Жазғы театр өндірісінің тарихы

Кіріспе

Жазғы сахналық қойылымдар

Америка театрында жазғы театр – тек жаз айларында ғана сахналық қойылымдар ұсынатын театр. Атауы маусымды тұрақты труппаның қойылымдарын дайындау дәстүрімен байланыстырады, декорациялар мен костюмдерді қайта қолданады. Жазғы театрлар көбінесе жазғы ауа райын пайдаланып, қойылымдарын ашық ауада, уақытша орнатылған шатырлардың астында немесе сарайларда көрсетеді. Кейбір шағын театрлар осы дәстүрді сақтап келеді, ал бірнеше жазғы театрлар көрермендермен қатар актерлер мен суретшілер тарапынан да жоғары бағаланады. Кәсіби актерлерге жол ашатын бастауыш ретінде қаралатын актерлік құрам әдетте жас болады, жоғары мектепті бітірген немесе әлі университетте оқитын студенттерден құралады.

Элитч театры

Жазғы қойылымдар Денверде, Колорадо штатында, Элитч театрында (Элитч бақтарының бөлігі) басталды. 1937 жылғы Time журналында жарияланған мақалада: «Элитч бақтары – АҚШ-тағы барлық жазғы қойылымдар компанияларының арғы атасы, ал АҚШ шоу-бизнесіндегі барлық тұлғалар – генерал және миссис Том Тамбтан бастап Дуглас Фэрбенкске дейін – бір кездері Элитч бақтарында ойнаған», – делінген. 1948 жылғы «Жазғы театр жоспары» кітабында былай делінген: «Алғашқы жазғы театр 1890 жылдың 1 мамырында Денвердегі Элитч бақтарында есігін ашты. Бұл саясаттың арқасында елу жылдан астам уақыт бойы үлкен жетістіктерге қол жеткізілді». Көптеген дереккөздер 1893 жылды жазғы қойылымдардың алғашқы жылы деп санайды. Сол жазғы маусымда Элитч бақтары Франк Норкросс компаниясын жұмысқа алды. Бұл жазғы қойылымдардың алғашқы толық маусымы болды. Элитч театрында қойылған алғашқы пьеса – Августин Дейлидің «Нэнси және компания» пьесасы. Ол 1893 жылдың 10 маусымында ашылды. Компания актерлерінің тізіміне: Лилиан Дейли, Марион Эрл, Альфред Хэмптон, Джейн Кенмарк, Хадсон Листон, Милли Листон, Чарльз Лотиан, Жанет Лоури, Джеймс Ф. Нилл (компанияны ұйымдастырған), Франк Э. Норкросс, Бернард Рейнольд және Уиви Вивиан кірді. Келесі жылы Джеймс Ф. Нилл мен Р. Л. Гиффен Денвердегі Манхэттен жағажайы үшін компания ұйымдастырды, оның құрамында: Энн Бланке, Кейт Бланке, Альфред Бернхэм, Гарри Корсон Кларк, Генриетта Кросман, Жозефа Кроуэлл, Зула Ханс, Уильям Ингерсолл, Джон Б. Махер, Джеймс Ф. Нилл және Мэри Райан актерлер ретінде, ал Альфред Фишер сахналық режиссер ретінде болды. Дегенмен, жазғы қойылымдардың алғашқы жылы туралы пікірлер әртүрлі. Принстон университеті кітапханасының хроникасына арналған 1955 жылғы мақалада авторлар 1897 жылды атады: «Салақ шапқыштар» контурының жақтастары жазғы театр қозғалысы белгілі бір ақымақ адамдар қораларда спектакльдер шығара бастағанда пайда болды деп есептейді. Шын мәнінде, театрдың бастауы Джон мен Мэри Эличтің Денвердегі (Колорадо штаты) ранчосында 1891 жылы салынған театрда болды. Бірнеше вадевиль және жеңіл опера маусымдарынан кейін, қойылымдар компаниясы 1897 жылғы маусымды өзінің алғашқы драмалық қойылымымен ашты. Режиссер Джордж Эдесон, драматург Юджин О'Ниллдің әкесі Джеймс О'Нилл басты рөлде ойнады. Одан кейін сәтті маусымдар қатары жүріп өтті. Бұл – ең көне жазғы театр. Жалпы алғанда, театр труппалары өзгермелі табыстарға жете алмайды, бірақ кең таралған танымалдылық жазғы театрды ірі индустрияға айналдырды, сондықтан осы елдің кем дегенде бір драмалық тобы жоқ. 1964 жылғы Ph.D. диссертациясында акциялар театрлық компаниялар және Джеймс Ф. Нилл (Джеймс О'Ниллмен шатастырмау керек) туралы Уильям Цукчеро: «Денвер мақтана алады, себебі ол елдегі жалғыз қала еді, ол екі жазғы қойылымдар компаниясын қолдады және қолдай білді», – деді. Ол 1896 жылғы мақаланы келтірді: «Жазғы театрлық маусым қазір өзінің биігінде және Манхэттен жағажайлары мен Элитч бақтары да тамаша бизнес жасап жатыр, және олар лайықты түрде мақтан тұтады, өйткені елде біздің жергілікті жұртшылыққа қарағанда жақсы көрікті жерлер немесе жазғы қойылымдар табылмайды. Бұл компаниялардың күші, сондай-ақ қойылған пьесалардың деңгейі де орташа деңгейден жоғары». Сесил Б. Демилл, 1905 жылы жазғы қойылымдар құрамында кішігірім рөлдерде ойнаған, ол театрдың ашылу кешіне үнемі құттықтау жеделхаттарын жіберіп тұрды. 1926 жылы, театрдан екі онжылдықтан астам уақыт өткеннен кейін, ол мынадай жеделхат жіберді: «Мен Элитч бақтарында жазды өте жақсы өткіздім. Бүгін Голливудта бір немесе бірнеше танымал адамдармен кездеспей-ақ бара алмаймын, олар сол жазда немесе басқа уақытта барлық актерлер мен актрисалар Америка тарихындағы драманың ең үлкен бесігі деп санайтын жерде ойнады».

