Кеңес Одағының "Алмаз" бағдарламасы – әскери ғарыш станциялары. 1973-1976 ж. "Салют-2", "Салют-3", "Салют-5" ұшырылды. Бағдарлама азаттықтан кейін тоқтатылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес әскери ғарыш станциясы бағдарламасы
Soviet military space station program
Алмаз (Алмаз) бағдарламасы – 1960 жылдардың басында басталған, жоғары құпиялы Кеңес әскери ғарыш станциясы бағдарламасы. 1973 және 1976 жылдар арасында үш экипажды әскери барлау станциясы ұшырылды: Салют-2, Салют-3 және Салют-5. Бағдарламаның әскери сипатын жасыру үшін, ұшырылған үш Алмаз станциясы азаматтық Салют ғарыш станциялары деп белгіленді. Салют-2 орбитаға шыққаннан кейін көп ұзамай сәтсіз аяқталды, бірақ Салют-3 және Салют-5 экипажбен сәтті сынақтардан өтті. Салют-5-тен кейін, 1978 жылы Кеңес Одағының Қорғаныс министрлігі станцияны күтіп-ұстауға жұмсалатын уақыт пен ресурстар автоматты барлау спутниктерінен күтілетін пайдадан артық екенін шешті. Ғарыш станцияларының негізгі бөліктері ішкі жүйеде OPS (ОПС, GRAU индексі 11F71 және 11F71B) деп аталды, бұл «Орбиталық ұшқыш станциясы» (Орбитальная Пилотируемая Станция) деген сөздердің аббревиатурасы. Алмаз бағдарламасы аясында Кеңес Одағы бірнеше ғарыш кемелерін қолдау мақсатында жасады – VA ғарыш кемесі, Функционалдық жүк блогы және TKS ғарыш кемесі. Оларды түрлі комбинацияларда пайдалану жоспарланған. MOL/Gemini сияқты, орбитаға шыққаннан кейін экипаж VA капсуласының төменгі бөлігіндегі жылу қалқанындағы шлюз арқылы зертханаға өтетін болды. 30-60 күндік әскери бақылау мен фотосуретке түсіруден кейін экипаж VA қайта оралу кемесімен Жерге қайтатын болды. Американдық MOL жобасынан өзгешелігі, Кеңес Одағы Алмаз станциясын қайта жабдықтау және экипажты алмастыру үшін жасады. Осы мақсатта олар TKS қайта жабдықтау кемесін (11F72) құрды, ол FGB және экипажды тасымалдауға арналған VA қайта оралу кемесінен тұрады, және олар Proton зымыранымен бірге ұшырылды. Станцияда TKS кемесін қабылдауға бір доктандыру порты болды, бұл алдыңғы экипаж өздерінің VA капсуласында станцияны тастап кеткеннен кейін мүмкін болатын.
The Almaz (Алмаз) program was a highly secret Soviet military space station program, begun in the early 1960s. Three crewed military reconnaissance stations were launched between 1973 and 1976: Salyut 2, Salyut 3 and Salyut 5. To cover the military nature of the program, the three launched Almaz stations were designated as civilian Salyut space stations. Salyut 2 failed shortly after achieving orbit, but Salyut 3 and Salyut 5 both conducted successful crewed testing. Following Salyut 5, the Soviet Ministry of Defense judged in 1978 that the time and resources consumed by station maintenance outweighed the benefits relative to automatic reconnaissance satellites. The space stations' cores were known internally as OPS (ОПС, GRAU index 11F71 and 11F71B), from "Orbital Piloted Station" (Орбитальная Пилотируемая Станция). As part of the Almaz program, the Soviets developed several spacecraft for support roles—the VA spacecraft, the Functional Cargo Block and the TKS spacecraft—which they planned to use in several combinations. As with MOL/Gemini, once in orbit the crew would access the lab through a hatch in the heat shield at the bottom of the VA capsule. After an extended stay of 30 to 60 days of military observation and photography the crew would return to Earth by way of a VA return vehicle. Unlike the American MOL design, the Soviets designed the Almaz to be recrewed and resupplied. For this, they created the TKS resupply craft (11F72), which consisted of an FGB and a VA return craft to carry the crew, also launched together on a Proton rocket. At the station, one docking port would be available to receive the TKS craft once the previous crew had left the station in their VA capsule.
