Кіріспе

Ұлы Лондон үкіметінің басшысы – Ұлы Лондонның тікелей сайланған мэрі.

Лондон мэрі – Ұлы Лондон билігінің бас атқарушы органы. Бұл лауазым 1998 жылғы Ұлы Лондонды басқару құқығын беру жөніндегі референдумнан кейін 2000 жылы құрылды және Ұлыбританиядағы алғашқы тікелей сайланған мэр болды. Қазіргі мэр – Садық Хан, ол 2016 жылдың 9 мамырында қызметке кірді. Бұл лауазымды 2000 жылдың 4 мамырында құрылғаннан бастап 2008 жылғы сайлауда Борис Джонсоннан жеңілгенге дейін Кен Ливингстон атқарды, содан кейін Джонсон екі мерзім бойы қызмет етті және Хан оны алмастырды. Мэр Лондон Ассамблеясымен бақыланады және Мэр кабинетінің қолдауымен Лондонның барлық аумағына, соның ішінде Лондон Ситиге (онда Лондон Ситиінің Лорд-мэрі де бар) басшылық етеді. Әрбір Лондон округінде салтанатты мэр немесе Кройдон, Хакни, Льюишем, Ньюхэм және Тауэр-Хамлетс округтерінде сайланған мэр бар.

Өмірбаян

Ұлы Лондон Кеңесі, Ұлы Лондонның сайланған үкіметі, 1985 жылғы Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Заңымен 1986 жылы таратылды. Стратегиялық функциялар түрлі бірлескен органдарға бөлінді. 1998 жылы лондондықтар референдумда Ұлы Лондон үшін жаңа басқару жүйесін құруға дауыс берді. Лондонның тікелей сайланатын мэрі 1999 жылғы Үлкен Лондон Өкілеттігі Заңымен 2000 жылы реформалардың бөлігі ретінде құрылды.

Сайлаулар

Қала әкімі төрт жыл мерзімге көп дауыс алған кандидатты жеңіске шығару жүйесі бойынша сайланады, сайлау мамыр айында өтеді. 2022 жылғы Сайлау заңына дейін қосымша дауыс беру әдісі қолданылды. Әкімнің қызмет мерзіміне шектеу жоқ. Қала әкімі Ұлыбританиядағы ең ірі бір округтен сайланады. Ұлыбританиядағы көптеген сайланатын лауазымдар сияқты, кандидаттардан депозит (осы жағдайда 10 000 фунт стерлинг) талап етіледі, ол кандидат дауыс беруге келгендердің кемінде 5% дауысын алған жағдайда қайтарылады.

Соңғы сайлау

Ең соңғы Лондон мэрі сайлауы 2024 жылдың 2 мамырында өтті. Сайлау қорытындылары 2024 жылдың 4 мамырында жарияланды. Садық Хан қала әкімі қызметіне қайта сайланды және консерватор Сьюзан Холлды жеңіп, үш мерзімге сайланған тұңғыш адам атанды.

Кен Ливингстон

Кен Ливингстонның Лондон мэрі ретінде атқарған бастамаларына Лондон орталығындағы жеке көліктерге апта ішінде қолданылатын Лондон қалалық ақысы, Лондонның Климаттық өзгерістер агенттігін құру, Лондон Энергия серіктестігі және ірі қалалардың Халықаралық Климаттық көшбасшылық тобын құру (қазір C40 қалаларының Климаттық көшбасшылық тобы деп аталады) кірді. Ақы төленген қалалық ақы Лондон қаласы бойынша көптеген жаңа автобустардың енгізілуіне әкелді. 2003 жылдың тамызында Ливингстон Лондон көлігі қызметтері үшін Oyster картасы электрондық билет жүйесін енгізуге жетекшілік етті. Ливингстон Лондон қаласындағы тұрақты қызметтен ескі AEC Routemaster автобустарын шығаруды қолдады. Ливингстон Лондон серіктестік тізілімін енгізді, ол бір жынысты жұптарға өз серіктестіктерін тіркеуге мүмкіндік беретін, заңдық күші жоқ еріктік схема болды және Ұлыбритания Парламенті азаматтық серіктестіктерді, ал кейіннен бір жынысты некелерді енгізуге жол ашты. Азаматтық серіктестіктерден өзгеше, Лондон серіктестік тізілімі некеден өзге қоғамдық міндеттемелерді қалайтын гетеросексуал жұптарға да ашық болды. Лондон мэрі ретінде Ливингстон 2012 жылғы Лондон Олимпиадасын қолдады және 2005 жылы Ойындарды қабылдау үшін ұсынысты жеңіп алды. Ливингстон Лондондағы спортты, әсіресе Лондон марафоны және 10 км қайырымдылық жарыстары сияқты қайырымдылық ұйымдарына көмектесумен байланыстыруға ынталандырды. Ливингстон 2008 жылдың сәуірінде BBC-нің "Сұрақ сағаты" бағдарламасында өткен мэр сайлауындағы пікірталас кезінде Олимпиадалық ұсынысты қолдаудың басты себебі Лондонның Шығыс бөлігін қайта жаңартуға қаржы жинау болғанын мәлімдеді. 2007 жылдың шілдесінде ол "Тур де Франс" веложарысын Лондонға әкелді.

