Кіріспе
Гүлді өсімдіктер тұқымдасы Магнолия тұқымдасы (/m/æ/g/,/n/oʊ/l/i/'/eɪ/s/i/i/) – гүлді өсімдіктер тұқымдасы, магнолиялар отрядына жататын магнолиялар. Ол екі туыстан тұрады: Магнолия және Лириодендрон (тулипан ағаштары). Көптеген гүлді өсімдіктердің гүл мүшелері шеңберлер (сақиналар) түрінде орналасқаннан өзгеше, Магнолия тұқымдасының аталық және аналық мүшелері конус тәрізді қабықта спираль бойынша орналасқан. Бұл құрылым кейбір қазба өсімдіктерде кездеседі және гүлді өсімдіктердің бастапқы немесе ерте сатысы деп саналады. Гүлдерінің де бөліктері жапырақшалар мен тостағаншаларға айқын түрде бөлінбеген, ал кейінірек пайда болған гүлді өсімдіктерде жапырақшалар мен тостағаншалар анық ажыратылады. Екі позицияны да иеленетін перианттың нашар дифференциацияланған бөліктері тепалдар деп аталады. Тұқымдасқа шамамен 219 түр кіреді және субтропикалық Шығыс Солтүстік Америка, Мексика және Орталық Америка, Батыс Индия, тропикалық Оңтүстік Америка, Оңтүстік және Шығыс Үндістан, Шри-Ланка, Индокитай, Малайзия, Қытай, Жапония және Кореяда кеңінен таралған.
The Magnoliaceae (/m//æ//g/,/n//oʊ//l//i/'/eɪ//s//i//i/) are a flowering plant family, the magnolia family, in the order Magnoliales. It consists of two genera: Magnolia and Liriodendron (tulip trees). Unlike most angiosperms, whose flower parts are in whorls (rings), the Magnoliaceae have their stamens and pistils in spirals on a conical receptacle. This arrangement is found in some fossil plants and is believed to be a basal or early condition for angiosperms. The flowers also have parts not distinctly differentiated into sepals and petals, while angiosperms that evolved later tend to have distinctly differentiated sepals and petals. The poorly differentiated perianth parts that occupy both positions are known as tepals. The family has about 219 species and ranges across subtropical eastern North America, Mexico and Central America, the West Indies, tropical South America, southern and eastern India, Sri Lanka, Indochina, Malesia, China, Japan, and Korea.
Жалпы
Магнолия тұқымдасының туыстарының саны пікірталас тудырып отыр. 17-ге дейін туыс анықталған, олардың ішінде Alcimandra, Lirianthe, Manglietia, Michelia, Pachylarnax, Parakmeria, Talauma және Yulania бар. Дегенмен, көптеген соңғы зерттеулер Magnolioideae кіші тұқымдасының барлық туыстарын Magnolia туысына қосуға бағытталды. Осылайша, Magnoliaceae құрамында қазіргі кезде тек екі туыс – Magnolia және Liriodendron ғана болады.
Сипаттама
Магнолия тұқымдасының монофилиясы отбасыдағы әртүрлі туыстар арасындағы көптеген ортақ морфологиялық белгілермен расталады. Көпшілігінде екі жынысты гүлдер болады (Кмерия және Магнолияның Gynopodium бөлімінің кейбір түрлерінен басқа), гүлдері әдемі, хош иісті, радиальды және сопақша тұтқасы бар. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, қарапайым, кейде тілімделген. Гүлшоғыры – жалғыз, әдемі гүл, гүл жапырақтары мен тостағанша жапырақтарын ажырату қиын. Тостағанша жапырақтары алтыдан көпке дейін болады; аталықтары көп, қысқа жіпшелері бар, олардың мойындарынан (антерлерден) айыру қиын. Аналық қабықшалары әдетте көп, бөлек және сопақша тұтқада немесе торапта орналасқан. Бентам мен Хукердің «Genera Plantarum» еңбегі, шамамен бір ғасырдан кейін, отбасы туыстарын үш тайпаға бөледі: Wintereae (Дримис және Иллициум туыстарын қамтиды), Magnolieae (Талаума, Магнолия, Манглиета, Михелия және Лириодендрон туыстарын қамтиды) және Schizandreae (Шизандра және Кадсура туыстарын қамтиды). Одан кейінгі «Adansonia» еңбегінде Бейлон Бентам мен Хукердің өзгерістері мен қосымшаларын мойындайды, бірақ ол Tulipier туысын бөліп, қалған барлық туыстарды бір Magnolieae тайпасына біріктіреді. Осы негізгі жіктелуден бастап ғалымдар отбасының систематикасы туралы пікірталас жүргізіп келеді.