Қорғаныс шаралары
Шақыру техникасымен қатар, "Алмаз" станциясының алдыңғы бөлігіне бірегей 23 мм-лік "Рихтер" (зауыттық индексі 261P немесе 225P) жылдам атуға арналған зеңбірек орнатылған. Бұл револьверлік зеңбірек Ту-22 бомбалаушысының құйрық зеңбірегінен өзгертілген және минутына 1800-2000 (көбінесе 2600-ға дейін) оқ атудың теориялық мүмкіндігіне ие болды. Әрбір 168 граммдық (ammo 23 OFZ D R) немесе 173 граммдық (ammo 23 OFZ G R) снаряд станцияға қатысты 850 м/с жылдамдықпен ұшты. Миссия соңында станция экипажсыз режимде жұмыс істеген кезде, зеңбірек 20 оқпен сынақтан өтті. Зеңбірек бекітілген тұтқада болғандықтан, нысананы алу үшін бүкіл станция нысанаға бұрылатын. "Алмаз" сериясы – қаруланған, экипажбен жабдықталған және ғарысқа ұшқан жалғыз әскери ғарыш кемесі. "Салют-3"/OPS-2 станциясы шамадан тыс діріл мен шуға байланысты адамсыз режимде сәтті қашықтықтан ату сынағын жүргізді. OPS-4 ұшақ зеңбірегінің орнына екі ракетамен жабдықталуы тиіс еді, бірақ бұл жүйе көпшілікке көрсетілмеген және тәжірибелік қолданылуына қарамастан толыққанды өндірілмеген болуы мүмкін.
In addition to reconnaissance equipment, Almaz was equipped with a unique 23mm Rikhter (factory index 261P or 225P) rapid fire cannon mounted on the forward belly of the station. This revolver cannon was modified from the tail gun of the Tu 22 bomber and was capable of a theoretical rate of fire of 1800 2000 (up to 2600) rounds per minute. Each 168 gram (ammo 23 OFZ D R ) or 173 gram (ammo 23 OFZ G R) projectile flew at a speed of 850 m/s relative to the station. The cannon was tested at the end of the mission by firing 20 rounds, when the station was operating in uncrewed mode. To aim the cannon, which was on a fixed mounting, the entire station would be turned to face the target. The Almaz series are the only known armed, crewed military spacecraft ever flown. Salyut 3/OPS 2 conducted a successful remote test firing with the station uncrewed due to concerns over excessive vibration and noise. OPS 4 was to have featured two rockets instead of the aircraft cannon, but this system has not been shown publicly and may have never been fully manufactured despite it being used experimentally.
Орбиталық пилоттық станциялар (ОПС)
1973-1976 жылдары Салют бағдарламасы аясында үш "Алмаз ОПС" ғарыш станциясы ұшырылды: Салют 2 (ОПС 1), Салют 3 (ОПС 2) және Салют 5 (ОПС 3). "Алмаз" ғарыш станциялары "Салют-3" және "Салют-5" станцияларына бес экипаждық "Союз" экспедициясы жасалды, олардың үшеуі өз станцияларына жетті. Осы кезде миссиялардың екеуі толыққанды сәтті деп есептелді – станцияларына жеткен үш экипаж бағдарлама тоқтатылған кезде "Алмаз" станцияларында барлығы 81 күн болды.
Three Almaz OPS space stations were flown from 1973 to 1976 in the Salyut programme: Salyut 2 (OPS 1), Salyut 3 (OPS 2) and Salyut 5 (OPS 3). Five crewed Soyuz expeditions were flown to the Almaz space stations Salyut 3 and Salyut 5, with three reaching their stations and only two of the missions being considered fully successful at that time – the three crews that had reached their stations had crewed Almaz stations for a total of 81 days when the program was ended.
OPS-1 (Salyut 2)
Алғашқы Алмаз станциясы (OPS 1 немесе Almaz 101.1) 1973 жылдың 3 сәуірінде ұшырылды. Әскери құпиялылық сақтау үшін, орбитаға шыққаннан кейін ол Salyut 2 деп ресми түрде тағайындалды. Ұшу экипажы станцияға баруға дайындық күйінде болды, бірақ ұшырылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң болған апат OPS 1 станциясын істен шығарды және қысымын төмендетті.