Борис Джонсон

2008 жылдың мамыр айында Борис Джонсон жаңа көлік қауіпсіздігі бастамасын ұсынды, оған сәйкес автобус станциялары мен олардың маңында 440 жоғары көрінетін полиция қызметкері жұмыс істеді. Жер асты темір жолы, Доклендс жеңіл темір жолы, трамвай және астанадағы барлық станцияларда алкогольге тыйым салынды. Сондай-ақ 2008 жылдың мамырында ол «The Londoner» газетін жабу туралы шешім қабылдады, бұл шамамен 2,9 миллион фунт стерлинг үнемдеуге мүмкіндік берді. Үнемделген қаражаттың бір бөлігі 10 000 жаңа көше ағашын отырғызуға бағытталды. 2010 жылы ол Oyster картасының электрондық билет жүйесін National Rail-дың барлық жер үсті пойыздарына қолдануды кеңейтті. Сондай-ақ 2010 жылы ол велосипед жалға беру жүйесін ашты (алғашқыда Barclays, қазір Santander демеушілік етеді), Лондон қаласының ішінде 5000 велосипедті жалға алуға болатын. Бұл жобаның бастамашысы Кен Ливингстон болғанымен, ол тез арада «Борис велосипедтері» деген лақап атқа ие болды. Джонсон 2011 жылы Ливингстон сатып алған, жаңадан енгізілген, жоғары жылдамдықты және сыйымдылығы жоғары «бенди автобустарды» пайдаланудан алып тастады, және оның орнына келесі жылы пайдалануға берілген New Routemaster автобусының дамуын қолдады. 2011 жылы Борис Джонсон 50 миллион фунт стерлингтік Outer London Fund қорын құрды, ол жергілікті көшелерді жақсартуға көмектесуге арналған. Лондонның аудандарына екі кезеңде қаржыландыруға өтініш беруге мүмкіндік берілді. Бірінші кезең бойынша табысты өтініштердің ішінде Энфилд, Мусвелл Хилл және Бексли қалалық орталығы бар. 2011 жылдың сотына дейін екінші кезеңнің қаржыландырылуы туралы шешім қабылдана қоймады. 2013 жылдың қаңтар айында ол журналист Эндрю Гиллиганды Лондонның алғашқы Велосипед комиссары етіп тағайындады. 2013 жылдың наурыз айында Джонсон Лондонда велосипедпен жүруді қауіпсіз ету мақсатында инфрақұрылымға 1 миллиард фунт инвестиция салуды жариялады, соның ішінде шығыстан батысқа дейінгі 15 мильді (24 км) құрайтын, бөлектелген «велосипедтерге арналған Crossrail» жобасы да бар. 2015 жылғы 7 мамырдағы жалпы сайлауда Джонсон Уксбридж және Оңтүстік Руислиптен парламент депутаты болып сайланды. Ол 2016 жылғы мамырдағы мэр сайлауына дейін мэр қызметін атқаруын жалғастырды, сол кезде Садик Хан сайланды.

Садық Хан

Садық Хан TfL автобустарында "автобус хоппері" тарифін енгізді, бұл жолаушыларға бір сағат ішінде екінші автобусқа сол бағамен отыруға мүмкіндік береді. Ханның кезінде қағаз ақша, монета және қолма-қол ақшамен жасалатын төлемдер қолданыстан шықты. Oyster жүйесі дебеттік және кредиттік карталарды қамту үшін кеңейтілді. Бұл бастаманы оның алдағы лауазымда болған Джонсон бастаған еді. Сайлаудан кейін Хан Лондонды "ең жасыл қала" ету мақсатын айқындады, жаяу және велосипед жолдарының инфрақұрылымына инвестиция жасап, қоршауды ластайтын көліктерді азайтуды көздеді. 2019 жылы "Өте төмен эмиссия аймағы" жобасы іске қосылды, ол өз аумағында қоршауды көп ластайтын көліктерден салық алады. Лондон өзін әлемдегі алғашқы "Ұлттық саябақ қаласы" деп жариялады (2019 жылдың шілдесінен күшіне енді), бұл оның өлшеміне қарағанда едәуір көп жасыл кеңістігін көрсетеді.

Ұзартылған мерзім

COVID-19 пандемиясына байланысты үкімет 2020 жылдың мамыр айында өтетін барлық сайлауларды, Лондон мэрінің сайлауын қоса, бір жылға кейінге шегерді. Осылайша, Ханның өкілеттік мерзімі төрт жылдың орнына бес жылға созылды және 2021 жылдың мамырында аяқталды. Ол 2021 жылы консерваторлық кандидат Шон Бейлиді жеңіп, қысқартылған үш жылдық мерзімге қайта сайланды.