Кіріспе

Флоренс Мейбл Хардинг (15 тамыз 1860 – 21 қараша 1924) – 1921 жылдан 1923 жылға дейін, күйеуінің қайтысына дейін АҚШ Президенті Уоррен Г. Хардингтің әйелі ретінде АҚШ-тың бірінші ханымы болды. 1880 жылы Флоренс Генри Де Вулфқа үйленді және олардың Маршалл есімді ұлы болды. 1886 жылы Де Вулфтан ажырасқаннан кейін, ол 1891 жылы өзінен бес жас кіші Хардингке үйленді. Ол кезде Хардинг Огайо штатының Марион қаласында газет баспасын басқарды, ал Флоренс бизнестің ішкі тілегіне айналды. «Герцогиня» деп танымал Флоренс Хардинг Ақ үйге жақсы бейімделді, онда ол ерекше әсем кештер ұйымдастырды.

Ерте өмір

Ол 1860 жылы 15 тамызда Мэрион қаласында, Огайо штатында, Оңтүстік Мейн-стрит, 126 мекенжайы бойынша, әкесінің аппараттық дүкенінің үстінде дүниеге келді. Флоренс – Амос Клингтің, белгілі Марион бухгалтері және неміс тегінен шыққан кәсіпкердің, және Луиза Бутон Клингтің үш баласының ең үлкені еді. Оның кіші ағалары Клиффорд, 1861 жылы туған, және Веталис, 1864 жылы туған. Флоренс 1866 жылы Юнион мектебінде оқыды және классиканы зерттеді. Оның әкесі банкир ретінде өркендеп, Колумбус және Толедо теміржолының акционері, Ауылшаруашылық қоғамының президенті және мектеп кеңесінің мүшесі болды. Флоренс ерте жасынан-ақ жылқыға құмарлық танытып, бірнеше ат жарыстарына қатысты. Әкесі оны банк ісі, жылжымайтын мүлік және ферма басқару сияқты бірнеше кәсіби дағдыларға үйретті. Концерт пианисі болуды армандаған Флоренс 1878 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Цинциннати музыка консерваториясында оқуға түсті. Ол үш жыл бойы күніне жеті сағат пианинода ойнап, бірде саусағы қанға батқанша ойнағанын еске алады. Марионға қайтып келгенде Флоренс әкесімен жиі қақтығып, ол оны жиде бұтағымен ұрып-сабап жазалаған. 19 жасында ол Генри Атертон ("Пит") Де Вулфпен (4 мамыр 1859, Марион – 8 наурыз 1894, Марион) қашып кетіп, 1880 жылы 22 қаңтарда Огайо штатының Колумбус қаласында неке қиды. Олардың неке куәлігін беру туралы мәлімет The Marion Star газетінде жарияланды. 1880 жылы 22 қыркүйекте Флоренс өзінің жалғыз баласы Маршалл Юджинді дүниеге әкелді. Оның күйеуі қоймада жұмыс істеген, бірақ алкоголизм салдарынан 1882 жылы 31 желтоқсанда отбасын тастап кетті. Флоренс досы Кэрри Уоллеспен бірге тұрды, ал анасы Луиза ана мен баланы қаржылай қолдады. Флоренс қосымша табыс табу үшін фортепианодан сабақ беріп, түнде коньки тебуді ұнатты. Оның күйеуі 1885 жылы пойызды тонауға тырысқан, ал 1886 жылы олар ажырасып кетті. Соңында Амос Клинг Маршаллды асырап алуды ұсынды, бірақ оның қызына көмектеспеді. Нәтижесінде Маршалл заңды түрде асырап алынбаса да, Клинг тегін қабылдады. Бұл Флоренске басқа романтикалық қарым-қатынастарға мүмкіндік берді, ол көп ұзамай "Марион Стар" газетінің иесі Уоррен Гамалиел Хардингпен танысты. Ол Флоренстен бес жас кіші еді, ал оның қарындасы Чарти Флоренстің шәкірті болды. Көп ұзамай "Марион Стар" газеті Флоренстің анасымен және Уоррен Хардингпен Йеллоустоун ұлттық паркіне саяхатқа барғанын хабарлады. Хардинг пен Флоренс 1886 жылдың жазында жұп болды, кім кімді іздегені белгісіз, бұл олардың махаббатының тарихын кейін кім айтқандығына байланысты.

Хардингке үйлену

1890 жылы Флоренс Уоррен Хардингке кездесе бастады. Олар 1891 жылғы 8 шілдеде үйленді, бірақ Флоренстің әкесі бұған қарсы болды. Ол Уоррен Хардинг қызын әлеуметтік жағдайы үшін пайдаланып жатыр деп ойлады және қызына одан бай күйеу іздеген. Әкесі Хардингтің қара терілі екендігі туралы қауесетті қайталап, сотта оны атып тастаумен қорқытты. Флоренстің анасы құпия түрде қатысқан үйлену тойынан кейін, жас жұбайлар Чикаго, Сент-Пол, Йеллоустон және Ұлы көлдерге саяхатқа шықты. Жаңа миссис Хардинг үйлену сақинасын тақпауға бел буды. Уоррен оны "басшы" деп атаса, ол оны "Сонни" деп лақаптап шақыратын.

Газет басшылығы

Олардың өз балалары болған жоқ, бірақ Флоренстің ұлы Маршалл олармен ара-тұра тұрып, Уорреннен журналистика саласында жұмыс істеуге ынталанды. Күйеуі 1894 жылғы қаңтарда депрессияға шалдыққандықтан Батл-Крик санаториясына түскен кезде Флоренс ресми қызмет атқармаса да, «Марион Стардың» бейресми бизнес-менеджері болды және газетті басқаруға қабілетті екенін, сондай-ақ мінезділігін көрсетті. Ол таралым бөлімін ұйымдастырып, газеттерді таратуды жақсартты, газет сатушыларды оқытты және қолжетімді бағада жабдық сатып алды. Оның газет сатушылары қаланың барлық жерінде «Хардинг ханымның жігіттері» деп танылды, ал ол жетістіктері үшін сыйлықтар беріп, тәртіпсіздік үшін жазалады. Кейбір Марион балалары Флоренстен көшеде балаларды жазалауынан қорқа бастады. Газет сатушылардың бірі, кейін социалистік президенттік үміткер болған Норман Томас, Уорреннің бетке шығарушы екенін, бірақ Флоренс «Марион Стардың» нағыз қозғаушы күші екенін мәлімдеді. Уоррен 1894 жылдың желтоқсанында «Жұлдызға» жұмысқа қайтты, бірақ Флоренс оны үйде күтіп-баптауын жалғастырды. 1898 жылы испан-американ соғысы басталғаннан кейін Флоренс алғашқы телеграфтық хабарларды дамытуда маңызды рөл атқарды. Ол ешқашан мақала жазбаса да, өзінің ақпарат көздеріне сүйене отырып, әсіресе әйелдерге қызықты оқиғаларды ұсынды. Ол Огайо штатындағы алғашқы әйел тілші Джейн Диксонды жұмысқа алды және Марион тұрғындарының наразылығына тап болғанда оны қолдады. Флоренс басшылығымен «Жұлдыз» гүлденіп, кірісі арта түсті. Ол газет баспасының машиналарын да біліп, оларды жөндеудің жолдарын да білді. Уоррен сол кезде әйелдердің құқықтарын қолдамаса да, тынышшылықты жақтаушылардың митингтерін сыңаймен қабылдаса да, кеңседе әйелінің көмегіне риза болды және оның ашық пікірлерін құрметтеді. Флоренс күйеуі туралы былай деп жазды: «Ол мені тыңдағанда жақсы, тыңдамағанда нашар». Флоренс 1899 жылы күйеуінің алғашқы штат сенатына сайлауға түсуіне демеу берді. Ол қаржыны басқарды және әкесінен, Марк Ханнадан көмек сұраған қарсылықтарды тойтарды, бірақ Уоррен ақырында сайланды. Флоренс заң шығарушы органның балконынан бақылады және күйеуінің жақсы жариялануын қамтамасыз ету және олардың жұмысын бақылау үшін газет кеңселеріне жиі сапар шекті. Ол осы Колумбустағы алғашқы сапарында астрологпен кеңесу әдетін бастады. Күйеуін прагматикалық болуға және ешкімді ренжітпеуге шақырып, ол 1901 жылы қайта сайланды. 1903 жылы ол вице-губернатор болып сайланды. Журналист Марк Салливан Флоренс туралы былай деп жазды: «Әйел ретінде ол жақсы нәтижеге жетуге деген ерекше құлшынысқа ие болды, ол бір жағынан сыртқы, өзіне сенімсіз тұлғада кейде тым күшті әрекеттерге, жұмыста тым тұрақты болуға көрінеді».

