Кіріспе

Фридрих Вильгельм Сандер (25 тамыз 1885, Глатц (Клодзко) – 15 қыркүйек 1938) – пиротехника және ракеталық технологиялар инженері, сондай-ақ Opel RAK бағдарламасының негізгі тұлғасы ретінде ракеталық ұшуға қосқан үлесімен есімдері сақталған өндіруші. Сандер кәсіби әскери адамның ұлы болған. Ол Соллингтің оңтүстік-батыс жиегіндегі Услар қаласындағы мектепке барды, содан кейін инженер-механик мамандығын оқыды. Мекленбургтағы Альтстрелицтегі Техникум Стрелицте ол шамамен 1908/09 жылдары инженер атанды. 1909 жылы Сандер Бремерхавенге көшті. Мұнда ол түрлі салаларда жұмыс істеді. 1920 жылы ол 1853 жылдан бері жұмыс істеп келген және кит аулау пушкасын ойлап тапқанымен танымал Бремерхавендегі шебер қару жасаушы Г.Г. Кордестің компаниясын иеленді. Сандер зауыттың өнімдерін сигналдық ракеталармен кеңейтті. 1925 жылдан бастап, кеме апатқа ұшырағандарды құтқару үшін оның өзі жасаған Сандердің ракета тастайтын тапаншалары Германияның кеме апатқа ұшырағандарды құтқару қоғамының құтқару станциялары мен қайықтарына, сондай-ақ әлемдегі көптеген ұқсас ұйымдардың жабдықтарына кірді. 1925 жылы Сандер Бремерхавендегі Шульц кеме телеграф фабрикасын сатып алды, бұл оған Fährstrasse No. 26 мекенжайындағы әскери-теңіз күштері ұсынған дамыту келісімшарттарын қабылдауға мүмкіндік берді. 1928 жылы Фриц фон Опельдің өкілі Макс Валье оған автомобильдер мен ұшақтарды итергіш ракеталармен қамтамасыз етуді ұсынды, бұл ракеталарды итергіш ретінде пайдалануды насихаттау және Опель компаниясын жарнамалау мақсатында болды. Олардың Opel RAK аясындағы бірлескен жобалары, әлемдегі алғашқы ірі масштабты ракета бағдарламасы, әлемдегі алғашқы ракетамен жүретін автомобиль Opel RAK.1, алғашқы ракета планері Ente және әлемдегі алғашқы ракетамен ұшатын ұшақ Opel RAK.1 құруды қамтыды. Ол Цецили Сандерге үйленді және үш ұлы болды: Ханс ХВ (1918-1998), Бруно (1918-1983) және Герберт (1920 ?).

Сұйық отынмен жүретін зымыран жасау, сынақпен ұшыру және ағылшын арнасынан ұшу жоспарланған