Қазіргі заманғы жүйелі зерттеулер (20-21-ғасыр)
1927 жылы Дэндидің таксономиялық ұсынысы Liriodendron тұқымын Liriodendreae қосалқы туысының бір бөлігі ретінде бөліп көрсетеді және Бентам мен Хукердің төрт тұқымын, сондай-ақ Kmeria, Pachylarnax, Alcimandra және Elmerrillia деген тағы төрт тұқымды Magnolieae тайпасының құрамына қосады. Дэндидің он бір тұқымды қамтитын моделі, молекулалық деректер оны күмәндандырғанға дейін кеңінен қабылданды (Фиглар, 2019). Қиу және авторлар тобы 1995 жылы Шығыс Азия және Шығыс Солтүстік Америка магнолияларының түрлері арасындағы және түрлер ішіндегі айырмашылықтарды зерттеу үшін молекулалық деректерді талдады, нәтижесінде Dandy секциясы Rytidospermum монофилеттік емес екенін көрсететін молекулалық дәлелдер ұсынылды. Азума және авторлар тобы 1999 жылы молекулалық филогенезді және гүлдік хош иістер химиясының салыстырмалы картасын пайдаланып, филогенетикалық ағаш құрастырды. Бұл ағашта, Дэндидің таксономиясынан өзгеше, Michelia түрлері Magnolia тұқымдасына Yulania кіші туысымен туыс топ ретінде енгізілді, сондай-ақ Rytidospermum бөлімі монофилеттік емес екені анықталды, оның кейбір түрлері Oyama бөлімімен бірге кладқа орналастырылды. Отбасы туралы соңғы зерттеулер отбасының туыстары туралы пікірталасты жалғастыруда. Ван және авторлар тобы Magnoliaceae отбасының 86 түрінің толық хлоропласт геномдық тізбектерін талдап, он бес негізгі кладты, екі қосалқы отбасыны, екі туысты және он бес бөлімді қамтитын филогенезді қолдайды, Magnolia тұқымын бір монофилеттік туыс ретінде сақтайды. Донг және авторлар тобы да Magnolia тұқымын он бес бөлімнен тұратын Magnolioideae қосалқы отбасының жалғыз туысы ретінде қарастырады. Дегенмен, Янг және авторлар тобы, сондай-ақ Чжао және авторлар тобы Magnolioideae ішінде бірнеше туысты мойындайтын Magnoliaceae филогенездерімен жұмыс істеді.
Бүгінгі консенсус пен пікірталастар
Магнолия тұқымдасының филогенетикалық ағаштары әлі де 2-ден 17-ге дейін туыстарды қамтуы мүмкін болғанымен, кең генерикалық түсінік (бір туыс, Магнолия, Магнолиоидеаларға жатады) молекулалық және морфологиялық деректермен расталған, қолданыстағы құрылым ретінде кеңінен қабылданады.
Экономикалық маңызы
Жалпы алғанда, магнолия тұқымдасы экономикалық тұрғыдан маңызды отбасы емес. Әсемдік үшін өсіруден басқа, магнолияның экономикалық маңызы көбінесе белгілі бір ағаш түрлерінің ағаштарын пайдаланумен және емдік қасиеттері бар деп саналатын бірнеше түрдің қабығы мен гүлдерін қолданумен шектеледі. Америкалық түлпі ағашы, Liriodendron tulipifera, қияр ағашы магнолиясы, Magnolia acuminata, және шамалы дәрежеде Фрейзер магнолиясы, Magnolia fraseri, ағаштары "сары тополь" деп жиналып, сатылады. Бұл жеңіл және өте ұсақ талшықты ағаш, ол құбырлы орган жасау сияқты жоғары дәлдікті қажет ететін ағаш өңдеуге өте қолайлы. Магнолияның Қытайда бай мәдени дәстүрі бар, онда оның емдік қасиеттері туралы жазбалар мыңдаған жылдарға соққан. Қытайлықтар қытай тауларында өсетін, ірі жапырақтары мен хош иісті ақ гүлдері бар Magnolia officinalis магнолиясының қабығын ұзақ жылдар бойы құрысу, іш ауруы, лоқсып құсу, іш кешіру және ас қорытудың бұзылуына ем ретінде қолданған. Magnolia liliiflora гүлдерінің бүршіктері сияқты кейбір магнолия гүлдері созылмалы тыныс жолдары мен қынап қабыну инфекцияларын, сондай-ақ өкпедегі тығынды емдеу үшін қолданылған. Соңғы кезде магнолия қабығы батыстағы дәстүрлі емес медицинаға енгізілді, онда M. officinalis қабығынан жасалған таблеткалар алаңдаушылықты, аллергияны, астманы және салмақ жоғалтуға көмектеседі деп сатылуда. Магнолия қабығындағы қосылыстар бактерияға және саңырауқұлаққа қарсы қасиеттерге ие болуы мүмкін, бірақ магнолия қабығының немесе гүлдерінің денсаулыққа тигізетін әсері туралы кең ауқымды зерттеулер әлі жүргізілмеген.