1905 бүйрек ауруы және шұғыл хирургия

1905 жылдың ақпан айында Флоренске нефроптоз ('айналып жүретін бүйрек') салдарынан шұғыл операция қажет болды және бастапқыда гомеопатиялық дәрігер Чарльз Э. Сойер оны емдеді. Оның Хардингтер отбасымен тығыз байланысы, Флоренс оған толық сенімі мен тәуелділігі кейіннен дау тудырды. Сойер Флоренсті доктор Джеймс Фейрчайлд Болдуинге жолдады, ол бүйректі орнына сымдармен бекітті, бірақ оның бұрыннан зақымдалған жүрегіне байланысты алып тастамады. Апталар бойы аурухана төсегінде жатқан Флоренс кейіннен осы тәжірибе оның ауруханадағы науқастарға көбірек қайырлылықпен қарауына себеп болғанын айтты.

Күйеуінің неке адалдығын бұзуы, Флоренция әйелдердің құқықтарына деген көзқарасы

Емделу кезеңінде Уоррен жақын досы Кэрри Филлипспен байланыс жасады, ол жақында баласынан айырылған еді. Флоренс 1911 жылы олардың арасындағы хатты қолға түсіргенге дейін бұл туралы білмеді, бұл оны ажырасуды ойлауға итерді, бірақ ол одан әрі шара қолданбады. Ол күйеуінің мансабына тым көп инвестиция салғандықтан оны тастағысы келмеді, дегенмен бұл байланыс одан кейін де жалғасты. Бұл Уоррен жасаған көптеген адалдықтан тыс іс-әрекеттердің бірі болды, Флоренс наразылығын білдіргенімен, оған көндігіп алды. Ол күйеуінің жанында болып, оның іс-әрекеттерін тоқтатуға тырысты. Флоренс енді Кэрри Филлипспен сөйлеспеді және оны тек ашулы сөздермен ғана мойындады. Уоррен мен Флоренс 1911 жылдың тамызында Еуропаға сапарға шықты. Англияда Флоренс наразылық білдіріп жүрген әйелдерге көңіл бөліп, белсенді суфражистке айналды. Америкаға оралған соң, ол Колумбуста әйелдердің дауыс беру құқығы үшін митингке қатысты. Осы мәселедегі сезіміне қарамастан, Флоренс 1912 жылғы сайлау кезінде әйелдердің сайлау құқығы туралы үнсіздік сақтады. Ол әр түрлі аурулармен күресу үшін доктор Сойердің жаңа Уайт-Оукс санаториясында емделуін жалғастырды және астрологияны одан әрі зерттеді. Флоренс күйеуіне саяси мүмкіндіктері туралы кеңес беріп, 1912 жылы губернаторлыққа кандидат болудан бас тартуға көндірді. Оның орнына ол Вашингтон, округ Колумбияға үміттенді, ал Уоррен республикалық конвенцияда Уильям Говард Тафты ашық қолдау көрсету арқылы ұлттық беделін арттырды. Тафт сайлауда Вудро Вильсоннан жеңілгеннен кейін Уоррен Кэрри Филлипске арнап өлеңдер жазып, қайғысын жеңуге тырысты.

Мұрагерлік, денсаулық мәселесі, Уорреннің сенатор болып сайлануы

1913 жылғы 20 қазанда Флоренстің әкесі дүниеден өтті. Қарым-қатынастары шиеленіскеніне қарамастан, оның қызы өсиет бойынша 35 000 доллар және құнды жылжымайтын мүлік алды. Флоренс өзінің денсаулығымен де қиналды, 1913 жылғы қысында ауыр бүйрек шабуылына ұшырады және Уайт-Оукс санаторийіне көшіп кетті. Доктор Сойер Флоренс жыл соңына дейін тірі қала алмайды деп қорқып, бірақ оның науқасы жазылып кетті. Денсаулығы нашар болғанына қарамастан, ол 1914 жылы күйеуін Сенатқа сайлауға түсуге ынталандырды және науқанға қатысуға бел буды. Ол өзінің рөлін кеңес берумен шектеді және күйеуін демократтық оппоненті Тимоти Хоганға қарсы католиктерге қарсы сөздер айтуға бағытталған қысымға мойын бұрмауға көндірді. Оның көмегімен Уоррен Сенат сайлауында 102 000 дауыспен жеңіске жетті.