Франк Х. Винтердің айтуынша, Вашингтондағы Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының кураторы, Opel тобы сұйық отынмен жұмыс істейтін ракеталармен де айналысты (SPACEFLIGHT, Vol. 21,2, ақпан 1979): 1929 жылғы 30 қыркүйекте The New York Times газетіне эксклюзивті хабарламада фон Опель былай деді: "Сандер мен мен сұйық ракетаны зертханадан практикалық қолдануға көшіруді жоспарлап отырмыз. Сұйық ракетамен мен Англия арнасын осылай кесіп өтетін алғашқы адам болуға үміттенемін. Осы мақсатыма жеткенше тыныш отырмаймын". RAK 2 ракетасының көшірмесін Неміс мұражайына табыс ету кезінде сөйлеген сөзінде фон Опель Opel инженері Йозеф Шабергерді де маңызды серіктесі ретінде атады. "Ол Сандер сияқты, біздің кішкентай құпия тобымыздың мүшесі болды, - деді фон Опель, - оның міндеттерінің бірі – барлық дайындықтарды әкемнен жасыру еді, себебі оның әкелік алаңдаулары оны ракета зерттеушісі емес, басқа жақсы нәрселерге лайық деп ойлатты. Шабергер (ракеталық машиналарды) жасау және құрастырудың барлық егжей-тегжейін қадағалады, мен бірнеше жүз фунт жарылғыш заттармен арт жағында отырып, алғашқы сынақ жүргізгенде толық қауіпсіздік сезіміне ие болдым [ ]. 1928 жылы Шабергер мен мен сұйық отынмен жұмыс істейтін ракета жасадық, ол жарылғыш затты жану камерасына жіберіп, сонымен бірге сорғылардың көмегімен салқындататын тұрақты жұмыс істейтін алғашқы ракета болды. [ ] Біз отын ретінде бензолды, ал тотықтырғыш ретінде азот тетрооксидін пайдаландық", - деп жалғастырды фон Опель. Бұл ракета Мюллер Гриссхайм ұшағына орнатылып, 70 кг (154 фунт) итермелі күш берді. 1929 жылдың мамыр айына қарай қозғалтқыш 200 кг (440 фунт) күшін 15 минуттан астам уақыт бойы өндірді, ал 1929 жылдың шілдесінде Opel RAK серіктестері 300 кг (660 фунт) күшпен 30 минуттан астам қуатты фазаларға қол жеткізді, деп хабарлады Макс Валье. Макс Валье сондай-ақ 1929 жылдың 10 және 12 сәуір күндері Сандердің екі эксперименталды сұйық отынмен жұмыс істейтін ракеталарды ұшырғанын баяндады. "Ракеталық сапар" атты кітабында ол ракеталардың диаметрі 21 см, ұзындығы 74 см, бос салмағы 7 кг, отынмен толтырылғанда 16 кг екенін сипаттады. Ең жоғары итермелі күш 45-50 кп, ал жалпы жанар уақыты 132 секундты құрады. Бұл көрсеткіштер газ қысымымен жұмыс істейтін сорғыларды қолдануға нұсқайды. Бірінші ракета соншалықты жылдам көтерілді, Сандер оны көзінен шығарды. Екі күннен кейін екінші ракета ұшыруға дайын болды, Сандер оған 4000 метрлік арқан байлады. 2000 метр арқан шешілгеннен кейін, сым үзіліп, бұл ракета да аймақта жоғалып кетті, мүмкін Рюссельсхаймдағы Opel сынақ алаңы мен жарыс трассасының ("Реннбан") жанында. Осы сынақтардың басты мақсаты – Англия арнасын кесіп өтуге арналған ұшақтың қозғалтқыш жүйесін жетілдіру болды. Сондықтан осы екі (ұшаққа қарағанда) кішкентай ракетаның ұшулары жарияланбады. Ұшаққа орнатылған ракеталық қозғалтқышпен жану сынақтары өте сәтті өтті. Алайда, ұшақ Opel зауытының аумағында түнгі уақытта жүк көлігімен тасымалдау кезінде қирады, себебі бас директор Вильгельм фон Опель қозғалтқыш шуына алаңдап, ұлының жаңа "қауіпті әуесқойлығын" тоқтатуды қалады.

Үшінші рейх кезеңіндегі тұтқындалу

1930 жылдан бастап Сандер (басқа пиротехникалық зауыттармен бірге) Уолтер Дорнбергердің басшылығымен әскери мақсаттар үшін ракеталар жасауды жасырын түрде бастады. Сандер 1935 жылғы 31 қаңтарда ескертусіз гестапоға қамауға алынды. Оның компаниясы әскери сенімді тұлғаға бағынышты болғандықтан, ол мемлекеттен тартып алынып, барлық құжаттары тәркіленді. Үш ай тұтқында болғаннан кейін Сандер босатылды, бірақ 1935 жылдың қараша айында қайтадан тұтқындалды. Бір жыл тұтқында болғаннан кейін, ол төрт жарым жылға бас бостандығынан айырылып, мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін айыппұл төледі. Сандер өз ракеталарын Италия мен Англияға да сатқан. Бұл оның ұнтақты ракеталарының бұрынғы нұсқалары болғандықтан, ол мұны тыйым салынған деп санамады. Сандер Армия қару-жарақ басқармасының ("Heereswaffenamt") ракеталық қаруды өзі дамытып, өндіруге ниеттенгенін болжады. Оның компаниясы Donar GmbH für Apparatebau деген атпен оның қатысымсыз жұмыс істеді. Ол 1938 жылы қайтыс болды.