Көру қабілетіне көмектесетін технологиялар: мәтінді дауысқа немесе Брайль әрпіне аудару
Screen reader
Көру қабілеті бұзылғандарға арналған экранды оқу құрылғылары туралы ақпарат. Текстті дауысқа немесе Брайль әрпіне аудару, қолжетімділік API, NVDA, VoiceOver сияқты бағдарламалар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мәтінді немесе суреттерді сөйлеуге немесе Брайль жазуына айналдыратын көмекші технология.
Assistive technology that converts text or images to speech or Braille
Экранды оқу құралы – мәтін мен сурет мазмұнын сөйлеу немесе Брайль жазуы түрінде шығаратын көмекші технологияның бір түрі. Экранды оқу құралдары – көру қабілеті бұзылған адамдар үшін аса қажетті бағдарламалық жасақтамалар. Олар көру қабілеті бар адамдардың дисплейде көріп отырғанын, көрінбейтін тәсілдер арқылы – мәтінді сөйлеуге айналдыру, дыбыс белгілері немесе Брайль құрылғысы арқылы пайдаланушыға жеткізуге тырысады. Бұл үшін олар көптеген әдістерді қолданады, мысалы, арнайы қолжетімділік API-мен өзара әрекеттесу, операциялық жүйенің әртүрлі мүмкіндіктерін пайдалану (процестер арасындағы байланыс және пайдаланушы интерфейсінің қасиеттерін сұрау сияқты) және ілмектеп қосылу техникаларын қолдану. Microsoft Windows операциялық жүйелері Windows 2000-ден бері Microsoft Narrator экранды оқу құралын қамтиды, бірақ Freedom Scientific компаниясының коммерциялық JAWS экранды оқу құралы және ZoomText экранды үлкейтілгіші, сондай-ақ NV Access компаниясының тегін және ашық бастапқы кодты NVDA экранды оқу құралы осы операциялық жүйе үшін көбірек танымал. Apple Inc. компаниясының macOS, iOS және tvOS жүйелеріне VoiceOver экранды оқу құралы енгізілген, ал Google компаниясының Android жүйесі Talkback экранды оқу құралын ұсынады және оның ChromeOS жүйесі ChromeVox бағдарламасын пайдалана алады. Сол сияқты, Amazon компаниясының Android негізіндегі құрылғылары VoiceView экранды оқу құралын қамтамасыз етеді. Linux және Unix сияқты жүйелер үшін Speakup және Orca сияқты тегін және ашық бастапқы кодты экранды оқу құралдары бар.
A screen reader is a form of assistive technology (AT) that renders text and image content as speech or braille output. Screen readers are essential to people who are blind, Screen readers are software applications that attempt to convey what people with normal eyesight see on a display to their users via non visual means, like text to speech, sound icons, or a braille device. They do this by applying a wide variety of techniques that include, for example, interacting with dedicated accessibility APIs, using various operating system features (like inter process communication and querying user interface properties), and employing hooking techniques. Microsoft Windows operating systems have included the Microsoft Narrator screen reader since Windows 2000, though separate products such as Freedom Scientific's commercially available JAWS screen reader and ZoomText screen magnifier and the free and open source screen reader NVDA by NV Access are more popular for that operating system. Apple Inc.'s macOS, iOS, and tvOS include VoiceOver as a built in screen reader, while Google's Android provides the Talkback screen reader and its ChromeOS can use ChromeVox. Similarly, Android based devices from Amazon provide the VoiceView screen reader. There are also free and open source screen readers for Linux and Unix like systems, such as Speakup and Orca.
Командалық жол (мәтін)
MS DOS сияқты командалық желі интерфейстерін (CLI) қолданған ерте операциялық жүйелерде экранның көрсетілімі жадтағы экран буферімен тікелей байланысты таңбалардан және курсордың орнынан тұратын. Ақпарат енгізу пернетақта арқылы жүзеге асырылды. Сондықтан, осы ақпараттың бәрін жүйеден ақпарат ағынын бақылап, экран буферін оқу арқылы немесе стандартты аппараттық шығу портын пайдаланып, нәтижелерді пайдаланушыға жеткізу арқылы алуға болады. 1980 жылдары Бирмингем университетінің Көру қабілеті бұзылғандарды оқыту ғылыми-зерттеу орталығы (RCEVH) BBC Micro және NEC Portable үшін экранды оқитын құралды (Screen Reader) жасады.
In early operating systems, such as MS DOS, which employed command line interfaces (CLIs), the screen display consisted of characters mapping directly to a screen buffer in memory and a cursor position. Input was by keyboard. All this information could therefore be obtained from the system either by hooking the flow of information around the system and reading the screen buffer or by using a standard hardware output socket and communicating the results to the user. In the 1980s, the Research Centre for the Education of the Visually Handicapped (RCEVH) at the University of Birmingham developed a Screen Reader for the BBC Micro and NEC Portable.