Ұлының өлімі, депрессия, жануарлардың құқықтары

1915 жылдың 1 қаңтарында Флоренстің ұлы Маршалл туберкулезден қайтыс болды. Сол жылы ол оның қарыздарын төлеу үшін Колорадоға сапар шекті және оның серіктестерінің бірімен және әйелі Эстермен дос болып кетті. Ол күйеуімен бірге Калифорния мен Гавайиге саяхат жасап, содан кейін сенатордың әйелі ретінде Вашингтон қаласына қоныстанды. Марионнан оралғаннан кейін Флоренс Вашингтон қаласының Калорама ауданында үй жалдауға шешім қабылдады. 1916 жылдың қаңтар айында Флоренс жүрек соғуында дүрбелең сезіп, психикалық денсаулығына көмектесу үшін доктор Сойерді шақырды. Күшейіп бара жатқан депрессиямен күресу үшін ол жаңа үйді жинауға көмектесті және көмекші персоналды жұмысқа алды. Флоренс күйеуіне хаттарды жинауға көмектесіп, баспасөз назарын өзіне аударды. Сайлау құқығы жөніндегі оның ұстанымына қарамастан, ол 1916 жылы Уорреннің шешім қабылдауына көндіре алмады, өйткені ол партиялық басшылықты бағалады. Флоренс жануарлардың құқықтарын қорғау қозғалысына белсенді қатысып, Animal Rescue League, Humane Society және ASPCA ұйымдарына қосылды. Ол жануарларға қатыгездікпен қарауға қарсы сөйледі және достарына осы тақырыптағы материалдарды таратты. 1916 жылы жазған қысқаша өмірбаянсында ол жылқыларды жақсы көретінін және оларға жасалған зорлық-зомбылыққа алаңдаушылығын айтты. Флоренс автомобильдерді ұнатпады, бірақ Марионға жиі сапарлауға тура келгенде одан бас тартты. Вашингтон қаласында Флоренс кен байлығымен танымал және әлеуметтік өмірге белсенді қатысатын Эвалин Уолш Маклинмен жақын және ұзаққа созылған достық қарым-қатынас орнатты, олар жиі бридж ойнап, кинотеатрларға барып тұратын. Соның нәтижесінде, Уоррен 1917 жылдың сәуір айында доктор Сойерге былай деп жазды: "Хардинг ханымның денсаулығы жақсы, және ол соңғы үш-төрт жылдағыдан да жақсы көрінеді".

Бірінші дүниежүзілік соғыс

АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Флоренс жеңіске жету үшін жұмыс істеді. Ол Огайо штатынан Вашингтонға жұмыс іздеп келген әйелдерге тұрғын үй табуға көмектесті, сондай-ақ Лу Гуверге әйелдерге арналған тамақтану және демалыс орындарын ұйымдастыруға көмектесті. Флоренс күндіз жұмыс істейтін аналарға көмектесу үшін балалар бақшаларына және күтім орталықтарына жиі баратын. Басқа саяси әйелдермен бірге ол Юнион Станциясынан аттанатын сарбаздарға кофе мен бутербродтар ұсынды. Флоренс Уолтер Рид ауруханасында волонтер болып жұмыс істеді және бұл жұмыстан бұрынғы өмірінде сезінген қанағатты тапты. Ол басқа сенаторлардың әйелдерімен бірге Қызыл Крест бөлімін құрып, сарбаздарға киім тігуге кірісті. Флоренс майдандағы жағдайды жақсырақ бақылау үшін бірнеше газет оқыды және шетел қалалары мен жерлердің аталуын үйренді. Уоррен Кэрри Филлипспен, сондай-ақ жас Нэн Бритон сияқты басқа әйелдермен де қарым-қатынасын жалғастырды, тіпті Филлипс неміс шпионы деген күдік туғанына қарамастан. Бұл күдік расталмады, бірақ ол неміс тарапына симпатия танытқан. Флоренс бұл туралы күйеуінен естіген болуы мүмкін, ол бұл жайтқа ашуланып, 1918 жылдың жазында Марион теміржол станциясынан аттанатын сарбаздарды қарсы алып тұрғанда, Филлипстің соғысқа адамдарды жіберудің бекерлік екенін айтқанын көрді. Флоренс оған жақындап, қызу дауға түсіп, көпшілдің алдында оны сынады. Әйелінің ашуын осылай көрсеткеніне қарамастан, Уоррен көп ұзамай Кэрриге өзінің сезімдерін білдіретін махаббат хаттарын жіберді, бірақ Флоренстен ажырасу мүмкін емес екенін ескертті. 1918 жылдың қараша айында Флоренстің бүйрегі қалыпты көлемінен он есе үлкейді. Бұл 1905 жылдан бергі ең ауыр шабуылы болды және ол бірнеше апта бойы төсекке жатып қалды. Оны доктор Сойердің ұлы Карл емдеді, ол сол кезде Кэмп Мидте (қазіргі Форт Мид) орналасқан болатын. Уоррен оның жағдайы жақсарғанша оның жанында болды. 1919 жылдың наурызына қарай Флоренс Евалиннің үйіндегі шараларға қатыса алатындай қалпына келді, ал күйеуі гольф ойнады. Флоренс 10 шілдеде Сенатта болған кезде президент Уилсон Американың Ұлттар Лигасына қосылуын сұрады, бірақ ол бұл идеяға қарсы болды. Жазда оның күйеуі президенттікке үміткер ретінде талқыланып жүрді, Флоренс бастапқыда оған қуанбады, өйткені оның елде танымал еместігін ойлады.

Уоррен Хардингтің президент болып сайлануы

1920 жылы Уоррен республикалық партияның президенттік тізіміне үміткер болды, бірақ басты үміткер емес. Флоренс оған қолдау көрсетті, бұл қолдауға Вашингтондағы «Мадам Марсия» Шампрейдің әсері тиді, ол Уорреннің президент болатынын дұрыс болжады, бірақ ол қызмет бабында қайтыс болады деп қосты. Флоренс республикалық конгресте басқа кандидаттардың жұбайларына қарағанда белсенді рөл атқарды және оның әдетте әртүрлі айтатын сөздерін жазуды ұнататын журналистердің құрметіне ие болды. Конвенция даулы мәселелерге толып, нәтиже шығару қиын болған кезде ол делегаттарды күйеуін қарастыруға шақырды, соңында ол тізімге енді. Уоррен көбінесе үйінің алдында үгіт жүргізді, ал Флоренс күйеуінің үй ішінде кіммен кездесетінін бақылап отырды. Ол күйеуінің кездесулерін мұқият жоспарлады және егер ол кешіксе, сайлау штабына телефон соғып ескертетін. «The New York Times» газеті оның таңғы аста вафли жегенін жариялағаннан кейін вафлиге деген сұраныс арта түсті, ал қонақтар келіп, оларға да вафли ұсынуды сұрады. Сайлау кезінде Кэрри Филлипстің Уорреннің ізгіліксіздігін әшкерелеумен қорқытып, ақша талап ету әрекеті көлеңке түсірді. Алайда Флоренстің газеттегі тәжірибесі оған басқа кандидаттардың жұбайларына қарағанда үлкен артықшылық берді; Генри Девольф қайтыс болғандықтан, ол өзінің жесір болғанын айта отырып, алғашқы некесі туралы баспасөздің сұрақтарына жауап беруден жалтарды. Сонымен қатар, ол сайлау штабына Уорреннің қара терілі екендігі туралы айыптауларға жауап бермеуді тапсырды. Ол Хардингтермен бірге кешкі астан кейін Флоренция туралы келесі пікірлерін білдірді: text=Біз әлеуметтік мәселелер бойынша ұзақ әңгімелестік. Сенатор өзінің сөзімен айтқанда, «формальдылықты» жоюға бейімді болды. Миссис Хардинг басқаша пікірде болды, мен оны қолдап, сенатор кеткеннен кейін онымен көбірек сөйлесіп, оның барлық достары, отбасы мүшелерінен басқа, оны енді Уоррен емес, «Президент мырза» деп атауын қалады дедім. **** Ол жақсы әйел, менің ойымша, ол жақсы болады. Ол өзін кемсітпеуге аздап бейім, бірақ ол оңай бейімделеді. Ол Хардингтен 4-5 жас үлкен, менің ойымша, ол кейде оны сынап көреді, бірақ ол өте мейірімді. Ол жаман емес. Газеттегі суреттері оның шынайы келбетін көрсете алмайды. Сайлау түнінде Уоррен 404 сайлаушы дауысын алып, демократтық қарсыласы Джеймс М. Коксты жеңіп, ол 127 дауыс жинады. Салтанат кезінде жақтастары Флоренсті иықтарына көтеріп алып жүрді. Ол бірінші ханым болу перспективасына аса құштарлық танытпады, бір досына «Мен өзімді тым сенімді сезінбеймін, айта аламын. Мен оның қабілетіне күмәнім жоқ, бірақ өзімді сенімді сезінбеймін» деді. Сайлаудан кейін бұрынғы бірінші ханым Эдит Уилсон Флоренсті болашақ үйімен танысу үшін Ақ үйге шақырды. Флоренс бұрын Вилсондарды қатты сынға алған досы Эвалин де шақырылған жағдайда ғана келісуге дайын болды. Шаңғы ішкенде келіспеушілік туындаған соң, Эдит үй шаруасын жүргізушіге экскурсияны жүргізуді тапсырды.