Summer stock started in Denver, Colorado, at the Elitch Theatre (part of Elitch Gardens). A 1937 article in Time magazine reported: "Elitch's Gardens is the great grandfather of all U. S. summer stock companies and nearly every personage in U. S. show business, from General & Mrs. Tom Thumb to Douglas Fairbanks, has at one time or another played Elitch's." According to the 1948 book Blueprint for Summer Theatre, "The first summer theater opened its doors at Elitch Gardens, Denver, Colorado on May 1, 1890. Plays were presented with a resident company and guest stars, a policy that has been followed with tremendous success for over fifty years." Most sources consider 1893 to be the first year of summer stock. For that summer season, Elitch Gardens employed the Frank Norcross Company. It was the first full length season of summer stock. The first stock play presented at Elitch Theatre was Nancy and Company by Augustin Daly. It opened on June 10, 1893. The company's roster of actors included: Lilian Dailey, Marion Earle, Alfred Hampton, Jane Kenmark, Hudson Liston, Millie Liston, Charles Lothian, Jeanette Lowrey, James F. Neill (who had organized the company), Frank E. Norcross,
Bernard Reynold, and Weevie Vivian. The following year, James F. Neill and R. L. Giffen organized a company for the Manhattan Beach, Denver, with a cast list including: Anne Blancke, Kate Blancke, Alfred Burnham, Harry Corson Clarke, Henrietta Crosman, Josepha Crowell, Zula Hanes, William Ingersoll, John B. Maher, James F. Neill, and Mary Ryan as players, and with Alfred Fisher as stage director. However, opinions differ on the official first year of summer stock. In a 1955 article for the Princeton University Library Chronicle, the authors suggest it was 1897:Devotees of the straw hat circuit are usually under the impression that the summer theater movement originated when certain daft individuals began producing plays in barns. The true beginning was in the theater built by John and Mary Elitch on their ranch at Denver, Colorado, in 1891. After several seasons of vaudeville and light opera, the stock company inaugurated the 1897 season with its first dramatic performance. The director was George Edeson, with James O'Neill, father of dramatist Eugene O'Neill, as leading man. An unbroken series of successful seasons followed. This, then, is the oldest summer stock theater. In general, theatrical companies do not enjoy invariable successes, but widespread popularity has made summer theater a major industry, so that there is virtually no section of this country that does not boast at least one such dramatic group. In his 1964 Ph. D. dissertation on stock theatre companies and James F. Neill (not to be confused with James O'Neill,) William Zucchero: "Denver could boast that It was the only city in the country that could and did support two summer stock companies:" He went on to quote an 1896 article stating:The summer theatrical season Is now at its height and both Manhattan Beach and Elitch's Gardens are doing splendid business, and deservedly, too, for nowhere in the country are to be found better attractions or better Summer stock than those with which our local public is now being edified The strength of these companies, as well as the plays presented, are way above the average. Cecil B. DeMille, who acted in minor roles in the summer stock cast in 1905, would regularly send congratulatory telegrams to the theater on opening night. In 1926, more than two decades after his time at the theater, he sent a telegram stating: "It is a long time since I spent a very pleasant summer in stock at the Elitch Gardens. Today in Hollywood I can hardly go anywhere without meeting one or more now rather famous people who either during that summer or at other times played in what all actors and actresses consider one of the greatest cradles of the drama in American history."

