Кіріспе

Мартин Андерсен Нексо (26 маусым 1869 – 1 маусым 1954) – даниялық жазушы. Ол дания өнері мен әдебиетіндегі "Заманауи өрбу" қозғалысының көрнекті авторларының бірі болды. Өмір бойы социалист болған ол, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Одағына, содан кейін Шығыс Германиядағы Дрезден қаласына көшті.

Өмірбаян

Мартин Андерсен Нексо Копенгагеннің кедей ауданы Кристианшавенде үлкен отбасында (он бір баланың төртіншісі) дүниеге келді. 1877 жылы оның отбасы Борнхольмдегі Нексоға көшіп келді, ал ол осы қаланың атын өзінің тегі ретінде қабылдады. Бұрын өнеркәсіп жұмысшысы болған ол Нексо қаласында халықтық орта мектепте оқыды, кейін журналист болып жұмыс істеді. 1890 жылдардың ортасында Оңтүстік Еуропаға саяхаттап, оның "Солдат" (1903) кітабы негізінен сол саяхаттарға негізделген. Көптеген әдеби замандастары сияқты, оның ішінде Йоханнес Вильгельм Дженсен, Нексоға бастапқыда fin de siècle пессимизмі қатты әсер етті, бірақ біртіндеп экстравертті көзқарасқа айналды, Социал-демократиялық қозғалысқа, кейіннен Данияның Коммунистік партиясына қосылды; оның кейінгі кітаптары Кеңес Одағының саяси қолдауын көрсетеді. "Pelle Erobreren" (ағылшынша: "Pelle the Conqueror"), 1906-1910 жылдары төрт томдық болып басылып шыққан, оның ең танымал және ең көп аударылған еңбегі. Оның алғашқы бөлімі 1986 жылы ГДР ФС фильмінің "Pelle der Eroberer" және 1987 жылы "Pelle Erobreren" фильмінің тақырыбы болды. "Ditte Menneskebarn" (ағылшынша: "Ditte, Child of Man"), 1917-1921 жылдары жазылған, жұмысшы әйелді өзін құрбандыққа шалуы үшін мақтайды; кітаптың бірінші бөлігінің даниялық фильм нұсқасы 1946 жылы "Ditte, Child of Man" ретінде жарық көрді. 1929 жылы жазылған көп талқыланған "Midt i en Jærntid" ("Темір дәуірінде", ағылшынша: "In God's Land") Бірінші дүниежүзілік соғыстағы даниялық шаруаларды сатиралық сипатта көрсетеді. Соңғы жылдары, 1944-1956 жылдары, Нексо "Morten hin Røde" (ағылшынша: "Morten the Red"), "Den fortabte generation" (ағылшынша: "The Lost Generation") және "Jeanette" кітаптарынан тұратын трилогия жазды, бірақ аяқтамады. Бұл "Жеңіскер Пеле" романының жалғасы, бірақ сонымен қатар маскалы автобиография. 1941 жылы Данияны Германия басып алған кезде Дания полициясы коммунистік бағытқа қатысы бар болғандықтан Нексоны тұтқындады. Бостандыққа шыққаннан кейін ол бейтарап Швецияға, содан кейін Кеңес Одағына сапар шегіп, нацистер басып алған Дания мен Норвегияға хабар таратты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Нексо Шығыс Германияның Дрезден қаласына көшіп барды, онда ол құрметті азамат болды. Дрездендегі Мартин Андерсен Нексо гимназиясы жоғары мектебі оның есімімен аталған. Оның Еуропаның ең ірі әлеуметтік жазушыларының бірі ретінде халықаралық беделі, әсіресе, бірақ тек қана социалистік елдерде ғана өсті. Нексо 1954 жылы Дрезденде қайтыс болды және Копенгагеннің Нёрребро маңындағы Assistens Kirkegård-те жерленді. Совет астрономы Николай Степанович Черных 1979 жылы ашқан кіші планета 3535 Диттеге оның "Ditte, Child of Man" романындағы басты кейіпкердің есімі берілген. Мартин Андерсен Нексоның Нексодағы үйі оның есіне мұражайға айналды.

Құрметтер мен марапаттар

1949 жылы Нексо Грайфсвальд университетінің гуманитарлық факультетінен құрметті доктор ғылымы дәрежесін алды.

Нексоның ағылшын тіліндегі шығармалары

"Жұлдыздарға қарай". Аударған: Аста және Роуленд Кенни. Нью-Йорк: Х. Холт. 1922 жыл. "Күннің шуағында". Жақып Витмер Хартманның аудармасы. 1929 жыл. (саяхат кітабы) "Құдайдың жерінде". Аударған: Томас Селтцер. 1933 жыл. "Ашық аспан астында". Менің жас жылдарым. Аударған: Дж. Б. С. Уоткинс. 1938 жыл. (автобиографияның бір бөлігі) "Жеңімпаз Пеле" 1–2 томдары. Аударған: Джесси Мьюр және Бернард Миалл. Глостер, Массачусетс штаты. 1963 жыл. "Дитте". Глостер, Массачусетс штаты. 1963 жыл. "Жеңімпаз Пеле". 1-том: Балалық шақ. Аударған: Стивен Т. Мюррей. Сиэтл, Вашингтон. "Фьорд Пресс" баспасының жаңа аудармасы. 1989 жыл. "Жеңімпаз Пеле". 2-том: Оқушылық. Аударған: Стивен Т. Мюррей және Тина Нанналли. Сиэтл, Вашингтон. "Фьорд Пресс" баспасының жаңа аудармасы. 1991 жыл.