Қаяқ спорты: тарихы мен түрлері

Кіріспе

Суда каяк пайдалану

Екі жақты қалақпен күшпен жылға жылғалаудың жалпы түрі

Каяктау – су бетінде жылжу үшін каяк пайдалану. Ол каноэден ескек отыру орны және қалақтың жапырақшаларының саны бойынша ерекшеленеді. Каяк – суға төмен орналасқан, каноэге ұқсас қайық, онда ескекші алға қарай отырып, аяқтарын алға созып, екі жақты қалақпен бір жақтан алға, содан кейін екінші жақтан айналып жылға жылғалайды. Көптеген каяктардың палубасы жабық, бірақ үстіне отыратын және қабылдамалы каяктар да күннен-күнге танымал болып келеді.

Тарих

Қаяқтарды мыңдаған жылдар бұрын Солтүк Мұхиттың арктикалық аймақтарында тұратын, бұрын эскимостар деп аталған инуиттер жасаған. Олар қайықтың қаңқасын жасау үшін құм ағашын, кейде кит сүйегін пайдаланса, ал қайықтың корпусын жануарлар терісінен, әсіресе теңіз түлкісінің терісінен жасаған. "Аңшы қайығы" деп аударылатын қаяқтың негізгі мақсаты – аң аулау және балық аулау болған. Қайықтың жасырын қасиеттері аңшыға жағалаудағы жануарларға жақындап, олжасын сәтті ұстауға мүмкіндік берген. 1740 жылдары Дания саяхатшысы Витус Беринг басқаратын орыс саяхатшылары алеуттармен байланысқа келді. Алеуттар қаяқтың негізгі идеясын қабылдап, аң аулау, көлік және табиғи ортаға сәйкес бірнеше түрлі дизайнды жасады. Олар тез арада алеуттардың қаяқпен теңіз суырықтарын аулауда өте шебер екенін байқады. Суырықтар Еуропа мен Азияда танымал тауар болғандықтан, олар алеуттарды пайдаланып, тіпті ұрлап, кемелерінде жұмыс істеуге және аң аулауға мәжбүрлеген. 1800 жылдардың ортасына қарай қаяқтар кеңінен танымал бола бастады және еуропалықтардың қызығушылығын тудырды. Неміс және француз еркектері спорт үшін қаяқпен жүзуді бастады. 1931 жылы Адольф Андерле Salzachöfen шатқалынан қаяқпен төмен түсіп, қазіргі заманғы тау қаяғының туған жері деп саналатын алғашқы адам болды. 1932 жылы қашықтыққа қаяқпен жүретін Фридель Мейер Бавариядан Вестминстерге (Англия), ал 1933 жылы Вестминстерден Монтрозға (Шотландия) жүзіп барды. 1936 жылы Берлин Олимпиадасында қаяқ жарыстары енгізілді. 1950 жылдары шыны талшықтан жасалған қаяқтар дамып, кеңінен қолданылды, бірақ 1980 жылдары полиэстер және полиэтилен пластиктен жасалған қаяқтар пайда болды. АҚШ-та қаяқпен жүзу 1970 жылдарға дейін маргиналды спорт түрі болып дамыды, содан кейін ол кең таралған танымал спортқа айналды. Қазір Олимпиада ойындарында 10-нан астам тау қаяғы жарыстары өткізіледі. Қаяқпен жүзу халықаралық су спортының маңызды түрі болғанымен, қаяқпен жүзудің адамдардың өмірі мен қызметіндегі рөліне қатысты академиялық зерттеулер әлі де аз.

Kayaks were created thousands of years ago by the Inuit, formerly known as Eskimos, of the northern Arctic regions. They used driftwood and sometimes the skeleton of whales, to construct the frame of the kayak, and animal skin, particularly seal skin was used to create the body. The main purpose for creating the kayak, which literally translates to "hunter's boat" was for hunting and fishing. The kayak's stealth capabilities allowed for the hunter to sneak up behind animals on the shoreline and successfully catch their prey. In the 1740s, Russian explorers led by the Danish explorer Vitus Bering came in contact with the Aleutians, who had taken the basic kayak concept and developed multiple designs specifically for hunting, transportation, and environmental conditions. They soon recognized the Aleutians were very skillful at hunting sea otters by kayak. Because otters were a popular commodity in Europe and Asia, they would exploit and even kidnap Aleutians and keep them aboard their ships to work and hunt. By the mid 1800s the kayak became increasingly popular and the Europeans became interested. German and French men began kayaking for sport. In 1931, Adolf Anderle was the first person to kayak down the Salzachöfen Gorge, which is believed to be the birthplace of modern day white water kayaking. In 1932, long distance kayaker Fridel Meyer paddled from Bavaria to Westminster, England, and in 1933 she paddled from Westminster to Montrose, Scotland. Kayak races were introduced in the Berlin Olympic Games in 1936. In the 1950s, fiberglass kayaks were developed and commonly used, until the 1980s when polyester and polyethylene plastic kayaks were introduced. Kayaking progressed as a fringe sport in the U. S. until the 1970s, when it became a mainstream popular sport. Now, more than 10 white water kayaking events are featured in the Olympics. While kayaking represents a key international watersport, few academic studies have (to date) been conducted on the role kayaking plays in the lives and activities of the public