Кейінгі тарих

1920 жылдары жазғы театрлар кеңейді: Сент-Луис, Миссури штатындағы «Мунь» (1919) – елдегі ең көне және ең ірі ашық ауадағы музыкалық театр; Манхэттен театр колониясы алғаш рет Питерборо, Нью-Гэмпшир штатының жанында (1927) құрылып, кейін Огункит, Мэн штатына көшірілді; Гретна театры, Маунт Гретна, Пенсильвания штаты (1927) – Чаутауква қозғалысының бір бөлігі ретінде; Бұл құрылымда әр апта немесе екі апта сайын түрлі пьесалар қойылатын, тұрақты актерлік құраммен, әдетте маусым мен қыркүйек аралығында. Көбінесе жеңіл комедиялар, романтикалық пьесалар мен детективтер қойылды. Театрлар елді мекендерден тыс жерлерде орналасқан. Сонымен қатар, көптеген белгілі актерлер жазда осы аймақта жұмыс істеді. Бродвейде көрсетіліп, жабылып қалған спектакльдер мен мюзиклдер осы айналымда қойылды. 1950 жылға қарай 152 «Equity» компаниясы болды, оның ішінде Мэн штатындағы Огункит және Скоухеган театрлары; Нью-Йорк штатындағы Вудсток және Форестбург театрлары; Массачусетс штатындағы Фалмут театры (1994 жылы өртенді); Плимут, Массачусетс штатындағы Присцилла Бич театры және Пенсильвания штатындағы Нью-Хоуптегі (Филадельфия маңындағы) Бакс округінің театры (1939 жылы құрылған). Коннектикут штатындағы Вестпорт кантри плейхаусы, Жоанна Вудвард пен Пол Ньюманның қолдауымен қайта жаңартылғаннан бері, жазғы театрлар айналымының бір бөлігі болды. Қыс мезгілінде бұл айналым Флорида және Оңтүстік-Шығыс штаттарында гастрольдік сапарлар жасады. Орландодағы Бичэм театры мен Флорида штатының Палм-Бичтегі Роял Понциана плейхаусы (2004 жылдан бері жабық) осы айналымға кірді, онда 1958 жылы Боб Каммингстен бастап Арлин Фрэнсис (1961) және Ричард Чемберлен (1966) сияқты актерлер өнер көрсетті.