Стиль және саяси ықпал

1921 жылғы 4 наурызда Уоррен Г. Хардинг президент болып инаугурацияланды, ал Флоренс Хардинг бірінші ханым атанды, бірден ұлттық саясатқа белсенді қатысты. Кейде ол президентке ықпалды болып көрінді; Флоренс тіпті күйеуінің кабинет мүшелерін таңдауына зор әсер етті, әсіресе Чарльз Р. Форбсты ардагерлер бюросының директоры, ал Эндрю Меллонды қазынашылық хатшысы ретінде жақтырды. Ол Чарльз Эванс Хьюздің мемлекеттік хатшы болып тағайындалуын мақұлдады, бірақ жеке пікірінде Элиу Рут жақсырақ таңдау болар еді. Инаугурация кезінде, бақылаушылар оның күйеуіне өзі жазған сөйлеуін айтқызып отырғанын байқады, себебі американдық саяси өмірдегі әйелдердің жаңа рөліне бірнеше сілтемелер жасалды. Флоренс Мариондағы науқанға қатысқандардың барлығын инаугурацияға шақырды және көпшілік арасында есінен танып құлаған әйелге көмек көрсетуді өтінді. Құпия қызмет агенті Гарри Л. Баркер Флоренсті қорғауға тағайындалды, осылайша ол президент әйелінің жеке күзеті бар алғашқысы болды. Екеуінің арасында жақын, сенімді серіктестік қалыптасты. Уоррен Сенатқа сөз сөйлегеннен кейін Флоренс күйеуінен: "Жарайды, Уоррен Хардинг, мен сені президенттікке жеткіздім. Онымен не істейсің?" деп сұрады. Ол: "Құдай маған көмектессін, себебі маған оның көмегі керек", - деп жауап берді. Президент ретінде Уорреннің бірінші жарлығы Флоренстің тілегі бойынша Ақ үйдің қақпаларын жұртшылыққа ашу болды. Бұл қадам баспасөз тарапынан мақталып, келесі аптада туристердің мүлікке келе алатыны туралы хабарланды. Флоренс сенаторға тарихтағы ең сәтті бірінші ханым болуға ниеттеніп жатқанын айтты. Ақ үй жұртшылыққа ашылған кезде Флоренс өзі экскурсия жүргізуші болуға ұсыныс жасады. Оған Билл Тилденнен бастап Альберт Эйнштейнге дейінгі көптеген топтар мен жеке тұлғалар келді. Флоренс таңғы астан кейін поштаны қарап, қоғамдық шараларға шақыру қағаздарын жазды. Ол көптеген хаттарға түпнұсқа жауаптар жіберген алғашқы бірінші ханым болды. Ол көбінесе оңтүстік портикте үлкен топтармен суретке түсу үшін тұратын. "Нью-Йорк Трибьюн" газеті оны "Ақ үйде арнайы топтарды қабылдау кезінде бұрынғыларынан гөрі әлдеқайда жомарт" деп мақтады. Ол өзінің сыртқы келбетіне қатты мән бергенімен, киім-кешектерді жек көретінін айтты. Ұзын юбка киіп, ол жаңа модаға қарама-қарсы болды, бірақ Флоренс юбканың қаншалықты қысқа болуын таңбалауға өзінің құқығы жоқ екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, ол өзінің бойжеткен атымен "Flossie Clings" деп аталған жібек қара мойын таспасы сияқты жаңа модаларды енгізді. Ол көк көзін толықтырып, көк атқызылған гүл шоқтарын ұстап алып жүретін. Флоренс сәнге ерекше мән бергеніне қарамастан, Ақ үй бюджетінің басқа бөліктерінде үнемді болды, бұл 1921 жылғы экономикалық төмендеуден кейін жоғары бағаланды. Ақ үйдің үй иесі ретінде Флоренс әдемі кештерге төрағалық етті, онда бірнеше мың қонақ болды, онда күйеуі оны герцогиня деп атады. Бұл кештер негізінен үйдің алдындағы науқанның жалғасы болды, сондай-ақ ол президенттік яхтада кешкі ас өткізді. Флоренс Ақ үйдегі экскурсиялық нұсқаушы рөлінен ләззат алды, кітаптардан мүліктің тарихын зерттеп, Сара Йорк Джексонның портретін көрсетті. Оның халық арасында танымалдылығы артып келе жатқанына қарамастан, жоғары қоғам Флоренстен бас тартып, екінші ханым Грейс Кулиджді жақтырды, онымен Флоренстің қарым-қатынасы шиеленіскен еді. Дегенмен, олардың иті Лэдди Бой үлкен сәттілікке ие болды, Airedale терьерлеріне деген құштарлықты оятты. Флоренс Франсис Кливлендтен бері жұртшылыққа жақсы таныс болған алғашқы бірінші ханым болды, өйткені ол Уорренмен бірге мүсіндерді ашу, бейсбол ойындарына қатысу және Линкольн мемориалын ашу туралы жаңалықтарда жиі пайда болды. Бірнеше гүл оның құрметіне аталды, ал композитор Дэвид С. Ирландия "Огайодан келген гүл" атты ән жазды. Психоанализге қызығушылықтың артуына байланысты газеттерде оның психологиялық портреттері жарияланды. Бірінші жұп кино көрсетулерге қатысып, актерлермен танысып, олардың танымалдылығын арттырды, бұрын жоғары қоғам тарапынан қарапайым деп есептелген. Ал Джолсон жиі қонақ болатын, Флоренс Д.У. Гриффитке Ақ үйде түскі ас ұсынды. Флоренс көпшілікке қолдауын білдіретін әйгілі әрекетін көрсетіп, кинода пайда болған алғашқы бірінші ханым болды. Эвалин Маклин оған камераны қалай пайдалану керектігін үйретті және ол Потомак Паркі Азаматтық клубындағы әйелдер туралы бірнеше фильмдер түсірді.