Экраннан тыс модельдер
Графикалық пайдаланушы интерфейстерінің (GUI) пайда болуымен жағдай одан әрі күрделенді. GUI-де әріптер мен графикалық кескіндер экранның белгілі бір жерлеріне салынады, сондықтан дисплейдегі графикалық мазмұнның таза мәтіндік бейнеленуі болмайды. Сондықтан экранды оқу құралдары жаңа, төменгі деңгейдегі техникаларды қолдануға мәжбүр болды, операциялық жүйеден хабарламаларды жинап, оларды "экраннан тыс модель" құру үшін пайдаланды – бұл қажетті мәтіндік мазмұн сақталатын дисплейдің өрнегі. Мысалы, операциялық жүйе командалық батырманы және оның атауын салу туралы хабарлама жіберуі мүмкін. Бұл хабарламалар ұсталып, экраннан тыс модельді құру үшін қолданылады. Пайдаланушы экранда қолжетімді басқару элементтері (мысалы, батырмалар) арасында ауыса алады, ал атаулар мен басқару элементтерінің мазмұны дауыстап оқылады және/немесе жаңартылатын Брайль әрпімен көрсетіледі. Экранды оқу құралдары сондай-ақ мәзірлер, басқару элементтері және басқа визуалды құрылымдар туралы ақпаратты жеткізе алады, бұл соқыр пайдаланушыларға осы құрылымдармен өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді. Дегенмен, экраннан тыс модельді сақтау – маңызды техникалық қиындық; төменгі деңгейдегі хабарламаларды ұстау және дәл модельді сақтау – екі қиын міндет.
With the arrival of graphical user interfaces (GUIs), the situation became more complicated. A GUI has characters and graphics drawn on the screen at particular positions, and therefore there is no purely textual representation of the graphical contents of the display. Screen readers were therefore forced to employ new low level techniques, gathering messages from the operating system and using these to build up an "off screen model", a representation of the display in which the required text content is stored. For example, the operating system might send messages to draw a command button and its caption. These messages are intercepted and used to construct the off screen model. The user can switch between controls (such as buttons) available on the screen and the captions and control contents will be read aloud and/or shown on a refreshable braille display. Screen readers can also communicate information on menus, controls, and other visual constructs to permit blind users to interact with these constructs. However, maintaining an off screen model is a significant technical challenge; hooking the low level messages and maintaining an accurate model are both difficult tasks.
Өзін-өзі дауыс беру бағдарламалары мен қолданбалары
Кейбір бағдарламалар мен қолданбалар негізгі мүмкіндіктерімен қатар дауыстау технологиясымен жабдықталған. Мұндай бағдарламалар өздігінен дауыстайтын бағдарламалар деп аталады және егер олар экранды оқу құралын пайдалану қажеттілігін болдырмаса, мүгедектікке көмектесетін технологияның бір түрі болуы мүмкін.
Some programs and applications have voicing technology built in alongside their primary functionality. These programs are termed self voicing and can be a form of assistive technology if they are designed to remove the need to use a screen reader.
Бұлтқа негізделген
Кейбір телефон қызметтері пайдаланушыларға интернетпен қашықтан әрекеттесуге мүмкіндік береді. Мысалы, TeleTender телефон арқылы веб-беттерді оқи алады және пайдаланушы жағынан ешқандай арнайы бағдарламалар немесе құрылғылар қажет етпейді. Виртуалды көмекшілер кейде жазбаша құжаттарды (мәтіндік веб-мазмұн, PDF-құжаттар, электрондық хаттар және т.б.) оқып бере алады. Ең белгілі мысалдар – Apple компаниясының Siri, Google Assistant және Amazon Alexa.
Some telephone services allow users to interact with the internet remotely. For example, TeleTender can read web pages over the phone and does not require special programs or devices on the user side. Virtual assistants can sometimes read out written documents (textual web content, PDF documents, e mails etc.) The best known examples are Apple's Siri, Google Assistant, and Amazon Alexa.
Веб-базалық
Бұл саладағы салыстырмалы түрде жаңа жетістік – Spoken Web сияқты веб-бағдарламалар, олар веб-портал ретінде жұмыс істейді және жаңалықтар, ауа райы, ғылым және бизнес мақалалары сияқты контентті басқарады, көру қабілеті нашар немесе соқыр компьютер пайдаланушылары үшін. ReadSpeaker немесе BrowseAloud сияқты басқа мысалдар веб-контентке мәтінді дауысқа айналдыру мүмкіндігін қосады. Мұндай қосымшалардың негізгі аудиториясы – оқу қиындықтары немесе тілдік кедергілерге байланысты оқуға қиналатындар. Бұл қосымшалардың мүмкіндіктері десктоптық бағдарламалармен салыстырғанда шектеулі болғанымен, ең басты артықшылығы – пайдаланушыларға қосымша бағдарламалық жасақтаманы орнатуға рұқсаты жоқ қоғамдық машиналарда веб-сайттарға қол жеткізуді жеңілдету, адамдарға "еркін жүруге" мүмкіндік беру. Бұл мүмкіндік бағдарламаның сапасына ғана емес, сонымен қатар мәтіннің логикалық құрылымына да байланысты. Тақырыптардың қолданылуы, тыныш белгілердің болуы, суреттерге баламалы атрибуттардың қосылуы және т.б. сапалы дауыстау үшін маңызды. Сондай-ақ, веб-сайт CSS арқылы дұрыс екі өлшемді орналасуды пайдаланып жақсы көрінуі мүмкін, бірақ оның стандартты сызықтық нұсқасы, мысалы, браузерде CSS және Javascript-ті өшіру арқылы түсініксіз болуы мүмкін.