Орындаушылар

Бродвей, кино және тележұлдыздары жазды үнемі сахнада ойнауға жиі келетін. Театрлар кеңесі (COST) актерлер мен сахналық менеджерлердің жұмысын қамтуға арналған арнайы келісімшартты Актерлер гильдиясымен келісті. Денвердегі тарихи Элитч театрындағы жазғы қойылымдар болашақ жұлдыздарға сынақ алаңы болды. 1905 жылғы маусымда 20-ға жуық жастағы Сесил Б. ДеМилл қойылымдағы актерлердің бірі болды. Денверлік Дуглас Фэрбенкс, Мод Фейли және Антуанетт Перри сияқтылардың барлығы Элитч театрында жазғы қойылымдарда өнер көрсетуден бастады. Сонымен қатар, Фредерик Марч, Минни Маддерн Фиске, Беула Бонди, Эдвард Г. Робинсон (жоғарыдағы фотоны қараңыз) және Сильвия Сидни бір уақытта актерлік құрамға кірген. 1951 жылдың жазында 21 жастағы Грейс Келли жазғы қойылымдар тобының надан қызы болды. Театрда өнер көрсеткен кезде ол Фред Зиннеманнан Гари Купердің әйелі рөлінде оның «High Noon» фильміне Голливудқа келуін сұрайтын телеграмма алды. Ол бастапқыда жаздың соңына дейін жалғасатын келісімшартының себепті бас тартуға мәжбүр боларын ойлады, бірақ театрдағы директоры оған екі апталық хабарлама берсе, Голливудқа бара алатынын еске салды. Огайо штатындағы продюсер Джон Кенли өзінің жазғы қойылымдар желісін, «Кенли Ойыншыларын» Колумбус, Дейтон, Уоррен, Акрондағы «Карусель» театры және Кантон, Огайо қалаларында ұйымдастырды, сондай-ақ көптеген қойылымдарды Флинт, Мичиган қаласындағы серіктес театрға жіберді. 1958 жылдан бастап «Қардар мен қуыршақтар» фильміндегі Дэн Дейли, «Қараңғыдағы ханым» фильміндегі Барбара Иден және «Кисмет» фильміндегі Говард Кил сияқты актерлер өнер көрсетті. Кенли бүкіл елге танымал «кино жұлдыздары мен телеарна қайраткерлерін» шақырды. Уоррен театрында Цыган Роуз Лидің «Auntie Mame» қойылымына қатысқан кезде Эрик Премингер: «Оның [Джон Кенли] үшін жұмыс істеу – ләззат болды. Оның операциясы режиссер мен актерлік құрамнан бастап, сахналық безендіру, реквизит және костюмдерге дейін әр нәрсесі жоғары деңгейде болды. Ол назарлы және қолдау көрсетті» деп жазды. Пол Линд, Билл Биксби, Карен Морроу, Филис Диллер, Энди Девин, Гордон МакРэй және Патрис Мансел сияқты актерлер Кенлидің қойылымдарында ойнады. Этель Мерман 1968 жылы «Кенли Ойыншыларында» «Call Me Madam» қойылымында өнер көрсетті (сол жылдың басында Майамидегі «Паркер» ойын үйі мен «Коконат Гроув» ойын үйінде де өнер көрсеткен). Массачусетс штатының Деннис қаласындағы «Кейп Плейхаус» 1927 жылы Базил Ратбоунның басты рөлде ойнаған «Гвардияшы» қойылымымен ашылды және 2009 жылғы маусымда Хантер Фостер мен Малкольм Гетспен жалғасты. Пенсильвания штатындағы Маунт-Гретна қаласындағы «Gretna» театры 1927 жылы ашылды және Бернадетт Питерс, Фейт Принс, Томми Тьюн, Ким Циммер, Чарльтон Хестон сияқты актерлерді қабылдады. 1933 жылы ашылған «Огунквит Плейхаус» алғашқы жылдары Мод Адамс, Этель Барримор және Лорет Тейлор сияқты актерлерді, ал соңғы жылдары Салли Струтерс, Люси Арназ және Лоренцо Ламас сияқты актерлерді тартты. Коллин Дьюхерст жазғы қойылымдардағы жаңа актриса ретіндегі тәжірибесі туралы былай деп жазды: «Менің алғашқы кәсіби жұмыстарым жазғы қойылымдарда болды, маусымнан бастап Еңбек күніне дейін он апта ішінде он қойылымды ұсынған шағын, орта және ірі компанияларда. Сол кезде әр жазғы қойылымдар тобының өзегі сахналық менеджер мен алты тұрақты актерден тұрды: басты ер және әйел рөлдеріндегі актерлер, кейіпкерлік рөлдердегі актерлер, надан және жасөспірім рөлдеріндегі актерлер. Кейде жазғы қойылымдардың бесеуі немесе алтауы танымал актермен немесе актрисамен бірге «жұлдыздық рөлдерге» арналған қойылымдар болар еді». Уильям Шатнер «Жұлдызды жол» тоқтатылғаннан кейін жазғы қойылымдарда өнер көрсетті.

