Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цзэнь императоры (321 жылдың желтоқсаны немесе 322 жылдың қаңтары – 342 жылдың 26 шілдесі), жеке аты Сима Ян (司馬衍), әдепті аты Шиген (世根), Қытайдың Шығыс Цзинь әулетінің императоры. Ол император Миннің үлкен ұлы болып, 325 жылдың 1 сәуірінде тақ мұрагері атанды. Оның билеу кезеңінде басқару ісі негізінен регенттердің бірінен соң бірі билігінде болды – бастапқыда оның інісі Юй Лян, содан кейін Ван Дао, одан кейін Хэ Чонг пен тағы бір інісі Юй Бингтің бірлескен басқаруы. Ол төрт жасында император болды, ал таққа отырғаннан кейін көп ұзамай Су Цзюньнің құрылысы Цзинь әскерлерін ондаған жылдарға әлсіретті.
Emperor Cheng of Jin (; December 321 or January 322 – 26 July 342), personal name Sima Yan (司馬衍), courtesy name Shigen (世根), was an emperor of the Chinese Eastern Jin dynasty. He was the eldest son of Emperor Ming and became the crown prince on April 1, 325. During his reign, the administration was largely dominated by a succession of regents—initially his uncle Yu Liang, then Wang Dao, then the joint administration of He Chong and another uncle Yu Bing. He became emperor at age four, and soon after his accession to the throne, the disastrous rebellion of Su Jun weakened Jin forces for decades.
Отбасылық негіздер
Сима Ян 321 жылдың желтоқсанында немесе 322 жылдың қаңтарында, сол кезде тақ мұрагері болған Цзинь императоры Миннің әйелі Ю Вэньцзюньден туған үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. 323 жылы әкесі Юань император қайтыс болғаннан кейін император Мин таққа отырғанда, Ю ханшайымын императорлық мәртебеге көтерді, бірақ 325 жылға дейін ханзада Янды мұрагерлік ханзада етіп жарияламады. 325 жылдың күзінде император Мин ауырып қалды. Ол төрт жасар ханзада Янды Сиян ханзадасы Сима Ян (司馬羕), Ван Дао, Бьян Кун (卞壼), Си Цзянь, Лу Е (陸瞱), Вэнь Цзяо және императорлық Юның інісі Юй Лян сияқты жоғары лауазымды шенеуніктер тобына тапсырды, мүмкін олардың билікті теңгеріп, бірлесіп басқаруын қалаған болуы мүмкін. Ол осыдан көп ұзамай қайтыс болды. Ханзада Ян таққа отырып Чэн императоры атанды.
Sima Yan was born as the oldest son of Emperor Ming of Jin, who was crown prince at that time, by his wife Crown Princess Yu Wenjun, in December 321 or January 322. After Emperor Ming took the throne in 323 following the death of his father Emperor Yuan, he created Crown Princess Yu empress, but did not immediately create Prince Yan crown prince, until 325. In fall 325, Emperor Ming grew ill. He entrusted the four year old Crown Prince Yan to a group of high level officials, including Sima Yang (司馬羕) the Prince of Xiyang, Wang Dao, Bian Kun (卞壼), Xi Jian, Lu Ye (陸瞱), Wen Jiao, and Empress Yu's brother Yu Liang, perhaps intending that they lead by group with a balance of power. He died soon thereafter. Crown Prince Yan took the throne as Emperor Cheng.
Ю Лянның регенттік билігі
Бастапқыда, лауазымды тұлғалар бірлесіп басқарды, бірақ Императрица жесір Ю регент болған соң, Юй Лянг әкімшіліктегі ең ықпалды лауазымды адамға айналды. Ол Мин императоры тұсындағы премьер-министр Ванның (Ван) кешірімді саясатын заңдар мен ережелерді қатаң қолдануға өзгертіп, Ванның кешірімділігіне үйренген лауазымды тұлғаларды наразылыққа түсірді. Бұдан өзге, ол генералдар Тао Кан мен Зу Юэден алаңдады – император Миннің өсиетімен жарияланған наградалар мен тағайындамалар тізімінде олардың есімдері тізілмеген еді және Ю олардың есімдерін өсиеттен жойды деп ойлады. Сонымен қатар, ол көптеген қылмыскерлерді әскеріне қабылдаған Су Цзюньге де күдікпен қарады. 326 жылы ол Сима Янгтың бауыры Сима Цонгты (司馬宗) Нандун патшасының опасыздық жасады деп жалған айыптап, оны өлтіріп, Сима Янгты тақтан түсірді.