Темекі шегуге қарсылық, қоғамдық қолдау

Ол темекі шегуге қарсылығымен танымал болды, себебі бір фотограф оны темекі тартатын Хелен Пратттың қолын ұстап тұрғандағы суретін түсірді. Әйелдер христиандық қанағаттылық одағы одан өз ықпалын темекіге қарсы күресті дамытуға жұмсауды өтінді, бірақ ол әдептілікпен бас тартты. Арақтыққа қатысты Флоренция заңға құрмет ретінде құрғақ заңды сақтауды жақтады. Бірақ жеке өмірінде ол қонақтарына жасырын түрде алкоголь ұсынды. Көптеген қонақтар мен тойлар Флоренцияға қиын тиді, ол "Күндерім соншалықты толған, қай жаққа бұрылуды білмеймін" деп жазды, бірақ "әлсіремесең, өмір керемет" деп қосты.

Мадам Марсияға арқа сүйеу, Уорреннің сүйіктілерін тексеру

Флоренс өзінің және Уорреннің беделін сақтау үшін тырысты, оның ішімдік ішуін, әйелдермен қарым-қатынасын және кабинеттегі жемқорлықты жасырды. Ол оның қасында болуын қалады және бірде гольф ойнап жатқанда жұмысына қайтуын талап етті. Ол күйеуінің жеке қауіпсіздігіне алаңдады, әсіресе мадам Марсия оның ерте қаза табатынын болжағандықтан. 1920 жылғы сайлау кампаниясынан бері оның экстрасенспен кездесуі жарияланбаса да, кеңесулер жалғасты, тіпті Марсия Ақ үйге шақырылды. Флоренс Уорреннің жеке кестесін анықтау үшін астрологияны пайдаланды, бұл факт оның жақын айналысындағы көптеген адамдарға мәлім болды. Сондай-ақ, ол Кэрри Филлипс дауынан кейін оның шантажға ұшырауы мүмкін екенінен қорқып жүрді. 1921 жылы Жапониядан оралғаннан кейін, Филлипс Уорренге Ақ үйге барып, Флоренстің наразылығын тудырды. Президенттен ақша алған тағы бірнеше әйел болды, ал Флоренс Гастон Минсті Нан Бриттонның махаббат хаттарын ұрлау үшін тыңшылық етуге жалданды. Флоренс асыққан Аляскаға сапар 1921 жылдың жазына жоспарланған, бірақ жұмыс міндеттемелеріне байланысты кейінге шегерілді. Оның орнына Хардингтер Жаңа Англияда круиз жасап, үнемі автокөлікпен саяхаттап жүрді. Флоренс жылдам жүргізуге құмар болды, сағатына елу миль жылдамдықпен келе жатып, көлігі телефон тірегіне қарай бұрылып, апатқа ұшыруға аздап қалды. Бюджет бюросының директоры оны мұндай әрекеті үшін сынады, бірақ ол оған мән бермеді. Ол театрға, әсіресе комедиялар мен мюзиклдерге беделді көретін. Ал Уорренге стриптизшілерді тамашалау ұнады.

Көзқарастар

Флоренс Ұлттар Лигасынан бастап жануарлар құқықтары, нәсілшілдік және әйелдер құқықтары сияқты барлық мәселелер бойынша өз пікірін білдірді. Ол заманмен бірге өркендеді: ұшақтарда ұшты, кешкі астан кейін фильмдер көрсетті. Ол дауыс берген, кинокамераны қолданған, радиоға ие болған және киножұлдыздарды Ақ үйге шақырған алғашқы бірінші ханым болды. Бюрократияның құрсауына түскен иммигрант балалары туралы ол қатты алаңдады, бірақ "аралас американдықтарды" сынады. Ол әлеуметтік мәселелерді қолдағанда сынға ұшырауға дайын болды және оған қызығушылық танытпаса, ешқашан өз атын бір себепке де бермеді. Оның кейбір ұсыныстары өте радикалды болды, соның ішінде вегетариандық диета арқылы есірткіге тәуелділерді емдеуге тырысу да бар еді. Флоренс армян геноцидінің құрбандарына қолдау көрсетті және аман қалған балаға ай сайын ақшалай көмек берді. Ол тамақтан бас тартып, қытайлық ашаршылық қорына қайырымдылық жасауға дайын болды, бірақ 1921 жылғы кеңестік ашаршылықтан зардап шеккендерге көмектесу үшін американдық қолдауды сынады, Ресей американдық тамақ пен дәрі-дәрмек алмас бұрын коммунизмнен бас тартуы керек деді. Сондай-ақ, ол ирланд отбасыларына көмек көрсетуді қолдамады, себебі бұл британдықтарға қарсы позиция ретінде қарастырылуы мүмкін еді. Флоренс ашық хатында вивисекцияға қарсылық білдірді және гуманитарлық білім беру қоғамын қолдады, бірақ ет жеуді жалғастырды. Флоренс өзінің ерекше мақсаты ретінде соғыс ардагерлерінің әл-ауқатын қарастырды және олардың мүддесін шын жүректен қорғады. Ол оларды "біздің жігіттер" деп атады. Бірінші дүниежүзілік соғыс көптеген адамдарды мүгедек және ауру қалдырғандықтан, Флоренс Уолтер Рид ауруханасындағы науқастарға көмектесу үшін бар күшін салды және палаталардағы жағдайды жақсартуға тырысты. Оның күш-жігері ардагерлер палаталарындағы жобаларды қаржыландыру үшін әйелдер тобының күш-жігерін күшейтті, бұл федералды үкіметке оңай болмады.

Әйелдер

Ол Теодор Рузвельт кезінде "қабылданбаған әйелдерге" (әдетте ажырасқан әйелдерді білдіреді) қойылған бейресми тыйымды алып тастады. Ол Католик әйелдерінің ұлттық кеңесін Ақ үйге шақыру арқылы аз ғана дау тудырды, себебі либералдар олардың абортқа қарсы күш-жігерін жеңілтексіз қабылдады. Флоренс Маргарет Сэнгердің абортты қолдауын сынамады, өйткені ол өзі де бұрын оны қолданған. Флоренс Марион Джессап пен Молла Мэллори арасындағы теннис матчын өткізді. Сонымен қатар, ол 1920-ші жылдардың танымал әйел тұлғаларымен қарым-қатынас жасауға тырысты. Мадам Кюри Ақ үйге келгенде Флоренс оны кәсіби жетістікке жеткен, сондай-ақ тамаша ғалым және қолдаушы әйел ретінде мақтады. Флоренс Кюрилерден сыйлық ретінде кітап алды, бұл оның автограф алуға қарсы бейресми ережесін бұзуға әкелді. Флоренс үй шаруашылығын басқаратын әйелдер туралы халықтың назарына жеткізді. Ол үйленген әйелдер күйеулерінің жұмысы туралы білуі керек деді. Ол қант бағасы қымбат болғанда, оның тұтынуын азайтуға келісім берді. Дегенмен, ол әйелдердің тұрақты жұмыс істеуден гөрі отбасын тәрбиелеуі тиімді дегендей кейбір дәстүрлі құндылықтарды сақтады. Флоренс тау әйелдеріне білім берумен айналысатын ұйымдағы бейресми лауазым – Оңтүстік өнеркәсіптік қауымдастығының президенті болды. Ол әйелі көмек сұрап хат жазғаннан кейін, бір адамға фабрикада жұмыс табуға жеке көмектесті.