Stars of Broadway, film, and television would regularly spend summers performing in stock. The Council of Stock Theatres (COST) negotiated a special contract with Actors Equity to cover the work of actors and stage managers. Summer Stock at the Historic Elitch Theatre in Denver was the proving grounds for a number of would be stars. For the 1905 season, a 20 something Cecil B. DeMille was a minor player in the stock cast. Denver natives, such as Douglas Fairbanks, Maude Fealy, and Antoinette Perry, all got their start in summer stock at the Elitch Theatre. Additionally, Fredric March, Minnie Maddern Fiske, Beulah Bondi, Edward G. Robinson (see photo above), and Sylvia Sidney were all stock cast members at one time. In the summer of 1951, a young Grace Kelly (just 21 years old) was the ingénue for the stock company. While performing at the theater she received a telegram from Fred Zinnemann asking her to come to Hollywood to star in his film High Noon as Gary Cooper's wife. She initially thought she had to decline because of her contract that lasted through the end of the summer, but her director at the theater quickly reminded her that she only had to give two weeks notice and she could head to Hollywood. John Kenley, an Ohio based producer, ran his own summer stock circuit, Kenley Players, in Columbus, Dayton, Warren, the Carousel Theatre in Akron, and Canton, Ohio, and sent many of the shows to an affiliated theater in Flint, Michigan. Starting in 1958 performers such as Dan Dailey in Guys and Dolls, Barbara Eden in Lady in the Dark, and Howard Keel in Kismet appeared. Kenley cast "movie stars and television personalities" who were nationally known. During Gypsy Rose Lee's engagement in Auntie Mame at the Warren theater, Erik Preminger wrote: "Working for him [John Kenley] was a joy. Everything about his operation was first class from the director and supporting cast he had assembled through the scenery, props, and costumes He was attentive, supportive." Performers such as Paul Lynde, Bill Bixby, Karen Morrow, Phyllis Diller, Andy Devine, Gordon MacRae and Patrice Munsel starred in Kenley stock productions. Ethel Merman performed in Call Me Madam at the Kenley Players in 1968 (as well as appearing at the Parker Playhouse and Coconut Grove Playhouse in Miami earlier that year). The Cape Playhouse in Dennis, Massachusetts opened in 1927 with The Guardsman, starring Basil Rathbone, and has continued through the 2009 season with Hunter Foster and Malcolm Gets. Gretna Theatre, opened in 1927 in the Pennsylvania Chautauqua community of Mount Gretna, and has hosted performers such as Bernadette Peters, Faith Prince, Tommy Tune, Kim Zimmer, Charlton Heston. The Ogunquit Playhouse, begun in 1933, attracted performers such as Maude Adams, Ethel Barrymore, and Laurette Taylor in the early years and more recently, Sally Struthers, Lucie Arnaz, and Lorenzo Lamas. Colleen Dewhurst wrote of her experiences in summer stock as a new actress: "My first professional jobs were in summer stock, in small, medium and large companies that presented ten plays in ten weeks from June until Labor Day At that time, the core of each summer stock company was made up of a stage manager and six resident actors: a leading man and woman, a character man and woman, and an ingenue and a juvenile. In some cases, five or six of the summer plays would be 'star vehicles', featuring a familiar actor or actress." William Shatner performed in summer stock after the cancellation of Star Trek.

