Кіріспе
1915-1921 жылдар аралығында АҚШ-тың бірінші ханымы болған Эдит Уилсон (Боллинг, бұрын Галт; 15 қазан 1872 - 28 желтоқсан 1961) – 1915-1921 жылдар аралығында АҚШ-тың бірінші ханымы және президент Вудро Уилсонның екінші әйелі. Ол 1915 жылдың желтоқсанында, президенттігінің бірінші мерзімінде жесір қалған Вудро Уилсонға үйленді. Эдит Уилсон 1919 жылдың қазан айында ауыр инсульт алғаннан кейін президент Уилсонның басқару ісінде маңызды рөл атқарды. Күйеуінің президенттік өкілеттігінің қалған уақытында ол президент кеңсесін басқарды, бұл қызметін кейін "қамқорлық" деп сипаттады және қай хабарламалар мен мемлекеттік мәселелердің төсекке жатып қалған президенттің назарына жеткізілуі керек екенін анықтады.
Edith Wilson ( Bolling, formerly Galt; October 15, 1872 – December 28, 1961) was the first lady of the United States from 1915 to 1921 and the second wife of President Woodrow Wilson. She married the widower Wilson in December 1915, during his first term as president. Edith Wilson played an influential role in President Wilson's administration following the severe stroke he suffered in October 1919. For the remainder of her husband's presidency, she managed the office of the president, a role she later described as a "stewardship", and determined which communications and matters of state were important enough to bring to the attention of the bedridden president.
Ерте өмір
Эдит Боллинг 1872 жылғы 15 қазанда Вирджиния штатының Уайтвилл қаласында аудандық сот судьясы Уильям Холкомб Боллинг пен оның әйелі Сара "Сэлли" Спирс (қыз есімі Уайт) отбасында дүниеге келді. Оның туған үйі, Боллинг үйі, қазір Уайтвиллдің тарихи ауданында орналасқан мұражай. Боллинг Вирджиния колониясына келген алғашқы қоныс салушылардың ұрпағы еді. Әкесі арқылы ол Матаоканың ұрпағы болды, ол Покахонтас ретінде танымал, Паухатан конфедерациясының басшысы Вахунсенакаудың қызы. 1614 жылғы 5 сәуірде Матаока (алдыңғы жылы христиан дінін қабылдағаннан кейін "Ребекка" деп аталды) Вирджинияда темекі өсіруді экспорттық тауар ретінде бастаған алғашқы ағылшын қоныс салушысы Джон Рольфке үйленді. Олардың немересі Джейн Ролф, құл иеленуші және саудагер Роберт Боллингке үйленді. Джейн Ролф пен Роберт Боллингтің ұлы Джон Боллинг, әйелі Мэри Кеннонмен бірге алты бала сүйді; олардың әрқайсысы үйленді және балалары болды. Сонымен қатар, ол Томас Джефферсон, Марта Вашингтон, Летиция Тайлер және Харрисон отбасымен туыс болды, қандық байланыс немесе неке арқылы. Эдит 11 баланың жетіншісі болды, олардың екеуі нәресте кезінде қайтыс болды. Боллингтер Вирджинияның құл иеленуші, плантатор элитасының ең көне мүшелерінің бірі болды. Азамат соғысы аяқталғаннан және құлдық жойылғаннан кейін, Эдиттің әкесі отбасын асырау үшін заңгерлікпен айналысты. Көптеген жылдар бойына салық төлей алмағандықтан және отбасының плантациясын сатуға мәжбүр болған Уильям Холкомб Боллинг Уайтвиллге көшіп келді, онда оның көптеген балалары дүниеге келді. Боллингтер отбасы үлкен болды, Эдит көптеген туыстарының арасында өсті. Сегіз аға-інісінен басқа, Эдиттің әжелері, тәтелері мен туыстары да Боллингтер үйінде тұрды. Эдиттің отбасынан көптеген әйелдер соғыста күйеулерін жоғалтты. Боллингтер Америка Конфедерациялық Штаттарының жақтастары болды, оңтүстік плантаторлық мұраларымен мақтанды және Эдитке ерте жасынан бастап Азамат соғысынан кейінгі Оңтүстіктің жоғалған мұрасы туралы айтты. Егіншілердің элитасында болған сияқты, Боллингтер құлдықты ақтады, олардың иелігіндегі адамдар өміріне қанағаттанған және еркіндікке құштар емес екенін айтты.