Медиа

Ол өзін баспасөзге қолжетімді етуге тырысты, бұл оның алдыңғы Эдит Уилсоннан өзгеше еді, ол баспасөз өкілдеріне қолжетімділіктен бас тартқан. Флоренс баспасөзбен өткізген сұхбаттарының саны барлық алдыңғы бірінші ханымдардың біріктірілген санынан асып түсті. Ол Кейти Форбс және Джейн Диксон сияқты ұнатқан журналистермен әңгімелесуді жақсы көретін. Инаугурациядан кейін бір айдан соң басталган баспасөз конференциялары сағат төрттен кейін ішкен шаймен бірге жүретін тұрақты шараға айналды. Ол саясатты жиі талқыласа да, жарияланған материалдарда сөзбе-сөз цитата келтірілуін қаламайтын. "Марион Стар" газетін басқарған тәжірибесінен туындаған әдетімен ол әйел журналистерді "біз қыздар" деп атаған. Флоренс өзін жақсы лектор деп санамаса да, Қызыл Крест және Әйелдер Сайлаушылар Лигасы сияқты ұйымдарға импровизациялық сөздер немесе "шағын патриоттық үндеулер" жиі жасаған. Флоренс көпшілік алдында Президенттің және оның жетістіктерінің мақтанышын айтатын. Бірақ жеке өмірінде ол саяси ұстанымдарын білдіретін. Ол Президенттің жұмысын қалай атқару керектігі туралы пікір білдіріп, қателіктерді болдырмауға немесе азайтуға тырысатын. Флоренс соңғы саяси жаңалықтарды қадағалап, өзінің замандастарынан гөрі үкімет туралы толыққанды білімге ие болды. Кейде ол Президенттің сөздерінің мазмұны туралы таласып, ашуланғанда оған саусағымен нұсқау беретін. Бір рет ол алты жылдық президенттік мерзімді ұсынған сөзден ашуланып, бұл тармақ алынып тасталмайынша кетпеді. Егер пікірталас қызып кетсе, Уоррен ашуын білдіру үшін бөлмеден шығып кететін, бірақ оны ешқашан сөкпеген.

Мемлекеттік қызметшілер

Флоренция кішігірім мемлекеттік қызметкерлерді, әсіресе пошта басшыларын таңдауға қатысты. Ынталандыру тұрғысынан алғанда, ол партиялық адалдықты жеке байланыстардан жоғары қойды, бірақ бірнеше демократты пошта басшысы лауазымына тағайындады. «Марион Стар» газетіндегі бұрынғы әріптестері тек құлшындық көзқарастары болған жағдайда ғана оның назарына ілікті. Оның билігін барлық деңгейдегі саясаткерлер құрметпен қабылдады. Біреу туралы ақпарат алу қажет болғанда, Флоренция дәстүрден тыс әдістерді қолданды, әсіресе ол ұнатпаған Герберт Гуверге қатысты. Ол сенатор Хирам Джонсонға оның демократтық қарсыласы Гувердің марионеткасы екенін хабарлады, осыдан кейін Джонсон сайлау туралы ақпаратты Эвалин Маклин арқылы жіберді. 1921 жылғы экономикалық төмендеуге жауап ретінде үкімет ведомстволарды біріктіру мақсатымен қарап шықты, ал Флоренция өзі бюджеттерді тексерді және теңізшілерден форманың құны туралы мәлімет сұрады. Бас прокурор Гарри М. Догерти Флоренциямен ең көп саяси байланысы бар кабинет мүшесі болды. Флоренция жеке азаматтарды онымен кездесуге шақырды, ал ол өз кезегінде оның өтініштерін міндетті түрде орындады. Бірде ол Догертиден Батыс Вирджиния штатындағы Боско ағайындыларының ұрлық қылғаны үшін сотталған ісін қарауын сұрады. Мұқият тексеруден кейін, іс әлсіз дәлелдерге, соның ішінде күштеп алынған жақындықтарга негізделгені анықталды, және үшеуіне де президенттік кешірім берілді. Флоренция Догертиден Алабама штатындағы өлім жазасын жеңілдетуін сұрады, бірақ ол Әділет министрлігінің бұл іс бойынша құзыреті жоқ екенін жауап берді. Басқа кабинет мүшелері де оның сөзін орындады, Альберт Фолл Ішкі істер министрлігі оның кез келген өтінішіне дереу назар аударатынын мәлімдеді. Оның билігін 1922 жылы «Жоғары басшы және мырза Хардинг» атты карикатурасында «Life» журналы сынға алды.

Жарыс

Уоррен де, Флоренс Хардинг та нәсіл мәселесінде прогрессивті болды, бірақ Президент Оңтүстікте сөйлегенде риторикасын жұмсартатын. Бұл ереженің маңызды ерекшелігі – Алабама штатындағы сөйлеген сөзінде ол түрлер арасындағы теңдікті қолдады, ал Флоренс парадтағы қарапайым музыкалық топты шулы қолдау көрсетті. Флоренс расизмге қарсы күресті жасырын жолмен жүргізді. Ол күйеуіне Хелен Дортч Лонгстритті саяси лауазымға тағайындауды кері қайтаруға қысым жасады, себебі ол тек ақ еркектердің үстемдігін жақтады. Халықаралық істерде Флоренс көп белсенділік танытпады, алайда 1921 жылдың қарашасынан 1922 жылдың ақпанына дейін қарулануды шектеу жөніндегі халықаралық конференцияға қатысты. Ол түрлі елдерді ортақ түсінікке келтірудегі өзінің рөлін маңызды деп есептеді. Ол "Баддидің" мәңгілік жатқан сарбаздың қабіріне қойылуына қатысты, бұл оның ардагерлердің мәселелеріне ұзақ жылдар бойы қызығушылық танытқанын көрсетеді.

