Кіріспе

Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы жазған қысқа әңгімесі.

"Богемиядағы жанжал" – Артур Конан Дойлдың ойдан шығарған Шерлок Холмс детективі туралы жазған алғашқы қысқа әңгімесі және жалпы еңбектерінің үшіншісі. Бұл Дойлдың жазған 56 Холмс әңгімесінің біріншісі және Сидни Пейджет салған 38 Шерлок Холмс туындысының біріншісі. Әңгіме Шерлок Холмс сериясындағы ең танымал әйел кейіпкерлерінің бірі – Айрин Адлерді таныстыруымен ерекшеленеді, оның тек бір ғана әңгімеде пайда болатынына қарамастан. Дойл өзінің ең сүйікті Холмс әңгімелерінің тізімінде "Богемиядағы жанжалды" бесінші орынға қойған. "Богемиядағы жанжал" алғаш рет 1891 жылғы 25 маусымда The Strand Magazine журналының шілде айындағы санында жарияланды және 1892 жылы "Шерлок Холмс оқиғалары" жинағына енген әңгімелердің біріншісі болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кассель Фельштейннің Ұлы герцогы және Богемияның мұрагерлік патшасы Бейкер көшесінің 221B-іне келеді. Патша бес жыл бұрын американдық опера әншісі Айрин Адлермен құпия қарым-қатынаста болғанын түсіндіреді. Ол жас скандинавиялық ханшайымға үйленуге дайын, бірақ оның отбасы бұл жайтты білген жағдайда үйлену тойын тоқтататынынан қорқады. Патша, өзінің болашақ әйелінің отбасына жібермеу үшін, бұрын Адлерге сый ретінде берген, енді ол қорқытып отырған өзінің және Адлердің суретін қайтарып алуды қалайды. Келесі күні таңертең, киім ауыстырып алған Холмс Адлер мен оның болашақ күйеуі Нортонды жақын шіркеуге ілесіп келеді, онда оны күтпеген жерден олардың үйлену тойына куәгер болуын сұрайды. Біраз уақыттан соң Холмс пен Уотсон Адлерді Холмсты үйіне жасырын кіргізуге көндіріп қана қоймай, оның үйінде өрт болғандай жағдай жасап, суреттің қайда жасырылғанын білуге мәжбүр етеді. Сол түні Холмс пен Уотсон Адлердің үйінен сытылып кеткен соң, корольге ертеңгісін Адлердің үйіне келуін өтінеді. Холмс, Уотсон және король келесі күні таңертең суретті алу үшін Адлердің үйіне келгенде, оның егде жастағы қызметшісі Адлердің сол күні таңертең пойызбен елден кеткенін хабарлайды. Холмс сурет жасырылған жерге барады, онда Ирен Адлердің кешкі көйлектің суреті мен оған арналған хатты табады. Хатта Адлер Холмсқа Англиядан Нортонмен бірге кеткенін және корольға ешқандай зиян келтірмейтінін уәделейді. Уотсон осы оқиғаны Холмс Адлерді әрқашан құрметпен "әйел" деп атағандығымен аяқтайды.

Жариялану тарихы

"Богемиядағы жанжал" алғаш рет 1891 жылдың шілдесінде Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында, ал 1891 жылдың тамызында АҚШ-та "Strand" журналының американдық басылымында жарияланды. Бұл әңгіме Сидни Пейджет салған он суретпен бірге "The Strand Magazine" журналында жарық көрді. Ол 1892 жылдың қазан айында жарық көрген "Шерлок Холмс оқиғалары" атты әңгімелер жинағына енгізілді. 1916 жылы (Гиллетт Холмс рөлінде) және 1922 жылы (Джон Барримор Холмс рөлінде) шыққан, екеуі де "Шерлок Холмс" деп аталатын фильмдер, сондай-ақ 1938 жылғы "Mercury Theatre on the Air" радио адаптациясы – "Өлмес Шерлок Холмс" (Орсон Уэллс Холмс рөлінде) осы пьеса негізінде түсірілді. 1965 жылғы Бродвей мюзиклі "Baker Street" бұл әңгімеге еркін негізделіп, Айрин Адлерді басты кейіпкер етіп, профессор Мориартиді жау ретінде қосты. Стивен Дицтің 2006 жылғы "Шерлок Холмс: Соңғы оқиға" пьесасы 1899 жылғы "Шерлок Холмс" пьесасынан бейімделген, "Богемиядағы жанжал" және "Соңғы мәселе" сюжеттерін біріктіреді. Бұл бейімдемеде Годфри Нортон профессор Мориартидің қызметінде болады, ал оның бастапқы жоспары Адлерді тонау еді. Бірақ олар ғашық болып, жоспарды күрделендіреді, ал Холмс корольдің тапсыруымен тергеуді бастағанда Мориарти араласуға мәжбүр болады.