Білім
Эдиттің ресми білімі аз болды. Оның қарындастары жергілікті мектептерге оқуға түссе, Эдит үйде оқу мен жазуды үйренді. Оның әкесінің анасы, Энн Виггинтон Боллинг, оның білімінде маңызды рөл атқарды. Жұлын жарақатынан шарқаратқан әже Боллинг төсекке жатып қалды. Эдит оның киімдерін жууға, түнде төсегін аударуға және 26 канарейкаға күтім жасауға жауапты болды. Әжесі Эдиттің білімін бақылап, оған оқу, жазу, математиканың негізгі дағдыларын, француз және ағылшын тілдерінің қосымшасын сөйлеуді, киім тігуді үйретті. Сондай-ақ, ол Эдитке жылдам шешімдер қабылдауға және қатаң пікірде болуға үйретті – бұл қасиеттер Эдиттің өмірі бойында сақталды. Уильям Боллинг отбасына түнде классикалық ағылшын әдебиетін оқып беретін, Эдитке жеке репетитор шақырып, кейде оны бірге саяхатқа алып шығатын. Боллингтер отбасы үнемі шіркеуге барып тұратын, ал Эдит өмір бойы епископальдық дінге адал болды. Эдит 15 жасқа келгенде, әкесі оны Вирджиния штатының Абингдон қаласындағы қыздарға арналған Марта Вашингтон колледжіне (Эмори және Генри колледжінің алғашқы үлгісі) оқуға берді. Эдит тәртіпсіз және жақсы дайындалмаған оқушы болып шықты. Ол онда бақытсыздыққа ұшырады, мектептің қаталдығына шағымданды: тамақ дұрыс пісірілмеген, бөлмелер тым суық, ал күнделікті оқу жоспары тым қатаң, қорқынышты және реттелген. Эдит бір семестрден кейін мектепті тастап кетті. Екі жылдан кейін әкесі Эдитті Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Пауэлл қыздар мектебіне оқуға берді. Кейіннен Эдит Пауэлл мектебінде өткізген уақыты өміріндегі ең бақытты шақ болғанын айтты.
Бірінші неке
Вашингтонға тұрмысқа шыққан әпкесіне барып келген кезде Эдит Galt & Bro компаниясының белгілі зергері Норман Галтпен (1864–1908) танысты. Олар 1896 жылдың 30 сәуірінде үйленді және келесі 12 жыл бойы елордада тұрды. 1903 жылы ол бірнеше күн ғана өмір сүрген ұл тапты. Ауыр босанғандықтан, одан кейін бала туа алмады. 1908 жылдың қаңтар айында Норман Галт 43 жасында күтпеген жерден қайтыс болды. Эдит оның бизнесін басқару үшін менеджер жалдады, қарыздарын төледі және қайтыс болған күйеуінен қалған табыспен Еуропаға саяхаттады.
Вудро Вильсонмен неке
1915 жылдың наурыз айында жесір Галтты Ақ үйde жаңадан жесір қалған АҚШ президенті Вудро Вильсонмен Хелен Вудроу Бонс (1874–1951) таныстырды. Бонс президенттің бірінші туысы болған және Вильсонның әйелі Эллен Вильсонның қайтысынан кейін Ақ үйдің ресми үй иесі қызметін атқарды. Вильсон Галтқа бірден әсерленіп, онымен танысқаннан кейін көп ұзамай оған үйлену ұсынысын жасады. Бірақ Вильсонның Галтпен әйеліне қиянат жасағаны туралы қауесеттер олардың жаңадан бастаған қарым-қатынасына қауіп төндірді. Вильсон мен Галттың бірінші ханымды өлтіргені туралы арандатушы әңгімелер жұпты одан да мазалады. Мұндай негізсіз болжамдар президенттің беделіне және оның жеке абыройына нұқсан келтіруі мүмкін деп алаңдаған Вильсон, Эдит Боллинг Галтқа олардың келісімінен бас тартуын ұсынды. Оның орнына ол Эллен Аксон Вильсонды аза тұтудың ресми мерзімі аяқталғанға дейін үйлену тойын кейінге шегеруді талап етті. Вильсон 1915 жылдың 18 желтоқсанында Галтқа Вашингтондағы үйінде үйленді. Тойға 40 қонақ шақырылды, күйеудің пасторы, Орталық Пресвитериан шіркеуінің дін қызметкері доктор Джеймс Х. Тейлор және келіннің пасторы, Сент-Маргарет епископалдық шіркеуінің дін қызметкері доктор Герберт Скотт Смит бірлесіп үйлену рәсімін өткізді.