The first Almaz station (OPS 1 or Almaz 101.1) was launched on April 3, 1973. For purposes of military secrecy, it was publicly designated Salyut 2 upon reaching orbit. A crew was prepared to fly to the station but an accident days after the launch left OPS 1 disabled and depressurized.
OPS-2 (Салиут 3)
OPS 2 (немесе Almaz 101.2), Салют-3 деп жарияланды және 1974 жылдың 25 маусымында ұшырылды. 1974 жылдың шілдесінде "Союз-14" ғарыш кемесінің экипажы стансада 15 күн өткізді. 1974 жылдың тамызында OPS 2-ге екінші экспедиция жіберілді, бірақ ол стансаға жетпеді. Станса экипажсыз болған кезде, қашықтан борттағы авиациялық зеңбіректі сынаққа салып, мақсатты спутникті атып түсірді. Салют-3 1975 жылдың қаңтарында орбитадан түсірілді.
OPS 2 (or Almaz 101.2), announced as Salyut 3, was launched on June 25, 1974. The crew of the Soyuz 14 spacecraft spent 15 days aboard the station in July 1974. A second expedition was launched toward OPS 2 in August 1974, but failed to reach the station. The station successfully remotely test fired an onboard aircraft cannon at a target satellite while the station was uncrewed. Salyut 3 was deorbited in January 1975.
OPS-3 (Salyut 5)
ОПС 3 (немесе Алмаз 103), ұшырылғаннан кейін Салют 5 деп жарияланды, 1976 жылғы 22 маусымда орбитаға енді. 1976 жылдың ортасы мен 1977 жылдың соңында екі экипаж оны қонақтап келді. Салют 5 1977 жылғы 8 тамызда орбитадан түсірілді және Жер атмосферасына қайта кірген кезде ыдырады.
OPS 3 (or Almaz 103), announced after launch as Salyut 5, entered orbit on June 22, 1976. It was visited by two crews in mid 1976 and late 1977. Salyut 5 was deorbited on 8 August 1977, and broke up as it reentered the Earth's atmosphere.
OPS-4
Келесі Алмаз станциясы, OPS 4, үш панельді Mech A синтетикалық апертуралық радарымен және экипажбен қайта пайдалануға болатын Return Vehicle VA көлігімен орбитаға шығарылатын алғашқы станция болуы тиіс еді, алайда VA екінші TKS түйісу портымен ауыстырылды. Осы станцияның 23 мм-лік "Шчит 1" қорғаныс қаруы "Шчит 2" ғарыштан ғарышқа арналған қарумен алмастырылуы жоспарланған. "Shchit 2" екі оқ-дәрілік жүйе екені хабарланды, бірақ оның суреттері жарияланбады және бұл жүйе станцияға орнатылмаған сияқты. Алмаз бағдарламасы экипаждык режимде тоқтатылғаннан кейін OPS 4 жобасы тоқтатылды.
The next Almaz station, OPS 4, was to be the first station launched with a three panel Mech A synthetic aperture radar and a crewed reusable Return Vehicle VA, however the VA was replaced by a second TKS docking port. This station's Shchit 1 23 mm defense cannon was also to be replaced with an advanced Shchit 2 space to space cannon. The Shchit 2 was reported to be a two projectile system, although no photographs of it have ever been published and it does not appear that this system was ever installed on the station. OPS 4 was grounded when the Almaz crewed program was cancelled.
Almaz-T (жұмыртқасыз)
Бағдарлама тоқтатылғаннан кейін "Алмаз" станциясы ұшқышсыз ауыр радарлы барлау спутнигі ретінде қайта жабдықталды. Мұндай үш спутник іске қосылды, олардың екеуі орбитада сәтті жұмыс істеді.
Following cancellation of the program, the Almaz station was reconfigured as an uncrewed heavy radar carrying reconnaissance satellite. Three such satellites were launched, two of which functioned successfully in orbit.