Initially, the officials were in charge together, but as Empress Dowager Yu became regent, Yu Liang became effectively the most powerful official in the administration. He changed from the lenient policies of Wang (who was prime minister during Emperor Ming's reign) to stricter applications of laws and regulations, which offended the officials accustomed to Wang's lenience. Further, he became apprehensive of the generals Tao Kan and Zu Yue—neither of whom was mentioned in the list of honors and promotions announced by Emperor Ming's will and believed that Yu had erased their names from the will—and Su Jun, who had allowed many criminals to join his army. In 326, he alienated public opinion by falsely accusing Sima Yang's brother Sima Zong (司馬宗) the Prince of Nandun of treason and killing him and deposing Sima Yang.
Су Чжун оқиғасы
327 жылы Судан қауіптеніп, Ю оны әскери басшылықтан шеттету үшін, ауыл шаруашылығы министрі етіп тағайындауға шешім қабылдады – бұл әскерге басшылық етуді қамтамайтын лауазым еді. Бастапқыда күдікпен қараған Су кейіннен бас тартты және Юға қарсы Зумен одақ құрды. Бұл туралы естігеннен кейін, Ю Цзян провинциясының (қазіргі Цзянси) губернаторы етіп тағайындаған Вэнь, Цзинь провинциясының (қазіргі Хубэй) губернаторы Таодан қорғану үшін, бас қала Цзянькаңды қорғауға дереу көмектесуге ниеттенді, сондай-ақ бас қаланың шығысындағы жергілікті күштер де осыны қалады. Бірақ Ю Вэньге Таоға қарсы тұруын қалап, оның көмегін қабылдамады, өзінің Суды оңай жеңе алатынына сенді. Судың Юды жеңіп алуынан қорқып, Вэнь астанаға қарай бет алды. Вэнь келгенге дейін Су 328 жылдың басында астананы басып алып, император Чэн мен императрица жесір Юды тұтқынға алды. Биань шайқаста қаза тауып, Ю Лян Вэньге қашуға мәжбүр болды. Су әскерлеріне астананы тонауға рұқсат берді, шенеуніктер мен қара халықтың барлық мүлкі, тіпті киімдері Су әскерімен тартылып алынды, тіпті императрица жесір Юдың қызметші қыздары да қолға түсті. Судан қорқып, уайымдаған императрица жесір Ю көп ұзамай қайтыс болды. Су жаңа үкімет құрды, Су құрметтеген Ван Дао номиналды регент ретінде, бірақ нақты билік Судың қолында болды. Осы уақытта Ю мен Вэнь астананы қайтаруға күш-жігер жұмыстады. Вэньдің туысы Вэнь Чун (溫充) үлкен әскері бар, қабілетті генерал Таоны әскердің бас қолбасшысы етіп тағайындауды ұсынды. Бірақ Юға әлі де ренішті Тао бастапқыда бас тартты. Ақырында ол Вэнь пен Юға қосылды. Олар шығысқа қарай, Цзянькаңға қарай жылжыды. Жауап ретінде Су император Чэнды Шиту бекінісіне күшпен алып барып, оны және оның жанындағыларын дерлік тұтқынға алды. Осы арада Ван шығыстағы округтарға Суға қарсы көтерілуге құпия бұйрық берді және ақырында Судың генералы Лу Юнға (路永) Вэнь мен Тао әскеріне бірге дезертирлеуіне көндірді. Си де Гуанлиңнен (қазіргі Хуайань, Цзянсу) әскерімен келді. Су мен Суға қарсы күштер бірнеше ай бойы шешілмес шайқас жүргізді. Суға қарсы күштердің сандық артықшылығына қарамастан, олар жеңіске жете алмады, бұл Таоны бір кезде кері шегінуді ойлауға мәжбүр етті. Бірақ Вэнь оны Суға қарсы шайқасты жалғастыруға көндірді. Күзде Шитуға шабуыл кезінде Суға қарсы күштер бастапқыда шығынға ұшырады, бірақ Су оларға қарсы шабуыл жасағанда, ол жылқысынан құлап, найзаға қадалып қайтыс болды. Суға қарсы күштер оны ұстап алып, басын шауып өлтірді. Су әскерлері бастапқыда ағасы Су Иді (蘇逸) басшы етіп тағайындады және Шитуды қорғауды жалғастырды, бірақ 329 жылдың басында жеңілді. Су Цзюнь жеңілгеннен кейін, Цзянькаң соғыстан қатты зардап шеккендіктен, жоғары лауазымды шенеуніктер астананы Южанға (豫章, қазіргі Наньчан, Цзянси) немесе Куайджиге (快, қазіргі Шаосинг, Чжэцзян) көшіруді қарастырды, бірақ Ван қарсылық көрсетіп, Цзянькаңның кейінгі Чжаоға қарсы солтүстік қорғанысты бақылауға қолайлырақ екенін атап көрсеткендіктен, астана Цзянькаңда қалды. Вэнь Цзянькаңда регент ретінде қалуы сұранып, бірақ император Мин Вангқа осы рөлді беруді ниеттенгенін сезіп, лауазымын Вангқа берді. Осы арада Юй Лян барлық лауазымынан бас тартып, жер аударуға келісуге дайын болды, бірақ провинция губернаторы лауазымын қабылдады. Анасының қайтысынан кейін сегіз жасар император Чэн осы кезден бастап әжесі, Леди Сюнь тәрбиесінде өсті.