Дизайн

Қаяқтарды олардың дизайны мен қандай материалдан жасалғанына қарай жіктеуге болады. Әр дизайнның өзіне тән артықшылықтары бар, оның ішінде өнімділік, маневрлеуге қолайлылық, тұрақтылық және қалақтау стилі. Қаяқтар металдан, шыны талшықтан, ағаштан, пластиктен, матадан және ПВХ немесе резеңке сияқты үрлейтін маталардан жасалуы мүмкін, сондай-ақ жақында ғана қолданыла бастаған, қымбат болғанымен, өте жеңіл көміртек талшығынан да жасалады. Әрбір материалдың да өзіне тән артықшылықтары бар, мысалы, беріктігі, ұзақ өмірге қызмет етуі, тасымалдауға ыңғайлылығы, икемділігі, ультракүлгін сәулелерге төзімділігі және сақтау талаптары. Мысалы, ағаш қаяқтар жинақ арқылы немесе қолмен жасалуы мүмкін. "Тігіс және желім" әдісімен жасалған фанералық қаяқтар, тек қана қаңқаға жабысқан теріден жасалған қаяқтардан басқа, кез келген материалдан жеңіл болуы мүмкін. Жеңіл матадан жасалған үрлейтін қаяқтарды құтырып, оңай тасымалдауға және сақтауға болады, сонымен қатар олар кейбір қатты корпусты қаяқтармен салыстырғанда өте берік және сенімді болып саналады.

Жабдық

Қайықтың көп түрлері бар, олар тегіс су мен таулы суларда қолданылады. Олардың мөлшері мен пішіні қай су түрінде жүзуге болатынына және қайық жүргізушінің не қалауына байланысты күрт өзгереді. Қайықпен жүзу үшін қажетті екінші құрал – бұл қақпақтары еңкейтілген, офсеттік қалақ, ол желге қарсы кедергіні азайтуға көмектеседі, ал екінші қақпақ суда қолданылады. Бұл қалақтар ұзындығы мен пішіні қолданылу мақсатына, қайық жүргізушінің бойына және оның жеке талғамына қарай әртүрлі болады. Қайықтар бір немесе бірнеше қақпақты құралдармен (оларды флоттатор деп те атайды) жабдықталуы керек, ол сумен толтырылған кезде қайықтың батуына кедеріс жасайтын ауа кеңістігін құрайды. Өмірлік кеудеше (жеке жүзу құрылғысы немесе PFD деп те аталады) әрқашан киілуі керек, ал каска көптеген қайық жүзу түрлері үшін де, әсіресе таулы суларда міндетті болып табылады. Басқа да қауіпсіздік құралдарына көмек шақыру үшін сыбызғы, басқа қайық жүргізушілерді құтқару үшін лақтыру арқандары, сондай-ақ су мен жердің қауіптілігіне байланысты суға түсу пышағы мен тиісті су өткізбейтін аяқ киім кіреді. Құрғақ костюм, ылғалды костюм немесе спрей топ сияқты дұрыс киімдер қайық жүргізушілерді суық судан немесе ауа температурасынан қорғайды.

Каяк түрлері

"Жоғары отыру" каяктарында қалаушы су деңгейінен жоғары орналасқан, ашық, аз ойыс палубаға отырады. Бұл стиль көбінесе таяз суларда қолданылады, себебі көптеген адамдар каяк ішінде қалуды қиын деп санайды, сондай-ақ, каяк аударғанда тік тұруға мүмкіндік беретін "домалаудан" сақтайды. "Жоғары отыру" каяктарының бірнеше артықшылықтары бар, мысалы, "құрғақ люк" болуы. Бұл каяк бойымен созылатын бөлімше, ол каякшыға түрлі жабдықтарды сақтауға мүмкіндік береді және каякке қосымша жүзуге қабілеттілігін қосады. "Жоғары отыру" каяктары көбінесе "тесіктерден" пайдаланады, бұл қайыққа түскен судың палуба арқылы өтіп, құрғақ люк арқылы ағызылуына мүмкіндік береді. "Кокпит стилі" каяктарында аяқтар мен жамбастар каяк корпусының ішінде орналасады, ал су өткізбейтін тығыздық жасау үшін "спрей юбкасы" немесе шашыратқыш қолданылады. "Кокпит стилі" каяктарының көптеген түрлері бар, олар әдетте пайдаланушыға каяк үстінен жақсырақ бақылау мүмкіндігін береді, себебі олар маневрлерді орындау үшін каяк қабырғаларына итеріле алады. "Кокпит стилі" каяктарының кең таралған түрі – "трюктерге арналған каяктар". Бұл әдетте өте қысқа каяктар, онда қалаушылар түрлі трюктер мен маневрлер орындайды. "Қабынушы" каяктар бұл екі алдыңғы конструкцияның аралас түрі болып табылады; оларда ашық палуба бар, бірақ қалаушы палуба деңгейінен төмен отырады. Бұл каяктар судың үстінде биік орналасқандықтан, көбінесе тұрақсыздыққа бейім болады. Олар көбінесе коммерциялық мақсатта қолданылады және оларды көбінесе "Duckies" деп атайды. "Тандемдер" бірнеше қалаушыға арналған, көптеген каяктардағыдай бір адамдық емес. Тандемдерді екі, тіпті үш қалаушы пайдалана алады.