Бомбамен қатерлеу, БАҚ-тың назары, күйеуінің адалдықсыздығы

Флоренс отбасының 1921 жылы Рождествоны Маклиндермен өткізетінін талап етті, Уорренге қатысты бомбалық қауіп туралы естіген соң. Ертесі күні Президентке қойылған бомбалар табылды, бұл Флоренс кейіннен ақылды болғанын көрсетті. Хардингтің президенттік қызметінің бірінші жылының соңында газеттер оның жұмысына баға берді, көбінесе Флоренстің әкімшіліктегі рөлін мақтады. Бірақ, ол Ассигнованиелер комитетінің отырысында Ақ үйдің 50 000 долларлық бюджетінің дерлік толығымен жұмсалғаны анықталғаннан кейін оған қарсы пікірлер пайда болды, себебі ол көптеген адамдарды тойға шақырып, аумақты туристерге қайта ашты. Бас бағушы жылыжайларды жөндеуге 3000 доллар жұмсалатынын бағалады, өйткені Флоренс Ақ үйде көптеген гүлдерді көрсетті. Қыс бойы Флоренс Флоридадағы Эвалинге қосылуға асықты, бірақ олар келген кезде Уоррен әйелінің ренішіне қарамастан, әйелдермен қарым-қатынасын жалғастырды. Флоридадан оралғаннан кейін Хардингтер мұнай магнаты Эдвард Л. Доенимен және Ішкі істер министрі Альберт Фоллмен байланысты болды. Уорреннің Доениге мұнай желісін бекітуі «Теапот Доум» жанжалына әкелді, Хардинг одан пайда таппаса да, Фолл көп пайда тапты. 1922 жылдың мамыр айында Флоренс президенттік лауазымын ұнатып жүрген теңізші дәрігері Джоэл Томпсон Бунмен танысып, жақын болды. Бун сондай-ақ ардагерлер бюросында беделсіз болып бара жатқан доктор Сойермен де танысты. Шілде айында Хардингтер Марионға оның 100 жылдық мерекесіне қатысу үшін оралды. Флоренс той кезінде Нан Бриттонмен кездесті, бірақ ол күйеуімен сырлы қарым-қатынаста екенін білмеді.

Бүйрек ауруларының қайталануы

Тамыз айында Президент Конгреске көмір және теміржол ереуілінің күшейіп келе жатқан экономикалық зияны туралы мәлімдеме жасады. Флоренс ереуіл оқиғаларын жақыннан қадағалап отырды, ал Уоррен осы алаңдаушылықтан құтылу үшін шамадан тыс ішіп алды. Флоренс құпия қызмет агенті Гарри Баркерге күйеуін қадағалауды тапсырды, әсіресе ол одан алыс болғанда. Оның Нан Бриттонмен болған қарым-қатынасын білгеннен кейін денсаулығы нашарлады. Қыркүйек айының басында ол ауыр бүйрек ауруына шалдықты, ал 8 қыркүйекте медициналық хабарлама арқылы оның жағдайының ауырлығы жұртшылыққа жеткізілді. Оны емдеу үшін танымал дәрігер Чарльз Хорас Мейо шақырылды, бұл доктор Сойердің қызғанышын тудырды. Ол келген кезде, Флоренс сепсиске ұшырап, есінен танып, жағдайы нашарлап бара жатты. Флоренстің ауруы туралы жаңалық ел бойынша қолдау толқынына әкелді. Газеттерде көптеген редакциялық мақалалар жарық көрді және оның қайтыс болғаны туралы қауесет тарады, бірақ ол жоққа шығарылды. Флоренс үшін дұға етуге келген мыңдаған жақсы тілек білдірушілерді қабылдау үшін Ақ үйдің қақпалары ашылды. Доктор Мейо Флоренсті құтқарудың жалғыз жолы – шұғыл операция жасау екенін айтты, бірақ доктор Сойер оған келіспеді. Соңында ол шешімді Флоренске берді, ол енді есін жинап, операция жасауға қарсы болды. 11 қыркүйекке қарай оның жағдайы нашарлап, кейін айтқанынша, төсегінің басында екі фигураны көріп, өлімге жуықтап кеткен. Флоренс күйеуінің оған мұқтаж болғаны үшін өлмейтінін мәлімдеді. Ол "Өлім сарқырамасы" деп атаған нәрседен қайта оралып, Флоренс кедергіні өздігінен жеңіп, медбикелерден күтім сұрады. Оның жағдайы біртіндеп жақсарып, доктор Мейо өзінің көмегі қажет емес деп шешті.

Денсаулықты жақсарту, ардагерлерге қолдау көрсету

Флоренцияның жағдайы жақсарып келе жатқанының бір белгісі – 1 қазанда Ақ үйдің туристерге қайта ашылуы болды. Ол аралық сайлаудан кейінгі күні республикашылдардың жеңілісі туралы хабардар болды және бірнеше сенатордың жеңілгеніне сенбеді. Жағдайы жақсара түскен Флоренция соғыс ардагерлері үшін үгіттеуін жалғастырды, бөлмесінен алғашқы гүлді сатып алып, "Мені ұмытпа" науқанын бастады. Ол Ақ үйге кіретін және шығатын адамдарды қадағалауын жалғастырды, бұл Уорреннің Нан Бриттонмен кездесу үшін Достық мүлігін пайдалануына себеп болды. Құрбандылық күні Флоренция аурудан кейін алғаш рет кешкі асқа төрағалық етті. 7 желтоқсанда ол Уорренмен түскі ас ішіп отырған Жорж Клемансомен кездесуге талап етті. Флоренция психолог Эмиль Куэмен оның жазбаларынан әсер алып, қалпына келген кездегі көңілсіздікке қарсы күресу үшін сеансқа қатысты. Оның ауруы мен сауығуы күйеуіне ауыр тиді, ол оған шынайы қамқорлық көрсеткенімен, өзіне де көбірек еркіндік қалады. Флоренция: "Бұл ауру – құт-береке", – деп мәлімдеді, себебі ол екеуін жақындастырды. Уоррен оған Йеллоустоун ұлттық паркі туралы оқып берді, ол қайта оралуды армандаған жер еді. Флоренция сондай-ақ доктор Сойерге толық сенім артты, Уоррен оны тірілткенін сенді. 1923 жылдың қаңтар айында Уоррен ауырып, бірнеше апта бойы төсекке жатты. Флоренция оның ауру кезінде көп жұмыс істемеуін қадағалады, бірде президентке қарауға берілген құжаттарды әкелген көмекшіні жіберіп, Уорренды төсекке жатқызды.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы

Конгрессмендер тобы Ардагерлер бюросын тергегеннен кейін және Чарльз Форбстың жай ғана нашар әкімші емес, қылмыстық әрекеттерге барып, оның қылмыстық мінез-құлқымы көрсеткені анықталғаннан кейін Флоренс ашуға ішінде ыстық от тұтанды. Ол Форбстың өзіне сатқындық жасағанын сезінді және оның дереу жұмыстан босатылуын қалады. Уоррен болса, Форбстың жемқор екеніне сенгісі келмеді және оның кінәлі екенін анықтау үшін қосымша ақпарат іздеді. Ақпарат Форбстың кінәлі екенін көрсеткеніне қарамастан, Президент оған сенбей, Гарри Догертиді бірнеше айыптауды айтқаннан кейін қуды. Флоренс күйеуін Форбсты жұмыстан шығаруға көндірді, тіпті оны мойнынан ұстап, қысым жасады. Форбс 1 ақпанда Ардагерлер бюросынан ресми түрде отставкаға кетті. Оның сатқындығы Флоренцияны күйеуінің тағы кімдер сатқын болатынын білу үшін мадам Марсияны шақыруға мәжбүр етті. Осы кезеңде ол көпшілік назарынан жалтара бастады, оның жалғыз қоғамдық ісі – отын тапшылығына байланысты жарияланған ұлттық комендант сағатына қатысу болды.