In 327, apprehensive of Su, Yu decided to try to strip his military command by promoting him to the minister of agriculture—a position that did not involve commanding troops. After initially hesitating, Su eventually refused and formed an alliance with Zu against Yu. Upon hearing this, Wen, whom Yu had made the governor of Jiang Province (江州, modern Jiangxi) to defend against Tao, the governor of Jing Province (modern Hubei), wanted to quickly move to help defend the capital Jiankang, as did the local forces to the east of the capital, but Yu declined all help, wanting Wen to remain in position against Tao and believing that he can defeat Su easily. Fearful that Yu would be defeated by Su, Wen headed toward the capital anyway. Before Wen arrived, Su was able to capture the capital in early 328 and take Emperor Cheng and Empress Dowager Yu hostage. Bian died in the battle, and Yu Liang was forced to flee to Wen. Su allowed his soldiers to pillage the capital, and officials and commoners alike had their possessions—as well as clothes—stripped by Su's army, which even seized Empress Dowager Yu's servant girls. Empress Dowager Yu, humiliated by Su and fearful of what was to come, soon died in anxiety. Su organized a new government, with Wang Dao, whom Su respected, as the titular regent, but with Su himself in actual power. Meanwhile, Yu and Wen organized efforts to recapture the capital. Wen's cousin Wen Chong (溫充) suggested inviting Tao, a capable general with a sizable army, to be the supreme commander of the army. However, Tao, still resentful of Yu, initially refused. Eventually he relented and joined Wen and Yu. They advanced east toward Jiankang. In response, Su forcibly took Emperor Cheng to the fortress of Shitou and put him and his attendants under virtual arrest. Meanwhile, Wang was secretly ordering the commanderies to the east to rise against Su, and he eventually persuaded Su's general Lu Yong (路永) to defect with him to Wen and Tao's army as well. Xi also arrived with his forces from Guangling (in modern Huai'an, Jiangsu). The Su and anti Su forces battled for months, indecisively, and despite the numeric advantage the anti Su forces had, they were unable to prevail, leading Tao to at one point consider withdrawing. However, Wen was able to persuade him to stay and continuing the battles against Su. In the fall, during an assault on Shitou, the anti Su forces initially suffered losses, but as Su was making a counterattack against them, he fell off his horse and was hit by spears. The anti Su soldiers rushed him and decapitated him. Su's forces initially supported his brother Su Yi (蘇逸) as leader and continued to defend Shitou, but by early 329 were defeated. In the aftermaths of Su Jun's defeat, with Jiankang having been heavily damaged by war, the top officials considered moving the capital to either Yuzhang (豫章, in modern Nanchang, Jiangxi) or Kuaiji (in modern Shaoxing, Zhejiang), but after Wang opposed, noting that Jiankang was in a better position to monitor the northern defenses against Later Zhao, the capital remained at Jiankang. Wen was requested to remain in Jiankang as regent, but he, believing that Emperor Ming intended Wang to serve that role, yielded the position to Wang. Meanwhile, Yu Liang, initially offering to resign all of his posts and go into exile, accepted a provincial governor post. In light of his mother's death, the eight year old Emperor Cheng appeared to have been raised by his paternal grandmother, Lady Xun, from this point on.