Фильм

Бұл әңгіме 1921 жылы Холмс рөлін Эйл Норвуд ойнаған Столл фильмдер сериясының бір бөлігі ретінде үнсіз қысқа фильмге бейімделді. 1946 жылғы "Киімге келген өлтіруші" фильмінде Базил Ратбоун Шерлок Холмс рөлінде, ал Найджел Брюс Доктор Уотсон рөлінде ойнады, бұл фильмде "Богемиядағы жанжалға" бірнеше сілтеме бар. Холмс пен Уотсон "The Strand Magazine" журналында жарияланған оқиғаны талқылайды (бұл фильм қазіргі заманда болғанымен, уақытқа қатысты дәйектілік сақталмайды), ал фильмдегі жаман кейіпкер Холмс Ирен Адлерге қолданған тәсілді Уотсонға да қолданады. 1975 жылғы Джин Уайлдердің "Шерлок Холмстың ақылды бауырының оқиғасы" фильмі негізгі сюжетті пародиялайды, онда әйел басты кейіпкер музыкалық зал әншісімен ауыстырылады. 1998 жылғы "Нөлдік эффект" фильмі 90-шы жылдардың соңындағы Америкада өтеді және оқиғаға шала байланысты. Билл Пуллман Дарил Зеро рөлінде, ал Бен Стиллер Стив Арло рөлінде ойнайды, екеуі де Холмс пен Уотсон кейіпкерлерінің негізінде жасалған. Ким Дикенс Ирен Адлер рөліндегі Глория Салливанды, ал Райан О'Нил Богемия королінің аналогы – Грегори Старкты бейнелейді.

Радио

Шерлок Холмс оқиғаларының екінші эпизоды 1930 жылғы 27 қазанда Эдит Мейзердің оқиғасын бейімдеумен ұсынылды, онда Клайв Брук Холмс рөлін, ал Ли Ловелл Ватсон рөлін сомдады. Сценарийдің жаңадан жасалуы 1933 жылғы наурыз айында көрсетілді, Ричард Гордон Шерлок Холмс рөлін, Ли Ловелл доктор Уотсон рөлін қайта ойнады. Сценарийдің тағы бір жаңадан жасалуы 1936 жылғы тамызда эфир берді, Гордон Холмс рөлінде, ал Гарри Уэст Ватсон рөлінде болды. Базил Ратбоун мен Найджел Брюс, Холмс пен Уотсонды «Киімге келген өлтіруші» және басқа фильмдерде ойнаған, олар радиолық «Шерлок Холмс жаңа оқиғалары» сериясы үшін оқиғаны бейімдеді. Эпизод 1945 жылғы 10 желтоқсанда эфирге шықты, одан кейін «Екінші буын» атты жалғасы келді, онда Айриннің қызы зейнеткерлікке шыққан Холмстың қызметіне алды. «Екінші буын» 1945 жылғы 17 желтоқсанда эфир берді. Джон Гилгуд Холмс рөлінде, ал Ральф Ричардсон Ватсон рөлінде ойнаған радиолық бейімдеу 1954 жылғы қазанда BBC Light бағдарламасында көрсетілді. Бұл өндіріс 1955 жылғы қаңтарда NBC радиосында және 1956 жылғы мамырда ABC радиосында да көрсетілді. Майкл Хардвик оқиғаны радиолық өндіріс ретінде бейімдеді, ол 1966 жылы BBC Light бағдарламасында, 1952–1969 жылдардағы радиолық серияның бөлігі ретінде эфир берді. Карлтон Хоббс Шерлок Холмс рөлін, ал Норман Шелли доктор Уотсон рөлін сомдады. 1977 жылы CBS Radio Mystery Theater сериясының бір бөлігі ретінде радиолық бейімдеу эфир берді, онда Кевин Маккарти Шерлок Холмс рөлін, ал Корт Бенсон доктор Уотсон рөлін ойнады. Мариан Селдес Айрин Адлер рөлін сомдады. Берт Кулес 1990 жылы BBC Radio 4 үшін «Богемиядағы дауды» 1989–1998 жылдардағы радиолық серияның эпизоды ретінде драмалық өңдеді, онда Клайв Меррисон Холмс рөлін, ал Майкл Уильямс Ватсон рөлін ойнады. Сондай-ақ, Эндрю Сакс патша рөлінде болды (Сакс кейін 2002–2010 жылдары Кулес радиолық «Шерлок Холмс одан әрі оқиғалары» сериясында Уотсон рөлін ойнады). Оқиға 2012 жылы американдық радиолық «Шерлок Холмс классикалық оқиғалары» сериясының эпизоды ретінде бейімделді, онда Джон Патрик Лоури Холмс рөлін, ал Лоуренс Альберт Ватсон рөлін ойнады.