Белгілі театрлар

Кейбір жазғы театрлар белгілі бір қойылым түріне маманданған, мысалы, Шекспирдің пьесалары, мюзиклдер немесе тіпті опера. Көрікті жазғы театрлардың кейбіреулері: Нью-Йорк Шекспир фестивалі (көбінесе "Шекспир паркінде" деп аталады, бірақ осы атты басқа да жазғы Шекспир сериялары қолданады); Гретна театры, Маунт Гретна, Пенсильвания, Рокки Маунтин репертуарлық театры, Гранд Лейк, Колорадо, Саммерсток консерваториясы, Калгари Юта Шекспир фестивалі, Седар-Сити, Юта, Санта-Фе операсы, Джейкобтың жазғы би фестивалі, Бекет, Массачусетс, Уильямстаун театр фестивалі, Уильямстаун, Массачусетс, Беркшир театр фестивалі, Стокбридж, Массачусетс, Глиммергласс фестивалі, Куперстаун, Нью-Йорк, Мичиган штатының Аугуста қаласындағы Барн театры, Американдық актерлер театры, Спринг Грин, Висконсин, Ванкувердің "Теңіз жағасындағы Бард" театры және Миссури штатының Спрингфилд қаласындағы (Джон Гудман амфитеатры) шатыр театры.

Тарихи Элитч театры бүгінге дейін сақталған және бірнеше кезеңде қайта жаңартылғаннан кейін, театрды басқаратын қоры келесі бірнеше жылда қайтадан тұрақты қойылымдар қоюды жоспарлап отыр.

Цирк шатыр театры

1949 жылы Сент-Джон Террелл Ламбертвилл, Нью-Джерсиде арена (цирк) шатырының астында жазғы театрды ұсыну арқылы жаңа тәжірибе бастады, осылайша Музыкалық цирк құрылды. Бұл ашық ауадағы театрдың жаңа дәуірін ашты. 1951 жылы осы жаңа стильдегі жазғы театр батысқа қарай Сакраменто Музыкалық циркінің ашылуымен жетті. 1950 жылы Массачусетс штатының Хайанис қаласында Кейп-Код Музыкалық циркі (қазіргі Мелодия шатыры) ашылды, ол үшінші шатырлы театр болды, ал 1951 жылы Массачусетс штатының Кохасет қаласында Оңтүстік жағалау Музыкалық циркі ізінше ашылды. Флоридада одан бұрын шатырлы театр ашылған еді. 1957 жылға қарай 19 шатырлы театр болды, олардың көпшілігі Массачусетс, Нью-Йорк және Нью-Джерси штаттарында орналасқан, және барлығы тек мюзиклдерді қойды. (1957 жылдың жазында "Пижама ойыны" мюзиклі шатырлардағы ең танымал қойылым болды.) Дөңгелек сахнадағы театр тұжырымы әр жазда үлкен шатырдың астында Бродвей стиліндегі мюзиклдерді Солтүстік Калифорнияға әкелді. Алғашқы продюсерлер Рассел Льюис және Говард Янг өзінің алғашқы қойылымын – "Show Boat" спектаклін Ламбертвилл және Оңтүстік жағалау Музыкалық цирк екеуінде де ашылу спектаклі ретінде ұсынды. Бастапқы Ламбертвилл театры 1970 жылы жабылды, ал Сакраменто және Оңтүстік жағалау театрлары бүгінге дейін сәтті жұмыс істеп келеді. Сакраментода айналма сахнадағы тікелей эфирдегі мюзиклдер жаңа тұрақты кешенде, Уэллс Фарго павильонында қойылады. Оңтүстік жағалау Музыкалық циркі мен Кейп-Код Мелодия шатыры қазір негізінен танымал әншілер, ескі топтар мен оркестрлер сияқты музыкалық өнер орындары үшін ыңғайлы орын ретінде қызмет етеді.