Ван Даоның регенттік билігі
329 жылдың соңында Вэнь Цзяо қайтыс болды, ал генерал Гуо Мо (郭默) көп ұзамай оның мұрагері Лю Иньді (劉胤) өлтіріп, Цзинь провинциясын өзіне қаратып алды. Ван Дао бастапқыда тағы бір соғыстан қашынбақшы болды және Гуо Моны жұбатты, бірақ Тао Кан мен Ю Лян қарсы шықты. Олардың әскерлері 330 жылы Цзян провинциясының астанасы Сюньянға (尋陽, қазіргі Цзюцзян, Цзянси) жиналды және Гуо Моны өлтірді. Осы арада Су Цзюнь бүлігі кезінде және одан кейін орталық Қытайдағы Цзинь әскерлері орталық үкіметтен көмек алмастан, өз позицияларын ұстай алмады және ақырында орталық Қытайдың көп бөлігін Кейін Чжаоға жоғалтты. Бұл кезде Луоян (ескі астана), Шоучун (壽春, қазіргі Луань, Аньхой) және Сянян (қазіргі Хубэй) сияқты маңызды қалалар жауға түсті, бірақ Сянян 332 жылы қайта басып алынды. 333 жылы Цзинь Нинг провинциясын (寧州, қазіргі Юньнань және Гуйчжоу) Чэн Ханға жоғалтты (бірақ 339 жылы қайта алды). Регент ретінде Ван бұрынғы мейірімді саясатын және заңдарды қатаң орындамауды қалпына келтірді, бұл саяси жағдайды тұрақтандырды, бірақ сыбайлас жемқорлық пен бейшаралықтың кең тарауына әкелді. 338 жылы Ю Лян Си Цзяньды Ванды тақтан түсіру үшін өзіне қосылуға көндіруге тырысты, бірақ Си бас тартқан соң Ю өз жоспарын іске асырмады. 336 жылы император Чэн өзінің әйелі, императрица Дуға үйленді. Екеуі де он бес жаста болды. 337 жылы Сяньбэй басшысы Муронг Хуан, Цзиньнің вассалы және Цзинь берген Ляодун герцогы атағын алған, Цзинь оған бұл атақты бермегеніне қарамастан Ян патшасы атағын жариялады, тиімді түрде тәуелсіздік алды және Бұрынғы Янды құрды, бірақ Муронг Хуан әлі де өзін Цзиньнің вассалы деп мәлімдеді. 339 жылы Ю Кейін Чжаоға қарсы ірі шабуыл жасап, орталық Қытайды қайтарып алуды жоспарлады, ал Ван бастапқыда онымен келісті. Бірақ Си мен Цай Мо қарсылық білдіргеннен кейін император Чэн Юға соғыс жоспарларын орындамауға бұйрық берді. Ван сол жылдың күзінде қайтыс болды, оның орнын оның көмекшісі Хэ Чун (何充) және Ю Лянның кіші інісі Ю Бин иеленді. Император Чэн Хэ мен Ю Бинге маңызды мәселелерді шешуге рұхсат берді, бірақ сонымен қатар өзі де кейбір шешімдер қабылдай бастады. Ю Бин мен Хэ Ванның регенттігіндегі кейбір мәселелерді реформалауға тырысты, бірақ олардың күш-жігері тиімді болған жоқ.
In late 329, Wen Jiao died, and the general Guo Mo (郭默) soon assassinated his successor Liu Yin (劉胤) and seized Jing Province for himself. Wang Dao initially wanted to avoid another war and placated Guo, but Tao Kan and Yu Liang opposed, and their forces quickly converged on Jiang Province's capital Xunyang (尋陽, in modern Jiujiang, Jiangxi) in 330, killing Guo. Meanwhile, during and after the Su Jun Disturbance, Jin forces in central China, without the central government's aid, were unable to hold their positions and eventually lost most of central China to Later Zhao. Key cities lost during this time included the old capital Luoyang, Shouchun (壽春, in modern Lu'an, Anhui), and Xiangyang (in modern Hubei), although Xiangyang was recaptured in 332. In 333, Jin also lost Ning Province (寧州, modern Yunnan and Guizhou) to Cheng Han (but regained it in 339). As regent, Wang largely restored his earlier policy of lenience and lax enforcement of the laws, greatly stabilizing the political scene but also leading to the spreading of corruption and incompetence. Eventually, in 338, Yu Liang tried to persuade Xi Jian to join him in moving to depose Wang, but after Xi refused, Yu did not carry out his plan. In 336, Emperor Cheng married his wife Empress Du. Both of them were 15. In 337, Murong Huang, the Xianbei chief who had been a Jin vassal with the Jin bestowed title of Duke of Liaodong, claimed the title of Prince of Yan notwithstanding Jin's failure to grant him that title, effectively declaring independence and establishing Former Yan, although Murong Huang continued to claim to be a Jin vassal. In 339, Yu wanted to make a major attack against Later Zhao, hoping to recapture central China, and Wang initially agreed with him, but after opposition by Xi and Cai Mo, Emperor Cheng ordered Yu not to carry out the war plans. Wang died in the fall of that year, and was succeeded by his assistant He Chong (何充) and Yu Liang's younger brother Yu Bing. Emperor Cheng let He and Yu Bing decide most important matters, but also appeared to start making some decisions of his own. Yu Bing and He tried to reform some of the problems with Wang's regency, but did not appear very effective at doing so.
