Кіріспе

1853–1857 жылдар аралығында АҚШ-тың бірінші ханымы Джейн Минс Пирс (туғанда Апплтон; 12 наурыз 1806 – 2 желтоқсан 1863) – Франклин Пирстің әйелі және 1853–1857 жылдар аралығында АҚШ-тың бірінші ханымы. Ол 1834 жылы отбасының наразылығына қарамастан, конгрессмен Франклин Пирске үйленді. Ол Вашингтон қаласында тұрудан бас тартты және 1842 жылы күйеуін саясаттан кетуге көндірді. Ол 1852 жылы оның білмейтін күйінде Демократиялық партияның президенттік үміткерлігіне түсті және сол жылдың соңында президент болып сайланды. Олардың жалғыз тірі қалған ұлы Бенджамин, Франклиннің қызметке кірісуінен бұрын пойыз апатында қаза тапты, бұл Джейнды өмір бойына жеделдеп ұрып соққан күйзеліске түсірді. Пирс бірінші ханым рөлінде жабық өмір сүрді, күйеуінің президенттігінің алғашқы екі жылын ұлы үшін аза тұтумен өткізді. Оның сол кездегі міндеттерін көбінесе Әбби Кент Минс орындады. Франклиннің президенттік мерзімі аяқталғаннан кейін олар екі жыл бойы шетелге саяхаттады, содан кейін Массачусетс штатында қоныстанды. Ол 1863 жылы туберкулезден қайтыс болды. Пирс саяси өмірді ұнатпады және бірінші ханым рөлінен қанағаттанбады. Ол құлдырауға қарсы күрес мәселесіне қызығушылық танытты және бірінші ханым болып тұрған кезінде күйеуінің осы мәселедегі шешімдеріне әсер етуге тырысты. Пуритандық дінге адал Пирс, өмірінде бастан өткерген қайғы-қасіреттердің өзі мен күйеуінің күнәлары үшін құдайдың жазасы екеніне сенді. Джейн күйеуінің керісінше – ашық, саяси және көп ішетін болған, ал ол жабық, саясаттан қашық және ішімдікке қарсы болды.

Ерте өмір

Джейн Апплтон 1806 жылдың 12 наурызында Нью-Гэмпшир штатының Хэмптон қаласында конгрегационалист пастор Джесси Апплтон мен оның әйелі Элизабет Мэнс Апплтонның отбасында дүниеге келді. Апплтон отбасы барлығы алты балаға жетті: үш үлкен қызы, олардың арасында Джейн үшінші болып туды, және үш кіші ұлы. 1807 жылы олардың әкесі Боудойн колледжінің президенті болды, ал отбасы Брансуик, Мэн штатына (сол кезде Массачусетс штатының бір бөлігі) қоныстанды. Ол қайтыс болғаннан кейін отбасы Элизабеттің анасымен бірге Нью-Гэмпшир штатының Амхерст қаласында тұрды. Евангелист Джейннің білімі жоғары деңгейде болды, ол мемлекеттік мектепте де, үйде де оқыды. Жас шаққа жақындағанда, Апплтон ұяң, дінге берілген және ішімдікке қарсы болды. Жастығынан денсаулығы нашар болды, қыста жиі суық тиіп, ауыр түрде ауыратын. Ол оның анасының үйіне келген кезде онымен танысқан болуы мүмкін. Апплтон отбасы қарым-қатынасқа бірнеше себептермен қарсы болды, соның ішінде олардың әлеуметтік жағдайының айырмашылығы, оның әдепсіз мінезі, ішімдік ішуі және құлдыққа қатысты көзқарасы. Пирс жұбайымен бірге Вашингтонға келді, бірақ Джейн бұл қаланы ұнатпады. 1835 жылы ол күйеуімен бірге Ақ үйдің жаңа жылдық қабылдауына қатысып, президент Эндрю Джексонмен танысты. Сол жылы ол Амхерсттегі анасының үйіне қайтып оралды, ал күйеуі Вашингтонда қалды. Джейннің өміріндегі осы кезең көбінесе ең бақытты кезеңі деп есептеледі, өйткені күйеуі саясаттан шетте болды және оның әлі де екі баласы тірі еді. Ол президенттікке ұмтылысын одан жасырған. Бірінші ханым ретінде Пирс Ақ үйде діни салттарды сақтауға талап етті, қызметкерлерге шіркеуге баруды және Ақ үй кітапханасында діни қызметтер өткізуді бұйырды. Пирстің туысы Амос Лоренс оның күйеуіне қандай әсер еткенін айтты, ол оның қасында терең діндар болса, одан алыс болғанда көп ішімдік ішетін. Ол қайғыдан кейінгі кезеңнен кейін мәселені талқылау үшін Конгресс отырыстарына қатыса бастады. Күйеуінің мерзімі аяқталғаннан кейін ол тағы да президенттік инаугурацияға қатысудан бас тартты, бұл жолы күйеуінің ізбасары Джеймс Бьюкененнің инаугурациясына. Ол сондай-ақ ұлттық танымалдылыққа ие болғанға дейін және өзінің президенттігі белгісіз болған бірінші ханымдардың бірі болып саналады. Соғысқа дейінгі дәуірдегі басқа бірінші ханымдар сияқты, ол көбінесе назардан тыс қалды және күйеуінің басқаруына көп әсер етпеді деп есептелді. Ол бірінші ханым лауазымына аз әсер етті және кейінгілер үшін үлгі болмады. Пирстің күйеуіне ықпалы оның саясатты ұнатпауы арқылы көрінді, соның ішінде 1842 жылы Сенаттан кетуіне қатысты шешімі. Кейбір ғалымдар оның күйеуімен қарым-қатынасы барысында оның жанын құтқаруға діни міндеттілік сезінген болуы мүмкін және оның кемшіліктеріне қарамастан, оған қызығушылық танытқан болуы мүмкін. Пирс туралы заманауи пікір көбінесе жаны ашыратын болса, 20 ғасыр тарихшылары арасында оны күйеуін қайғылы жағдайда қолдамаған гипохондрик ретінде сипаттау және күйеуінің жақсы қабылдалмаған президенттігіне зиян келтірген фактор деп санау тенденциясы болды.

Саяси көзқарастары

Пирс пуритандық сенімде өсті, осы да оның әлемге көзқарасының негізін құрады. Оның діни нанымдары оған азаптың Құдайдың жазасы екендігіне деген сенімді сіңірді. Ол Вашингтонның саяси және әлеуметтік мәдениетіне қарсы күресті, жиі өткізілетін кештер мен спирттік ішімдіктерге наразылық білдірді. Ол вигтердің қатарында тәрбиеленгендіктен, демократ қызметкеріне үйленгенде отбасымен келіспеушіліктер туды. Пирс тәртіп сақтау қозғалысын қолдады және спирттік ішімдік ішуге қарсы болды. Ол күйеуінің штаттардың құқықтары атынан құлдыққа қанағаттанғандығына қарсы, құлдықтан құтылу қозғалысын қолдады және Америка Азамат соғысында Одақтың жеңісін тіледі. Пирс президенттігі кезінде Эндрю Джексонды құрметтеді. Ол конгрессмен Дэви Крокетті "мақтаншыл, ессіз, [және] ақымақ" деп есептеді.