Алмаз-Т
Алғашқы "Алмаз Т" Байқоңырдан 1986 жылғы 29 қазанда ұшырылды. Протон тасымалдағышының бірінші және екінші сатыларының ажыраспауы салдарынан ол орбитаға шыға алмады. Содан кейін қауіпсіздік жүйесі аппаратты жойды.
Almaz T – The first Almaz T blasted off from Baikonur on October 29, 1986. It did not reach orbit due to the failure of the first and second stages of the Proton launcher to separate. The safety system then destroyed the vehicle.
Алмаз-Т2 (Космос 1870)
Космос 1870 – 1987 жылдың 25 шілдесінде екінші Almaz T ғарыш кемесі экваторға қатысты 71,92 градус бұрышпен орбитаға сәтті шықты және ресми түрде Космос 1870 деп танылды. Ғарыш кемесі екі жыл бойы жұмыс істеді, 25 метрге дейін ажыратымдылықта радарлық суреттер ұсынды, содан кейін 1989 жылдың 30 шілдесінде орбитадан төмен түсірілді. Excalibur Almaz компаниясының төрағасы Арт Дуланың айтуынша, бұл спутниктен алынған радарлық суреттерді сатумен айналысқан компанияда жұмыс істеген ол, алғашқы коммерциялық радарлық спутник болды.
Kosmos 1870 – On July 25, 1987, Almaz T2, the second Almaz T spacecraft, successfully reached orbit with an inclination 71.92 degrees toward the Equator and it was officially identified as Kosmos 1870. The spacecraft functioned for two years, providing radar imagery with a resolution down to 25 meters, until it was deorbited on July 30, 1989. It was the first commercial radar satellite, according to Art Dula (chairman of Excalibur Almaz), who worked in a company marketing the radar images gathered by the satellite.
Алмаз-1
Алмаз 1 – Үшінші "Алмаз Т" ғарыш кемесі 1991 жылғы 31 наурызда "Алмаз 1" деген атпен ұшырылды. Ұшырылғаннан кейін, "Луч" релелік спутнигі арқылы суреттерді жіберуге арналған байланыс антеннасының істен шығуы анықталды. Сонымен қатар, күн панельдерінің бірі толыққанды ашылмады, нәтижесінде ғарыш кемесінің негізгі радар панелінің бір бөлігі жабылды. 18 ай бойы табысты жұмыс істегеннен кейін "Алмаз 1" 1992 жылғы 17 қазанда Тынық мұхиты үстінде орбитадан төмен түсірілді.
Almaz 1 – The third Almaz T spacecraft was launched on March 31, 1991, under the name Almaz 1. After the launch a failure of the communications antenna designed to downlink the imagery via the Luch relay satellite was noted. Also one of the solar panels failed to deploy completely, leaving the main radar panel of the spacecraft partially blocked. After 18 months of successful work the Almaz 1 was deorbited on October 17, 1992, over the Pacific Ocean.
Алмаз-2
Алмаз 2 (Алмаз 1V) – Ұшқан жоқ. Онда 5-тен 7 метрге дейінгі ажыратымдылықты қамтамасыз ететін жаңа радар болған. Бұған қоса, станциядағы оптикалық-электрондық құрал 2,5 – 4 метрлік ажыратымдылықта суреттер түсіруге қабілетті болар еді.
Almaz 2 (Almaz 1V) – Not flown. It had a new radar that would have provided a resolution of 5 to 7 meters. In addition, an optical electronic payload on the station would have been capable of producing imagery with a resolution of 2.5 – 4 meters.
Мұралық
Алмаз ғарыш станциясы бағдарламасының мұрасы бүгінге дейін сақталып келеді, тіпті оны Халықаралық ғарыш станциясында және Тяньгун ғарыш станциясының Тяньхэ негізгі модулінде де кездестіруге болады.
The heritage of the Almaz space station program continues until today, and can even be found today in the International Space Station and in the Tianhe core module of the Tiangong space station.
