Кіріспе

Құдайдың қаһарына қатысты сөз тіркесі От пен күкірт (gofrīt wāʾēš, πῦρ καὶ θεῖον) – Ескі және Жаңа Ұстанымда кездесетін Құдайдың қаһарына сілтеме жасайтын идиомалық тіркес. Киелі кітапта ол көбінесе адалдықтан тайғандардың тағдыры туралы айтылғанда қолданылады. Күкірт – ежелгі термин, күкіртке синоним, ол найзағайдың шарабынан шығатын күкірт диоксидінің ысталқы иісін еске түсіреді. Киелі кітапта күкірттің Құдайдың жазасына байланысты жиі айтылуы ортақ. "От пен күкірт" тіркесінің ағылшын тіліндегі идиомалық аудармасы христиандық Король Джеймс нұсқасының Ескі Ұстаным аудармасында кездеседі және кейіннен 1917 жылғы еврей баспа қоғамының аудармасында да қолданылды. 1857 жылғы Лизердің Танах аудармасы гָּפְרִ֣ית וָאֵ֑שׁ сөзін аударғанда "күкірт" және "көкөрт" терминдерін жиі алмастырып қолданды. 1985 жылғы "Жаңа ЖПС" аудармасында "күркіртті от" деп берілсе, 1978 жылғы "Христиандық жаңа халықаралық нұсқасында" "жанулы күкірт" деп аударылған. Сын есім ретінде қолданылғанда, "от пен күкірт" көбінесе Ұлы ояну кезеңдерінде, әсіресе тарихи тұста кең таралған, тәубеге шақыру үшін сот және мәңгілік құлдырау туралы жарқын суреттемелерді қолданатын христиандық уағыз стилін білдіреді. Септуагинта еврей терминін теіон (θεῖον) деп аударған, бұл сөз түтіндіру (θυμιάω) етістігімен түбірлес, яғни "жағу, түтіндіру" мағынасын білдіреді. Бұл күкіртке анық сілтеме жасайды, өйткені Плиний Аға күкірттің түтін шығару, дәрілік және ақтарту мақсатында кеңінен қолданылғанын жазған. Бұған қоса, Таргум Джонатан еврейше gofrīt сөзін kīvrētāʾ (арамейше: כִּבְרֵיתָא) деп аударады, бұл термин Талмудта киімді ақтарту үшін қолданылатын затты білдіру үшін бірнеше рет қолданылған.

Христиан дінінде

От пен күкірт христиандық Аян кітабында Құдайдың қаһарының белгісі ретінде жиі кездеседі, әсіресе 19–21 тарауларда, онда шайтан мен күнәһарлар күкіртпен жанатын отты көлге тасталған (λίμνην τοῦ πυρὸς τῆς καιομένης ἐν θείῳ, limnēn tou pyros tēs kaiomenēs en thei). Осы үзінділердегі от адамдардың денелері мен жандарынан өзгеше, "мәңгілік" деп сипатталады. Жазба орындары: Лұқа 17:29 Лұт Содомнан шыққан күні көктен от пен күкірт жауып, оларды жоқ қылды. Аян 9:17 Мен аянда жылқыларды және олардың үстінде оттай қызыл, зәулім сары және күкірттей сары түсті киімдерін көрдім. Жылқылардың бастары арыстан бастарына ұқсады, ал ауыздарынан от, түтін және күкірт шықты. Аян 9:18 Осы үш нәрсе арқылы адамдардың үштен бірі – от, түтін және ауыздарынан шыққан күкірт арқылы өлтірілді. Аян 14:10 Ол Құдайдың ашу-ызасының шарабын ішеді, ол оның ашу тостағанына араласпай құйылған. Ол қасиетті періштелердің және Қошшақардың алдында от пен күкіртпен азапталады. Аян 19:20 Адамдарды алдаған белгісі бар айуан және жалған пайғамбар тұтқындалды. Екеуі де күкіртпен жанатын отты көлге тірідей тасталды. Аян 20:10 Оларды алдаған әзәзіл шайтан да от пен күкіртпен жанатын көлге тасталды, онда айуан мен жалған пайғамбар да бар. Олар мәңгіге, күн-түн азапталады. Аян 21:8 Қорқыныштылар, сенімсіздер, зұлымдар, кісі өлтіргендер, бойын еріксіз бергендер, сиқыршылар, жалған құдайларға табынушылар және барлық өтірікшілер күкіртпен жанатын отты көлде өлімге ие болады. Бұл – "екінші өлім".

Исламдық сілтеме

Лұт пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) оқиғасы Құранның бірнеше аяттарында, әсіресе 26-шы тарауында (Аш-Шұғара): 160-175 айтылған: «Лұттың халқы елшілерді жалган деп таныды. Міне, оларға бауырлары Лұт: «Алладан қорқымайсыздар ма?», – деді. «Мен сендерге толық сенімді елшімін. Сондықтан Алладан қорқып, маған бағыныңдар! Мен сендерден бұл үшін ешқандай сыйлық сұрамаймын. Менің сыйлығым тек әлемдердің Раббысынан. Сендер әлемдегі барлық жаратылыстардың еркектеріне көңіл бөлесіздер ме? Ал Алла сендер үшін жаратқан әйелдеріңді тастайсыздар ма? Әрине, сендер шектен шыққан елсіздер!» – деді. Олар: «Егер тырысып тоқтамасаң, әлбетте, Лұт, сен де қуылған боларсың!» – деді. Ол: «Мен сендердің істеріңнен жиренемін», – деді. «Раббым! Мені және отбасымды олардың жасаған істерінен құтқарып ал!» – деді. Сонда Біз оны және оның отбасын құтқарып алдық, тек артта қалған қарт әйелден басқа. Ал қалғандарын толығымен жойдық. Оларға күйдіретін жаңбыр жаудырдық. Ескертілгендерге жауған жаңбыр қандай жаман! Шын мәнінде, мұнда бір белгі бар, бірақ олардың көпшілігі иман келтірмейді. Әрине, Раббың – ең жоғары, ең мейірімді!»

Тарих

Жосефтің айтуынша, "Қазір бұл ел қатты өртенгендіктен, ешкім оған жақындағысы келмейді; Бұл ежелгі заманда жемістерімен де, қалаларының байлығымен де өте гүлденген жер болған, бірақ қазір бәрі өртенген. Оның тұрғындарының күнәлары үшін найзағаймен өртенгені айтылады; осының салдарынан құдайдың отының іздері әлі де бар; және бес қаланың іздері (немесе көлеңкелері) әлі көрініп тұр" ("Жудит соғысы", IV кітап, 8 тараудың соңы, Содом туралы). Пуритандық уағызшы Томас Винсент (Лондонның Ұлы өртінің куәгері) 1670 жылы алғаш жарық көрген "Тозақта от пен күкірт" атты кітап жазды. Онда ол 11-Забурдың 6-тарнамасынан үзінді келтіреді: "Жамандық істегендерге ол құбылып түсетін торларды, от пен күкіртті, сондай-ақ қорқынышты дауылды жаудырады, олардың кесесі осы болады". Джонатан Эдвардс және Джордж Уайтфилд сияқты уағызшылар 1730 және 1740 жылдардағы Бірінші Ұлы ояну кезінде "от пен күкірт уағызшылары" деп аталды. Эдвардстың "Ашулы Құдайдың қолындағы күнәкарлар" уағызы осы кезеңдегі ең танымал уағыздардың бірі болып саналады. Бірде Эдвардс осы уағызын оқығанда, тыңдаушылардың көп бөлігі жылап, ал кейбіреулері азап шегіп, тіпті есінен танып қалған.