Каякты қамтитын қызмет

Қайықтардың кең қолданылу аймағы мен бейімделгіштігінің арқасында оларды суға түсу, балық аулау, жабайы табиғатты зерттеу және су тасқыны кезіндегі іздеу-құтқару операциялары сияқты басқа да сыртқы шаралар үшін пайдалануға болады.

Суға түсу

Каякпен суға түсу – демалыс мақсатындағы суға түсудің бір түрі. Суға түсушілер барлық жабдықтарын каякқа тиеп, суға түсуге арналған жерге дейін қала жағалай жүзеді. Мұндай саяхат бастапқы нүктеден жағалау бойымен бірнеше шақырымға созылуы мүмкін, теңіз тыныш болса да, жағадан жетуі қиын жерлерге дейін. Бұл моторлы қайықтан әлдеқайда арзан балама болып табылады, сонымен қатар теңіз каягингімен айналысу мүмкіндігін де ұсынады. Каякпен суға түсу суға түсушіге суға түсу қайығы операторларына тәуелділіктен құтылуға мүмкіндік береді, ал жүзу арқылы жете алмайтын, бірақ жеңіл қорғалған жерлерде суға түсуге жағдай жасайды.

Балық аулау

Қаяқпен балық аулау – қаяқтан балық аулау. Қаяқтар бұрыннан бері көлік құралы ретінде және кобия, флаундер сияқты қорқуға бейім балықтарға жақындаудың тыныш жолы ретінде қолданылып келді. Соңғы жылдары қаяқпен балық аулау экологиялық таза және денсаулыққа пайдалы көлік түрі ретінде, сондай-ақ моторлы қайықтарға қарағанда салыстырмалы түрде төмен құны болғандықтан үлкен танымаллыққа ие болды. Бұған қоса, қаяқтар жағалау бойымен оңай жүріп, судың тұңғыр жерлерінде де қозғала алады, көп адамнан аулақтап, қайықтарға қол жеткізе алмайтын тыныш орын табуға мүмкіндік береді.

Экотуризм

Каякпен саяхаттауға негіделген экотүризмге қызығушылық артып келеді. Сарасота Киз сияқты жылы сулы демалыс орындарында, басшылық етуші каяк саяхаттары каякшыларды жергілікті экожүйе бойынша турға алып шығады. Каякшылар дельфиндердің судан секіріп шығуын және мантилердің шалшық суларда теңіз шөбін жеп жатқанын көре алады.

Ақсу

Қаяқтарды хобби ретінде пайдаланудың ең көп таралған түрлерінің бірі – тау өзендерінде қаяқпен жүзу. Тау өзендерінде қаяқпен жүзу дегеніміз – қаяқшының бірнеше таулы ағыстардан төмен қарай өтуі. Мұндай ағыстардың қиындық деңгейі I кластан VI класка дейін жетеді. Ағыстардың қиындығы көбінесе өзендегі су деңгейіне және қалдықтарға байланысты өзгереді. Қаяқшының жолын кесетін қалдықтарды әдетте "сүзгіштер" деп атайды, себебі олар қаяқшыларды елек сияқты "сүзіп" алады. Қаяқшыларды оқыту үшін жаттығу лагерьлері мен жасанды құрылыстар да жиі ұйымдастырылады.

Серфингті шаңғы

Сурфски (немесе: "серф-ски", "серф-ски") – әдетте барлық каяктардың ең ұзыны болып келеді және ашық суда жылдамдыққа бағытталған, жоғары өнімді каяк. Көбінесе мұхит суларында қолданылады, бірақ ол кез келген су қоймасына және демалыспен қайықтауға да өте ыңғайлы.

Қысқы байдаркамен жүзу

Қыста каякпен жүзу, әдеттегі есуден кем емес, тіпті одан қауіпті, себебі су мен ауаның суық температурасы тез гипотермияға алып келуі мүмкін. Осы іс-әрекет үшін, каякшының денесіне ауа райының зиянын болдырмайтын киім-кешек қажет.