Функционалдық жүк блогы (FGB)
FGB – «Алмаз» ғарыш станцияларын жабдықтау мақсатындағы жеке ғарыш кемесі болды. Атаудың «функционалдық» бөлігі FGB электр қуатын, қозғалтқыш жүйесін, бағыттауды және доктауды қамтамасыз еткенін көрсетеді. Жүк экипажға қолжетімді үлкен жүк бөлімі және сыртқы отын бактерілері түрінде ұсынылды. FGB-ның түрлі нұсқалары болды, себебі бұл нақты модуль түрі емес, жалпы жіктеме болатын. FGB негізіндегі көлік құралдарына Транспорттық-логистикалық ғарыш кемесі (орысша: ТКС) (1976–1983 жж.), ғарыш станциясы модульдері (1985 жылдан бері) және ғарыш сүйрегіштері (1987 жылдан бері) кіреді.
The FGB was a standalone spacecraft which was intended to function as a resupply craft for the Almaz space stations. The 'functional' section of the name is representative of the fact that the FGB provided electrical power, propulsion, guidance, and docking. Cargo was presented as a large cargo bay accessible by the crew, as well as external fuel tanks. Other types of FGB existed, as it was a broad classification rather than a specific type of module. FGB based vehicles include Transport Logistics Spacecraft (Russian Acronym: TKS) (1976 1983), Space Station modules (1985 present), and space tugs (1987 present)
DOS дизайнына негізделген модульдер ғана Алмаз бағдарламасының әлі де қолданылып жүрген мұрасы емес: ТКС ғарыш кемесінің тұру, қозғалтқыш және қызмет көрсету модулі, яғни функционалдық жүк блогы (FGB), көптеген кеңестік және ресейлік ғарыш станциясы модульдерінің негізгі бөлігіне айналды. «Мир» ғарыш станциясының ФГБ негізіндегі «Квант-1» модулі өзінің түріндегі алғашқы ғарыш станциясы модулі болды, ал Халықаралық ғарыш станциясында әлі күнге дейін қолданылып жүрген «Заря» функционалдық жүк блогы да осыған жатады.
The modules based on the DOS design are not the only heritage of the Almaz program still in use: The habitat, propulsion and service module of the TKS spacecraft, the so called Functional Cargo Block (FGB), went on to become the core of many Soviet and Russian space station modules. The FGB based Kvant 1 module of the Mir space station was the first space station module of its kind, and the Zarya Functional Cargo Block, which is still in use on the International Space Station.
Экскалибур Алмаз
Жекеменшік ғарыш компаниясы Excalibur Almaz, ресейлік NPO Mashinostroyeniya (бұрынғы OKB 52) компаниясынан екі жартылай дайын Almaz 205 және Almaz 206 ғарыш станциясының қаңқаларын сатып алды, оларды жабдықтау және ұшыру ниетімен. Almaz 205 модулі «Салют-3» станциясының OPS-2 модуліне ұқсас, ал Almaz 206 – «Салют-5» станциясының OPS-3 модуліне жақын. Бұдан өзге, Excalibur Almaz төрт VA қайтару капсуласының қаңқаларын (TKS/VA ғарыш кемесінен туынды) сатып алып, оларды да жабдықтау және ұшыруды жоспарлады: біреуі ғарыш туризмін қолдау үшін, ал қалған үшеуі ғылыми және коммерциялық жүктер үшін қарастырылған. VA капсуласы үшін қажетті қозғалтқыш жүйелерін әзірлеу 2009 жылдың басында белгісіз еуропалық ұйымға тапсырылған болатын. Дегенмен, 2015 жылы компания қиындыққа тап болды және олардың ғарыш кемелерінің тағдыры белгісіз қалды.
The private spaceflight company Excalibur Almaz bought the two partially completed Almaz 205 and Almaz 206 space station hulls from the Russian NPO Mashinostroyeniya (the former OKB 52) with the stated intention to outfit and launch them. The Almaz 205 module is similar to the OPS 2 of the Salyut 3 station, while the Almaz 206 is closer to the OPS 3 of the Salyut 5 station. In addition, Excalibur Almaz acquired four VA return capsule hulls (derived from the TKS/VA spacecraft) and plans to outfit and launch them as well: one is planned to be used in support of space tourism while the other three capsules are reserved for scientific and commercial payloads. The needed development of propulsion systems for the VA capsule was reportedly delegated to an unnamed European organization as early as 2009. However, in 2015 the company was reported to be in problems, and it was not clear what happened to their spacecraft.