Бірінші әйелдің алғашқы рөлі
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бірінші ханым Эдит Боллинг Уилсон газсыз жексенбі, етсіз дүйсенбі және бидайсыз сәрсенбі күндерін сақтап, федералдық рационирование шараларына үлгі көрсетті. Сол сияқты, ол Ақ үйдің газонын шабу үшін еңбек күшін пайдаланудың орнына, қойларды жайып, олардың жүнін Америка Қызыл Кресінің пайдасына аукционға салды. Сонымен қатар, Эдит Уилсон өкілеттігінің кезеңінде Еуропаға сапар шеккен алғашқы бірінші ханым атанды. Ол күйеуімен 1918 және 1919 жылдары екі рет Еуропаға барып, әскерлерді аралап, Версаль келісіміне қол қойды. Осы кезеңде ол Еуропаның ханшайымдарымен араласу арқылы Американың әлемдік держава ретіндегі беделін нығайтты және бірінші ханымның халықаралық саясаттағы мәртебесін көтерді. АҚШ Версаль келісімін ратификацияламады және бастапқыда Уилсон ұсынған Ұлттар Лигасына қосылмады. Сол кезде бейтараптық көзқарасы күшті болды. Эдит Уилсон және президенттің жақын айналысындағы адамдар (оның ішінде оның дәрігері мен бірнеше жақын достары) президенттің ауруының және денсаулығының нақты жағдайын американдық қоғамдықтан жасырды. Эдит Вильсонның ауруы басталғаннан бастап, ол шамамен бір жарым жылдан кейін қызметтен кеткенге дейін үкіметтің атқарушы тармағының көптеген күнделікті міндеттерін өз мойнына алды. 1919 жылдың қазан айынан бастап, 1921 жылдың 4 наурызында Уилсонның өкілеттігі аяқталғанға дейін Эдит, бірінші ханым және көлеңкелік басқарушы рөлінде, төсекке жатқан президентке қандай хабарламалар мен мемлекеттік мәселелер жеткізілуі керек екенін шешті. Кейін Эдит Уилсон былай деп жазды: "Мен әртүрлі хатшылар мен сенаторлардан түскен барлық құжаттарды зерттедім және президентке жеткізілуі тиіс нәрселерді, менің еңбектегілігіме қарамастан, қысқаша түрінде баяндауға тырыстым. Мен мемлекеттік істерді басқаруға қатысты ешқандай шешім қабылдаған жоқпын. Мен үшін маңыздысы не, маңызсызсы не және ең бастысы – күйеуіме қашан мәселелерді ұсыну керектігі туралы шешім қабылдау ғана болды". Эдит президент пен оның кабинеті арасындағы жалғыз байланыс тілігі болды. Ол олардан барлық жедел мәселелерді, жазбаларды, хаттарды, сұрақтар мен өтініштерді жіберуді талап етті. Эдит өзінің рөлін өте жауапкершілікпен қабылдады, тіпті президенттің (немесе Эдиттің өзінің) қатысуынсыз бірнеше кабинет отырыстарын өткізген Мемлекеттік хатшы Роберт Лансингті қызметтен босатуға ұмтылды. Ол сондай-ақ британ елшісі Эдвард Грейге, егер Грей оның туралы сындарлы пікір білдірген көмекшісін жұмыстан шығармаса, президентке сенімхаттарын ұсынуға мүмкіндік бермеді. Ол президент Уилсонға құжаттарды толтыруға көмектесіп, жиі жаңа жазбалар мен ұсыныстар қосты. Ол құпия ақпаратқа қол жеткізіп, шифрланған хабарламаларды шифрлеу және дешифрлеу жауапкершілігіне ие болды.
Дау
1939 жылы жарық көрген "Менің естеліктерімде" Эдит Уилсон өзінің президенттің "қамқоршысы" рөлін ақтады, Вудроу Уилсонның президенттік қызметіне қатысты оның әрекеттерін Уилсонның дәрігерлері мақұлдаған деп мәлімдеді; олар оған күйеуінің денсаулығы үшін мұны істеуді бұйырды. Эдит Уилсон өзінің президент Уилсонға ақпарат жеткізуші ғана екенін айтты, бірақ Ақ үйдің басқалары оған сенбеді. Кейбіреулер Эдит пен Вудроудың некесі асығыс және даулы болды деп есептеді. Басқалары Вудроу мен Эдит Вудроу әлі Эллен Уилсонға үйленген кезде бір-бірімен қарым-қатынас бастағандықтан, осы некеге қарсы болды. Алайда, келесі онжылдықтарда ғалымдар Эдит Уилсонның бірінші ханым ретіндегі қызметін сынап бағалады. Филис Ли Левин Вудроу Уилсонның саясатының тиімділігін оның "тар көзқарасты және қатаң жітілікпен" әйелі қажетсіз түрде қиындатқанын тұжырымдады. Джудит Уивер Эдит Уилсонның президенттік кезеңдегі өз рөлін төмен бағалағанын айтты. Ол маңызды шешімдер қабылдамағанмен, президенттік қақпашы ретіндегі рөліне байланысты ішкі және халықаралық саясатқа әсер етті. Медицина тарихшысы Говард Маркель Эдит Уилсонның "қамқоршылық" туралы мәлімдемесіне қарсы шықты. Маркель Эдит Уилсонның "1921 жылдың наурызында күйеуінің екінші мерзімі аяқталғанға дейін, іс жүзінде елдің бас атқарушысы болды" деген пікір білдірді. Ол өзінің біліміне сай, күйеуінің және оның мұрасын, тіпті президенттікті қорғауға тырысты, тіпті бұл бірінші ханым рөлінен тысқары әрекеттерді білдірсе де. Оның өмірінің бұл кезеңі 2021 жылғы тарихи ойын-сауық подкастында "Эдит!" Розамунд Пайктің ойнауымен бейнеленді.
