымен 2004 жылға да келісім шарт жасады, бұл оның Формула-1-дегі он жылдық маусымы болды. 2004 жылдың басында ол 2004 жылғы Жапония Гран-приінен кейін жарыстардан зейнеткерлік тастау туралы хабарлады, содан кейін 2005 және 2006 жылдары «Toyota» командасында тест-драйвер ретінде жалғастыруды жоспарлады. Зейнеткерлік алдында ол 37 жасында F1-дегі ең ескі жүргізуші болды. 2004 жылы ол тағы да 6 ұпай жинады, содан кейін Бразилияда оның орнына бразилиялық командаласы, тест-драйвер Рикардо Зонта келді. Ол 2005 жылы Францияда «Toyota» командасының үшінші жүргізушісі болып тағайындалды, бірақ бұл Гран-приінің соңғы күні болды. 18 қыркүйекте 2006 жылы Панис F1-ден толық зейнеткерлік тастау туралы хабарлады, басқа жарыс түрлеріне қатысу үшін. Оның Формула-1 тест-драйвері ретіндегі соңғы шығуы 14 желтоқсан 2006 жылы Испанияның Херес қаласында өтті. Панис жарыс шеберлігімен жоғары бағаланды. Ол сондай-ақ Хаккинен сияқтылардың пікірінше, «Макларен» сынақ командасынан толыққанды жүргізуге қайтып келгенде қатты ренжіді, ол саладағы ең жақсы тест-драйверлерінің бірі саналды.