Билік етуінің соңғы кезеңдері
Ван Дао қайтыс болғаннан кейін Ю Лян Кейінгі Жаоға қарсы жорық жоспарларын жаңартты, бұл 339 жылдың соңында Кейінгі Жао императоры Ши Худың күшті реакциясына алып келді. Кейінгі Жао әскерлері Янцзының солтүстігіндегі көптеген Цзинь қалалары мен бекіністеріне зор зиян келтірді және Чжученгті (邾城, қазіргі Хуанганг, Хубэй) басып алды. Намыстана Ю, солтүстікке жорық жасау жоспарларын тоқтатты және 340 жылдың басында қайтыс болды. Сондай-ақ 340 жылы Муронг Хуан өзіне Ян патшасы атағын беруді ресми түрде сұрады. Муронг Хуанның әлі де адал вассал екендігі жөніндегі маңызды шенеуніктер арасындағы ұзақ пікірталасқаннан кейін, император Чэн өзі бұл өтінішті қанағаттандыруға бұйрық берді. 341 жылдың көктемінде император Ду қайтыс болды. Император Чэн енді императорлық әйелді тағайындамады. Сол жылы император Чэн император Хуэй мен император Миннің билік кезінде оңтүстікке қашқан, туған округтері бойынша үй тізімін сақтаған солтүстік және орталық Қытайдан келген босқындарды енді олар тұрып жатқан округтерде тіркеуге бұйырды. Бұл тәжірибелік шешім жергілікті округтерге көбірек жұмыс күшімен қамтамасыз етуге және жергілікті басқарудағы қайталауды азайтуға мүмкіндік берді. 342 жылдың жазында император Чэн ауыр сырқатқа шалдықты. Оның Консорт Чжоудан екі кішкентай ұлы болды – Сима Пи және Сима И, әлі бесікте жатқан. Ю Бинг, жас император тағайындалса Ю әулеті билігін жоғалтады деп қорқып, император Чэнге күшті жау Кейінгі Жаоның алдында ересек императорды тағайындау қажет деп көндірді. Император Чэн келісіп, Хэ Чунның қарсылығына қарамастан, кіші інісі Ланья патшасы Сима Юэні мұрагер етіп тағайындады. Ол ұлдарын Ю Бингке, Хэге, Вулин патшасы Сима Сиге (司馬晞), Куайцзи патшасы Сима Юге (екеуі де әкесінің туыстары) және Чжугэ Хуэйге (諸葛恢) сеніп тапсырды. Ол көп ұзамай қайтыс болды және оның орнына патша Юэ (Кан императоры ретінде) отырды.
After Wang Dao's death, Yu Liang resumed his plans for a campaign against Later Zhao, and this brought a major response by Later Zhao's emperor Shi Hu in late 339. Later Zhao forces inflicted great damage on many Jin cities and bases north of the Yangtze and captured Zhucheng (邾城, in modern Huanggang, Hubei). Humiliated, Yu cancelled the plans for a northern campaign, and he died in early 340. Also in 340, Murong Huang formally requested that he be granted the title Prince of Yan. After lengthy debates among key officials about whether Murong Huang was still a faithful vassal, Emperor Cheng himself ruled that the request be granted. In spring 341, Empress Du died. Emperor Cheng would not create another empress. Later that year, Emperor Cheng decreed that the refugees from northern and central China, who had fled south during the times of Emperor Huai and Emperor Min, who had retained household registrations according to their native commanderies, be henceforth registered with the commanderies that they were now living in. This pragmatic move allowed the local commanderies to have greater manpower and reduced redundancy in local administrations. In summer 342, Emperor Cheng grew gravely ill. He had two young sons Sima Pi and Sima Yi, then still in cradles, by his concubine Consort Zhou. Yu Bing, fearful that the Yus would lose power if a young emperor were named, persuaded Emperor Cheng that in the face of the powerful enemy Later Zhao that an older emperor should be named. Emperor Cheng agreed and designated his younger brother, Sima Yue the Prince of Langya be his heir, despite He Chong's opposition. He issued an edict entrusting his sons to Yu Bing, He, Sima Xi (司馬晞), Prince of Wuling, Sima Yu, Prince of Kuaiji (both paternal uncles), and Zhuge Hui (諸葛恢). He died soon thereafter and was succeeded by Prince Yue (as Emperor Kang).