Кейінгі жылдар
1921 жылы наурыз айында Эдит пен Вудро Уилсон Ақ үйден шыққаннан кейін Вашингтон қаласының S көшесіндегі (NW) үйге көшіп барды. Ол бұл жерде бұрынғы президент қайтыс болған 1924 жылғы 3 ақпанға дейін оған күтім жасады. Кейінгі жылдары, 1924 жылы клуб ресми түрде ашылғанда, ол Әйелдердің Ұлттық Демократиялық клубының басқарма төрағасы болды және 1939 жылы өзінің естеліктерін жариялады. 1941 жылы 8 желтоқсанда, Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасаған күнінен кейін, президент Франклин Д. Рузвельт Конгреске соғыс жариялау туралы өтініш жасады, сонымен қатар Уилсонның 1917 жылғы сәуірдегі соғыс жариялауымен байланысты екенін нақтылады. Эдит Уилсон Рузвельттің Конгреске сөйлеген сөзін тыңдады. 1945 жылы 14 сәуірде ол Рузвельттің Ақ үйдегі жерлеу рәсіміне қатысты. Содан кейін ол 1961 жылы 20 қаңтарда президент Джон Ф. Кеннедидің инаугурациясына қатысты. Эдит Уилсон 1961 жылы 28 желтоқсанда 89 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол сол күні күйеуінің 105 жылдығына орай Мэриленд және Вирджиния штаттары арасындағы Потомак өзені арқылы салынып аяқталған Вудро Вильсон көпірінің ашылу салтанатында арнайы қонақ ретінде болуға тиіс еді. Ол күйеуінің қасында Вашингтон Ұлттық соборында жерленді.
Мұра
Уилсон өзінің үйін күйеуінің құрметіне музейге айналдыру шартымен Ұлттық тарихи сақтау қорына тапсырды. Вудро Вильсонның үйі 1964 жылы мұражай ретінде ашылды. Миссис Уилсон 1939 жылы Конгресс кітапханасына президент Вильсонның президенттік құжаттарын, ал 1946 жылы жеке кітапханасын сыйға берді. Вирджиния штатының Уайтвилл қаласында Эдит Боллинг Уилсонның туған жері қоры мен мұражайы 2008 жылы құрылды. Қор бірінші ханымның туған жері мен балалық шағындағы үйін нығайтты; ол 2013 жылдың мамырында «Вирджинияны сақтау» ұйымымен құрылысы қауіпті тарихи ескерткіш ретінде танылды. Қордың бағдарламалары мен көрмелері «Уилсон ханымның есімін, осы елге қосқан үлесін, президенттік институтын және әйелдерге берген үлгісін» насияттауға бағытталған. Қор бірінші ханым миссис Уилсонның «Уайтвиллден Ақ үйге» дейінгі жолымен бөліседі. 2015 жылы Уайтвиллдегі, Майн-стритте орналасқан бұрынғы тарихи банк ғимараты Бірінші ханымға арналып, оның атымен аталып, «Боллинг Уилсон» қонақ үйі ретінде пайдалануға берілді. Ол Уайтвилл тұрғындары мен саяхатшыларға қызмет етеді.
Негізгі дереккөздер
Трибл, Эдвин. ред. Сүйген президент: Вудро Вильсон мен Эдит Боллинг Галттың махаббат хаттары. Бостон, Массачусетс: Хоутон Миффлин, 1981 жыл. Тумулти, Джозеф Патрик. Мен білген Вудро Вильсон. Нью-Йорк, Нью-Йорк: Даблдей, Пейдж және Компания, 1921 жыл. Вильсон, Эдит Боллинг Галт. Менің естеліктерім. Нью-Йорк: Бобс-Меррилл компаниясы, 1939 жыл. Янг, Дуайт және Джонсон, Маргарет. Құрметті Бірінші ханым: Ақ үйге жолданған хаттар: Конгресс кітапханасы мен Ұлттық мұрағаттың қорынан. Вашингтон, округ Колумбия: National Geographic, 2008 жыл.