Теледидар

Бұл оқиға 1951 жылы телеэпизодта "Біз Алан Уитлиді мистер Шерлок Холмс ретінде ұсынамыз" түрінде бейімделген. "Богемиядағы жанжал" совет телефильмдер сериясы "Шерлок Холмс пен доктор Уотсонның оқиғалары" аясында, "Агра қазынасы" флешбегі ретінде және "Төрт белгісі" эпизодтарын (1983, КСРО) бейімдеу ретінде пайда болды. Онда Шерлок Холмс рөлінде Василий Ливанов, доктор Уотсон рөлінде Виталий Соломин, Богемия королі рөлінде Георгий Мартиросян және Ирен Адлер рөлінде Лариса Соловьева ойнады. "Богемиядағы жанжал" 1984–1985 жылдарғы "Шерлок Холмс оқиғалары" телесериалының бірінші эпизоды ретінде бейімделді. Эпизодта Холмс рөлінде Джереми Бретт, Уотсон рөлінде Дэвид Берк, ал Ирен Адлер рөлінде Гейл Хунникатт ойнады, оның есімі осы бейімделуде "Ирена" деп айтылады. "Богемиядағы жанжал" PBS телеарнасының "Wishbone" сериалының 1-ші маусымында "A Dogged Exposé" атты эпизодта көрсетілді. Эпизодта кейіпкерлер мектептегі студенттердің ұятты суреттерін жариялаған анонимді фотографты іздейді. Сюжетке араласып, атау кейіпкері Уишбон бастапқы оқиғаның сәл өңделген нұсқасын сомдап, оқиғаны "нағыз өмір" сюжетімен салыстырады. 2000-жылдардың басында түсірілген төрт телефильмде Шерлок Холмс рөлінде Мэтт Фревер, доктор Уотсон рөлінде Кеннет Уэлш ойнады. Осы фильмдердің бірі, "Корольдық жанжал", "Богемиядағы жанжалды" бейімдеп, оның сюжетін "Брюс Партингтонның жоспарларымен" біріктірді. "Шерлок" телесериалының екінші маусымының бірінші эпизоды "Белгравиадағы жанжал" қысқа әңгімеден бейімделді және 2012 жылдың 1 қаңтарында көрсетілді, онда Шерлок Холмс рөлінде Бенедикт Камбербэтч, доктор Уотсон рөлінде Мартин Фриман және Ирен Адлер рөлінде Лара Пулвер ойнады. Қысқа әңгімеде Холмс пен Уотсон Адлерден компроматтаушы фотосуреттерді қайтаруға тырысады, бұл эпизодтың бірінші жартысында заманауи кезеңге сәйкес жаңартылды (Адлердің фотосуреттері оның ұялы телефонында сақталған) және түзетілді (олар айыптайтын патша британдық және әйел); эпизод кейін басқа Шерлок Холмс оқиғалары мен фильмдеріне негізделген сюжетке көшеді, сонымен қатар Адлер, Майкрофт Холмс (Марк Гетисс) және Джим Мориарти де қатысады. "Богемиядағы жанжал" "Хаус" сериалының екі кезекті эпизодының бастауы болды: "Үш оқиға" (1 маусым, 21-ші эпизод, 2005 жылғы 17 мамыр, сейсенбі) және "Бал айы" (1 маусым, 22-ші эпизод, 2005 жылғы 24 мамыр, сейсенбі). Села Уорд Стейси Уорнер/Ирен Адлер рөлінде ойнады. "Богемиядағы жанжал" NHK қуыршақ театрының "Бас директордың қиын оқиғасы" атты екінші эпизодына бейімделді. Холмс – ойдан шығарылған интернат мектебінің оқушысы. Бір күні ол ауруға шалдыққандай болып, директор Ормштейн мен мектеп медбикесі Айрин Адлердің суретін іздеу үшін медбике кабинетіне барады. Бірақ Адлер оның жалған ауруын сезеді. Содан кейін Холмс пен оның бөлмедесі Джон Х. Уотсон суретті табу үшін жалған өрт жасайды, бірақ ол олардың әрекеттерін түсініп, Холмсқа суретті Ормштейнге қайтарғанын айтады. Тұқым қуалайтын патша "Элементар" сериалының алтыншы маусымында "Тыныс ал" атты эпизодта пайда болады.