Макс Валиер: Аустриялық ракета жасаушының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Австриялық зымыран жасау саласының алғашқы дамушысы Макс Валье (9 ақпан 1895 – 17 мамыр 1930) – австриялық зымыран жасау саласының алғашқы дамушысы. Ол әлемдегі алғашқы ірі масштабты ракеталық бағдарлама, Opel RAK-тың жетекші тұлғасы болды және кейіннен 20 ғасырда ғарышқа ұшуды іске асырған көптеген ғалымдарды біріктірген неміс Verein für Raumschiffahrt (VfR – «Ғарышқа қатынайтын қоғам») қоғамын құруға көмектесті.

Өмірбаян

Валье Тироль графтығының Бозен қаласында (қазіргі Оңтүстік Тироль) дүниеге келді және 1913 жылы Инсбрук университетінде физика мамандығы бойынша оқуға түсті. Сонымен қатар, жақын жердегі зауытта слесарь ретінде жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс оның оқуын үзіліске ұшыратты, сол кезде ол австро-венгр армиясының әуе корпусында әуе бақылаушысы болып қызмет етті. Соғыстан кейін Валье оқуын жалғастырмады, еркін ғылыми жазушы болып жұмыс істеді. 1923 жылы ол Герман Оберттің маңызды еңбегін – «Ракета планеталарға» (Die Rakete zu den Planetenräumen) кітабын оқыды және Оберттің идеяларын қарапайым адамдарға түсінікті болатын тілмен түсіндіру үшін осыған ұқсас жұмыс жазуға шабыттанды. Оберттің көмегімен ол келесі жылы «Ғарышқа қадам» (Der Vorstoß in den Weltenraum) атты кітабын жариялады. Кітап үлкен жетістікке ие болды, 1930 жылға дейін алты рет қайта басылды. Одан кейін ол «Берлиннен Нью-Йоркке бір сағатта» және «Марсқа қауіпті саяхат» сияқты тақырыптармен ғарыш саяхаты туралы көптеген мақалалар жазды. 1928 және 1929 жылдары ол Фриц фон Опельмен әлемдегі алғашқы ірі ракеталық бағдарлама – Opel RAK аясында ракеталық двигательдермен жұмыс істеді. Фон Опель үшін бұл тәжірибелер Opel компаниясы үшін жағымды жаңалықтарға айналды, ал Валье үшін – ракета техникасына халықтың қызығушылығын арттырудың бір жолы болды. Осы мақсатта, Фридрих Зандер қатты отынмен жұмыс істейтін ракеталық двигательдерді жеткізуші ретінде таңдалды. Валье мен фон Опельдің жұмысы жер және теміржол көліктерінің жылдамдық рекордтарына, соңында әлемдегі алғашқы ракеталық ұшаққа әкелді. Алғашқы сынақ ұшу 1929 жылдың 30 қыркүйегінде фон Опельдің басқаруымен жүзеге асты. Ұлы экономикалық дағдарыстың салдарынан Opel RAK.1 ұшудан кейін Opel RAK ынтымақтастығы аяқталды, фон Опель 1930 жылы Германиядан АҚШ-қа, содан кейін Франция мен Швейцарияға көшіп кетті. Валье ракетаны өздігінен дамытуды жалғастырды. 1920 жылдардың соңында VfR сұйық отынмен жұмыс істейтін ракеталарға күшін жұмсады. Олардың алғашқы сәтті сынақ атуы (бес минут) 1930 жылдың 25 қаңтарында Хейландт зауытында өтті. 1930 жылдың 19 сәуірінде Валье сұйық отынмен жұмыс істейтін ракеталық машинаның – Valier Heylandt Rak 7 алғашқы сынақ жүргізуін жасады. Валье бір айдан кейін Берлиндегі сынақ алаңында спиртпен жабдықталған ракета жарылып қаза тапты. Оның шәкірті Артур Рудольф Валье двигателінің жетілдірілген және қауіпсіз нұсқасын жасады.

Valier was born in Bozen in the County of Tyrol (now South Tyrol) and in 1913 enrolled to study physics at the University of Innsbruck. He also trained as a machinist at a nearby factory. His studies were interrupted by the First World War, during which he served in the Austro Hungarian army's air corps as an aerial observer. After the war, Valier did not return to his studies, but became a freelance science writer. In 1923, he read Hermann Oberth's landmark book Die Rakete zu den Planetenräumen (The Rocket into Interplanetary Space) and was inspired to write a similar work to explain Oberth's ideas in terms that could be understood by lay persons. With Oberth's assistance, he published Der Vorstoß in den Weltenraum (The Advance into Space) the following year. It was an outstanding success, going through six editions before 1930. He followed this with numerous articles on the subject of space travel, with titles like "Berlin to New York in One Hour" and "A Daring Trip to Mars". In 1928 and 1929, he worked with Fritz von Opel on a number of rocket powered cars and aircraft within the world's first large scale rocket program Opel RAK. For von Opel, these experimentations had also a very positive public relations effect for the Opel company, and for Valier, they were a way of further raising interest in rocketry amongst the general population. Friedrich Sander in these endeavours was chosen as the supplier of solid fuel rocket motors. Valier's and von Opel's activities led to land and rail vehicle speed records, and eventually to the world's first rocket plane. The first public flight took place on September 30, 1929, piloted by von Opel. After the Opel RAK.1 flight, caused by the Great Depression, the Opel RAK collaboration came to an end, von Opel left Germany in 1930, immigrated to the US and eventually to France and Switzerland. Valier then continued the rocket development on his own. By the late 1920s, the VfR was focusing its efforts on liquid fuelled rockets. Their first successful test firing with liquid fuel (five minutes) occurred in the Heylandt plant on 25 January 1930. On 19 April 1930 Valier performed the first test drive of a rocket car with liquid propulsion, the Valier Heylandt Rak 7. Valier was killed less than a month later when an alcohol fuelled rocket exploded on his test bench in Berlin. His protégé Arthur Rudolph went on to develop an improved and safer version of Valier's engine.