A relatively new development in the field is web based applications like Spoken Web that act as web portals, managing content like news updates, weather, science and business articles for visually impaired or blind computer users. Other examples are ReadSpeaker or BrowseAloud that add text to speech functionality to web content. The primary audience for such applications is those who have difficulty reading because of learning disabilities or language barriers. Although functionality remains limited compared to equivalent desktop applications, the major benefit is to increase the accessibility of said websites when viewed on public machines where users do not have permission to install custom software, giving people greater "freedom to roam". This functionality depends on the quality of the software but also on a logical structure of the text. Use of headings, punctuation, presence of alternate attributes for images, etc. is crucial for a good vocalization. Also a web site may have a nice look because of the use of appropriate two dimensional positioning with CSS but its standard linearization, for example, by suppressing any CSS and Javascript in the browser may not be comprehensible.
Өзіндікке бейімдеу
Экран оқырмандарының көпшілігі пайдаланушыға көптеген тыныш белгілерді жариялау немесе үнсіз қабылдау арасында таңдау жасауға мүмкіндік береді. Кейбір экран оқырмандарын скрипттер арқылы нақты қолданбаға бейімдеуге болады. Скрипттердің бір артықшылығы – олар арнайы параметрлерді пайдаланушылар арасында бөлісуге және барлығы үшін қолжетімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Мысалы, JAWS қолданушылары арасында скрипттерді бөлісу бойынша белсенді қауымдастық бар.
Most screen readers allow the user to select whether most punctuation is announced or silently ignored. Some screen readers can be tailored to a particular application through scripting. One advantage of scripting is that it allows customizations to be shared among users, increasing accessibility for all. JAWS enjoys an active script sharing community, for example.
Сөздік
Verbosity – көру қабілеті нашар компьютер пайдаланушыларын қолдайтын экранды оқу бағдарламасының мүмкіндігі. Сөйлеудің толымдылығын басқару опциялары пайдаланушыларға қанша дауыстық хабарлама тыңдағысы келетінін таңдауға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, толымдылық параметрлері пайдаланушыларға компьютер экранында көрсетілетін веб-беттердің түсінігін қалыптастыруға көмектеседі. Толымдылық параметрлеріне сүйене отырып, экранды оқу бағдарламасы пайдаланушыларды кадр немесе кесте басталып, аяқталғанда, мәтінге графикалық элементтер қосылғанда немесе құжатта тізім пайда болғанда сияқты пішімдеу өзгерістері туралы хабардар етеді. Толымдылық параметрлері тізімдер, кестелер және аймақтар сияқты элементтердің толықтығын да реттеуге мүмкіндік береді. Мысалы, JAWS төмен, орташа және жоғары веб-толымдылығы деңгейлерін ұсынады. Веб-беттің жоғары толымдылығы веб-бет мазмұны туралы толыққанды ақпарат береді.
Verbosity is a feature of screen reading software that supports vision impaired computer users. Speech verbosity controls enable users to choose how much speech feedback they wish to hear. Specifically, verbosity settings allow users to construct a mental model of web pages displayed on their computer screen. Based on verbosity settings, a screen reading program informs users of certain formatting changes, such as when a frame or table begins and ends, where graphics have been inserted into the text, or when a list appears in the document. The verbosity settings can also control the level of descriptiveness of elements, such as lists, tables, and regions. For example, JAWS provides low, medium, and high web verbosity preset levels. The high web verbosity level provides more detail about the contents of a webpage.
Тіл
Кейбір экран оқу құралдары мәтінді бірнеше тілде оқи алады, егер материалдың тілі оның метадеректерінде көрсетілген болса. JAWS, NVDA және VoiceOver сияқты экраннан оқу бағдарламалары тілдік айқындықты да қамтиды, ол сөйлеу шығыс тіліне қатысты айқындық параметрлерін автоматты түрде анықтайды. Мысалы, егер пайдаланушы Ұлыбританияда орналасқан веб-сайтқа өтіп, қараса, мәтін ағылшын акцентімен оқылады.
Some screen readers can read text in more than one language, provided that the language of the material is encoded in its metadata. Screen reading programs like JAWS, NVDA, and VoiceOver also include language verbosity, which automatically detects verbosity settings related to speech output language. For example, if a user navigated to a website based in the United Kingdom, the text would be read with an English accent.