Альберт Фоллдың отставкасы, саяхат

Наурыздың басында Флоридаға жоспарланған сапарына аз уақыт қалғанда Флоренске Альберт Фоллдың Standard Oil агенті ретінде Ішкі істер департаментінен кетіп бара жатқаны хабарланды, ол дереу оның құрметіне кешкі ас ұйымдастырды. Оның кетісін қабылдамас бұрын Уоррен Фоллды әйелімен сөйлесуге шақырды, бірақ ол оны қалуға көндіре алмады. 5 наурызға дейін Хардингтер мен Эвалин Флоридаға аттанды. Кокоа-Бичте тоқтағанда Флоренс ағасы Клифф пен оның отбасымен кездесті. Ол Майамидегі демалысын ұнатып өткізді, қала президент сапарын құрылыс салушыларға арналған жарнамалық мүмкіндік ретінде пайдаланды. Уорреннің денсаулығы нашарлаған күйінде болды, әсіресе жүрек ауруларымен күресіп жатты, бірақ Флоренс бұл туралы хабарсыз болды. Журналистермен сұхбатта ол Аляскаға барып, оның мол табиғи ресурстарын халыққа қалай жеткізуге болатынын анықтағысы келетінін айтты. Маямиде он күн өткізгеннен кейін олар алдымен Сент-Огюстинге, содан кейін Джексонвиллге сапарлады.

Джесс Смит қайтыс болды

Журналистерге берген сұхбатында Флоренс денсаулығы жақсарғаннан кейін бұрынғы іс-әрекеттеріне оралуды қалағанын айтты. Мұның бір мысалы – вице-президенттің ресми резиденциясы ретінде пайдаланылатын мүлікті сатып алуға қарсы күресі. 1923 жылдың көктеміне қарай Флоренс Фоллдың Гарри Ф. Синклерге Теапот Домын заңмен рұқсат етілгендей жалға бергенін білді. Ол сондай-ақ Хардингтің серіктесі Джесс Смит жасаған заңсыз әрекеттерді білді, бұл туралы Мадам Марсиямен болған кездесуде ғана толыққанды мәлім болды. Уоррен мен Флоренс Хардингтің көп назар бөлмегенінен кейін, Смит 30 мамырда өзін-өзі атып өлтірді. Флоренс жақында Гарри Догертиден кейбір мүлкінің басқарылуына қатысты кеңес алғанмен, оның Смит өліміне қатысы болуы мүмкін деген күдік туғандықтан одан алшақтады. Ол Евалиннен де біршама суық қарым-қатынас жасады, гүлдер мен хаттар жіберсе де, үйіне бармады. Смит өлімі мен оның салдарынан Хардингтер ел бойынша шарлау саяхатын жоспарлады. Уоррен елдің ірі қалаларында жетпіс сөз сөйлейтін болды. Саяхатқа Флоренстің Аляскаға жасаған ұзақ күткен саяқаты да кіретін. Жоспарлаудан ауытқу – Флоренстің «Үлкен ағалар мен апалар» және Ұлттық әлеуметтік жұмыс конференциясында сөз сөйлеуі болды. Маусым айында Шрайнерлердің съезінде Флоренс белгілі бір рөл атқарды, парадта оркестрді басқарды және жануарларды қорғау ұйымдарына Лэдди Бойдың суреттерін сатты. Уоррен жек көруші топтарды айыптады, бірақ кейбір ақпарат құралдары оның Ку-Клукс-Кланға қосылғаны туралы жалған ақпарат таратты.

Уоррен Хардингтің өлімін болжау

Уоррен мереке аяқталғаннан кейін жаңа өсиетнама жазуға шешім қабылдады. Бұл Флоренс Мадам Марсиядан тағы бір болжау естітуге түрткі болды, ол президенттің 1925 жылға дейін тірі болмайтынын айтты. Доктор Сойер Уорреннің денсаулығының жақсы екенін мәлімдеді, бірақ басқа дәрігердің тексеруі жүрек ауруын анықтады. Бірнеше сенатор оны сапарға бармауға кеңес берді. Флоренстің тілегі бойынша, сақтық шарасы ретінде, бірнеше медициналық қызметкерлер оның әр қадамын қадағалап отыруға тиіс болды. Шамамен бір жылдан бері көпшілік назарынан тыс қалған Флоренс, өзіне табынушы жандарды күтуге асықты. Аляскаға саяхатқа қатысты соңғы шешім Уорренге тиесілі болғанмен, Флоренс салдарына қарамастан, баруға бекінді.

Уоррен Хардингтің өлімі

1923 жылға қарай Флоренс пен оның күйеуі қауіпті ауруларға шалдыққан болатын, бірақ олар «Түсіну сапары» деп атаған теміржол арқылы елді шарлау сапарына шықты. Флоренс көптеген жоспарланған аялдамаларында зор танымалдыққа ие болды, ал Уорреннің денсаулығы нашарлап бара жатқаны байқалды. Британ Колумбиясына сапар барысында күрт ауырғаннан кейін, Хардинг 1923 жылдың 2 тамызында Сан-Францискодағы «Палас» қонақүйінде қайтыс болды. Осы сапарда Уорренге Чарльз Сойер қарап тұрды, ол президенттің жағдайын дұрыс диагностикаламаған және оның өлімге әкелген жүрек талмасына себеп болған стимуляторлар берген деп саналады. Флоренс мәйіт тілімін талап етпегенімен және оның көптеген құжаттарын жойғанымен, «Президент Хардингтің таңғажайып өлімі» атты жартылай көркемдеме кітабында Флоренс күйеуін улаған деген даулы теория пайда болды. Алайда, бұл мәлімдеме көп ұзамай жолдан тартты.

Жесірлік және өлім

Флоренс Вашингтонда жаңа өмір бастауға ниеттеніп, Еуропаға саяхат жоспарлап отырды. Бірақ бүйрегінің ауруы қайталанғанда, ол Сойердің кеңесімен Марион қаласындағы оның емдеу орталығының аумағындағы шағын үйге көшті. Ол соңғы рет жергілікті Еске алу күні шеруіне қатысып, ветерандарға салют берді. Хардинг 1924 жылдың 21 қарашасында 64 жасында бүйрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды, оған дейін он күн өткен. Оның немерелері Джордж Уоррен мен Евгения ДеВулф оның мүлігінің басты мұрагерлері болды. Хардинг мазары салынып біткенге дейін Флоренстің денесі күйеуінің денесімен бірге Марион қалалық зиратындағы ортақ қабылдау бөлмесінде сақталды.