The 27 year old Panis earned an F1 drive in 1994 for the French based Ligier team. He made his debut at Brazil, finishing eleventh. He earned a surprise second place that season at Hockenheim ahead of teammate Éric Bernard, and finished 11th in the standings for the marque. He finished every race except France. He was however disqualified in Portugal for illegal skid block wear. He earned another surprise second place at the 1995 Australian Grand Prix, in spite of being two laps behind the leader Damon Hill, and he also added a handful of fourths to his resume, giving him an 8th place finish in the championship. Panis took a shock win in the 1996 Monaco Grand Prix. Starting 14th on a wet track, Panis passed other rivals on the narrow circuit, including Martin Brundle, Mika Häkkinen and Johnny Herbert, and timed his change onto slick tyres perfectly. He overtook Eddie Irvine at the Lowes Hairpin and was running in third place before the Williams Renault of Damon Hill and Benetton Renault of Jean Alesi both hit terminal technical difficulties. One of only 3 cars to finish the race, (Brits David Coulthard and Johnny Herbert being the other two) Panis held off a late charge from Coulthard to win. The race finished on 75 of the 78 scheduled laps due to the two hour time limit being reached. Panis' victory was the Ligier team's first victory in 15 years (and their last), and it was the first French victory in a French car at Monaco in 66 years. However, it was the only highlight to his F1 season of 1996 season, and he otherwise failed to do any better than 5th place in Hungary. Panis had the potential for a big season in F1 season of 1997 while driving for Alain Prost, who had purchased Ligier. On Bridgestone tyres, he took the tyre company's first podium at Brazil. He was running second in Argentina before retirement. After 6 races, he stood third in the championship thanks to another podium finish with second place in Spain. A win could have been possible in that race had he not been held up lapping backmarkers for seven laps, losing him a total of 6 seconds to leader Jacques Villeneuve. At the 1997 Canadian Grand Prix, he broke both legs in a high speed accident, causing him to miss the next seven races of the season. His place in the team was taken by Jarno Trulli, until he returned for the final three races of the season. He achieved sixth place at Luxembourg and appeared to show that he had fully recovered from his accident, as he drove as well as he had done before the crash. Despite missing half of the year, he still managed 9th in the championship with 16 points. 1998 would prove to be a difficult season for Panis. He failed to score a single point for the Prost team, primarily due to a poor quality car. However, his full potential was restricted by the pins which remained in his legs, a legacy of the surgery following his crash in 1997. The highlight of the season was a ninth place finish in Australia, although he also ran strongly at the 1998 Canadian Grand Prix until car failure intervened. An indicator of the team's problems in 1998 was the solitary point scored by Panis' team mate Jarno Trulli at Spa Francorchamps. The following year saw an improvement for the partnership. A stronger car, and unusual circumstances, saw an irregular return to form for the Frenchman. After a troubled race he still claimed 6th in Brazil, a feat he repeated at Hockenheim. He began to qualify much more strongly, with a third place in France, fifth at the Nurburgring, and sixth at Suzuka, where he spent the first stages of the race in third. Despite the signs of a return to form in 1999, strategical errors and misfortune restricted his points tally. Irrespective of the improvements, Panis ended his relationship with the Prost team. Panis was a consideration to drive for Williams, a team that was in a state of flux at the time, but turned it down to test for McLaren. This helped showcase Panis to other top teams in F1, where he would regularly match the testing times of regular drivers David Coulthard and double World Champion Mika Häkkinen. He was rumoured to replace David Coulthard for the 2000 Spanish Grand Prix after his plane crash, however Coulthard was cleared to race. Due to this he landed a drive with BAR for 2001. BAR wasn't the top team he had hoped, and he finished in 14th place during both of the years he was there, scoring a total of 8 points. His highest finish for BAR was in Brazil with fourth position. He had been fourth at his debut race for the team in Australia but was penalised for a yellow flag infringement which added twenty five seconds to his race time and put him seventh, and enabled Kimi Räikkönen to score a debut point. Panis left for Toyota's racing team in 2003. He was signed to drive and provide the second year team his knowledge, as well as help his new Brazilian teammate, Cristiano da Matta, learn the ropes of F1. Early results were an improvement, in part because he handled the new one lap qualifying well, but the end result wasn't much different from previous seasons, as he was 15th with 6 points. Panis remained with Toyota for 2004, his tenth season in Formula One. In early October 2004 he announced his intention to retire from racing following the 2004 Japanese Grand Prix; he planned to continue at Toyota as a test driver in 2005 and 2006. Before his retirement, he was the oldest active driver in F1 at the age of 37. 2004 saw him again score only 6 points, before being replaced for Brazil by his Brazilian teammate test driver Ricardo Zonta. He was the nominated third driver for Toyota in France in 2005, but this was the last time he participated competitively at a Grand Prix weekend. On 18 September 2006, Panis announced his complete retirement from F1 in order to race in other disciplines. His final outing as a Formula 1 test driver took place at Jerez, Spain on 14 December 2006. Panis was highly regarded for his racecraft. He was also considered by the likes of Häkkinen, who was particularly upset when Panis left the McLaren testing team to return to full time driving, to be one of the best test drivers in the field.

Спорттық көліктер

2008 жылы ол "Орека Курейдж" командасымен "Ле-Ман" сериясында жарысқа қайта оралды. Сонымен қатар, ол француздық A1 Гран-при командасының консультанты болып жұмыс істеді және Андрос Трофи мұз жарысына қатысты. Ол Top Gear бағдарламасының бір эпизодында пайда болды, командамен мұз жарысында бақ сынасты, онда ол кіріспеде әзілде "Францияның екінші үздік жарыс жүргізушісі" деп аталды, бұл, әдетте Ален Простқа сілтеу болды. 2016 жылы Панис өзінің спорттық автомобильдер жарысы командасын құрды – "Панис Бартез сайысы", бұл командаға кәсіби футболшы, содан кейін жарыс жүргізушісі болған Фабиен Бартез де қосылды. Екеуі Tech 1 Racing бақылауымен Еуропалық Ле-Ман сериясы мен Blancpain GT сериясында қатысты, ал Бартез 2019 жылдың соңында команда басқаруын тоқтатты. "Panis Racing" кейіннен 2020 және 2021 жылдары "Ле-Манның 24 сағаты" жарысының LMP2 класында екі рет подряд подиумға көтерілді. 2024 жылы Tech 1 командасының орнына операциялық серіктес ретінде TDS Racing келді, сондай-ақ сол жылы команда Marc VDS компаниясымен де демеушілік келісім жасады.