Кіріспе
Музыкалық термин. Батыс музыкасы мен музыка теориясында азайтқыш (орта ғасырлық латынша diminutio, латынша deminutio сөзінен – өзгеріс, кеміту) төрт ерекше мағынаға ие. Азайтқыш – ұзақ нотаны қысқа, әдетте мелодиялық ноталар тізбегіне бөлудің әшекейлеу түрі (оны "колоратура" деп те атайды; нем. Kolorieren). Азайтқыш – бұл композициялық тәсіл, онда мелодия, тақырып немесе мотив бұрынғыдан қысқа ноталармен ұсынылады. Азайтқыш – пропорционалдық белгілермен немесе колоратура арқылы ноталардың ұзақтығын қысқартуды да білдіреді. Хроматикалық жарты тонмен қысқартылған минорлық немесе толық интервал – азайтылған интервал деп аталады, ал осы процесті азайтқыш деп атауға болады (бұл да кейде "колоратура" деп аталады).
In Western music and music theory, diminution (from Medieval Latin diminutio, alteration of Latin deminutio, decrease) has four distinct meanings. Diminution may be a form of embellishment in which a long note is divided into a series of shorter, usually melodic, values (also called "coloration"; Ger. Kolorieren). Diminution may also be the compositional device where a melody, theme or motif is presented in shorter note values than were previously used. Diminution is also the term for the proportional shortening of the value of individual note shapes in mensural notation, either by coloration or by a sign of proportion. A minor or perfect interval that is narrowed by a chromatic semitone is a diminished interval, and the process may be referred to as diminution (this, too, was sometimes referred to as "coloration").
Көркемдеу ретінде кемсіту
Диминуция – ұзын нота немесе ұзын ноталар тізбегін қысқа, көбінесе мелодиялық үлгілерге бөлу түрі, бұл Англиядағы бөлшектеу немесе бөлу, Италиядағы пассаж, Франциядағы еселеу және Испаниядағы глоссалар немесе айырмашылықтар сияқты практикалармен ұқсас. Ол 16, 17 және 18 ғасырлардың басындағы жазба дереккөздерде толыққанды сипатталған және шамамен 1580–1620 жылдар аралығында Венецияда ерекше дамыған. Бұл қазіргі орындаушылық шеберліктің маңызды бөлігі болып табылады; Донингтон "қажетті әшекейлеуді" қоспаудың салдары "қарапайым апатқа" алып келеді деп сипаттайды.
Нидерланд әдебиеті
Якоб ван Эйк, Der Fluyten Lust hof (Амстердам, 1646) – азайтулардың үлкен жинағы. Генрих Шенкер үшін «барлық беткі қабат – азайту». «Барлық азайтулар нақты дәлелдемелер арқылы және дауыс жүргізудің ішкі қажеттіліктерімен органикалық түрде тексерілген құралдармен тұтас туындыға берік байланыстырылуы керек». Бұл ұғым Шенкердің теориясының бастапқы жазбаларынан бері маңызды болып келді. Шенкерлік талдауда азайту – ұзақ ноталардан құралған бір құбылысты қысқа ноталармен беру арқылы жасалатын әрлеу. Ақкордық емес дыбыстарды қараңыз.
Құрамының төмендеуі
Мелодия немесе ноталар тізбегі ноталардың ұзақтығы қысқартылса азаяды; демек, азайту – ноталардың ұзартылатын ұзартудың керісінше. Мысалы, бастапқыда төрт шоқ нотадан (төрттен бірлік нотадан) тұратын әуен, егер кейіннен төрт сегіздік нотамен (екіден бірлік нотамен) пайда болса, азаяды. Бетховеннің "Леонора" №3 увертюрасынан алынған келесі тақырыпта, 3-ші және 5-ші тақтардағы мелодиялық идеялар 7-8-ші тақтарда екі есе жылдамдықпен қайталанады: Бұл техника көбінесе контрапункт музыкасында қолданылады, мысалы, "азайту арқылы канон" ("per diminutionem") түрінде, онда келесі дауыстағы немесе дауыстардағы ноталар жетекші дауыстағыларға қарағанда қысқа болады, әдетте, ұзындығы жартысы. Джазда Телониус Монктың "Бриллиант бұрыштар" шығармасы екі есе жылдамдықпен қайталанатын тақырыптан тұрады, бұл эффект "екі есе жылдамдық" деп аталады.
Ноталық мәндердің төмендеуі
Менсуральды жазуда нота пішіндерінің ұзақтығын қысқарту – бояудың ең көп кездесетін қызметі. Қысқарту көбінесе нота ұзақтығының үштен бірін құрайды, сондықтан бір пішіндегі екі боялмаған нотаның уақытына үш боялған нота сыяды; осы себепті ол көбінесе үштік немесе гемиола нотациясында кездеседі. Қысқарту пропорция белгісі арқылы да жүзеге асырылуы мүмкін. Осылайша, пропорционалдық нотациядағы мұндай белгі – қазіргі заманғы такт өлшемі емес, пропорционалдық белгі, деминутио сескиальтераны көрсетеді, яғни белгіден кейін негізгі нотаның үш нотасы басқа жердегі екі осындай нотаның уақытын толтырады, бұл орын бір үнмен бұрынғыдан немесе басқа үнмен бірдей уақытта кездесе алады.
Ауысқан күйлері
Кішірейтілген үштік екі үстіне орналасқан кіші үштіктерден тұрады, сондықтан кішірейтілген бесіншісі болады. Классикалық репертуарда әдеттегі белгі – VII дәрежесіндегідей, ° белгісі. Ағаш табақтары мен танымал музыка кітаптарында әдетте Cdim немесе C деп жазылады. Кішірейтілген жетілік аккорды үш үстіне орналасқан кіші үштіктерден тұрады, сондықтан барлық тізбектелген ноталар кіші үштікпен бөлінеді; онда екі кішірейтілген бесінші бар. Джаз теориясында кішірейтілген жетілік аккорды төрт мүмкін кернеуге ие, олардың әрқайсысы аккордтың дыбыстарынан жоғары тоғызыншы болып табылады, осылайша түбір аккордынан бір тон (немесе тоғызыншы тон) жоғары кішірейтілген жетілік аккордын құрайды. Кішірейтілген жетіліктің кез келген аккордтық дыбысы тамыр ретінде естілуі мүмкін болғандықтан, кернеулер тоғызыншы, он бірінші және т.б. деп нөмірленбейді. Әдетте Cdim7 немесе C7 деп жазылады, бірақ кейбір ағаш табақтарында немесе танымал музыка кітаптарында 7 саны жіберілуі мүмкін. Кіші жетілікпен кішірейтілген үштік – жартылай кішірейтілген аккорд, әдетте Cm7(5) немесе Cø7 деп белгіленеді. Түбір нотасынан үлкен үштік жоғары орналасқан кішірейтілген үштік доминантты 7-ші аккордты (C7) құрайды, онда төменде C мажор үштігі (C E G) және C аккордының үшінші нотасынан (C E G B) E° болады. Кіші үштікпен төменге қарай жылжу толық кішірейтілген 7-ші аккордты береді, ол октаваны тең бөлетін кіші үштіктерден тұрады. Октаваның мұндай тең бөлінуі бізге тек үш ерекше кішірейтілген 7-ші аккордты қалдырады: C E G B, C E G B және D F A C, себебі қалған барлық кішірейтілген 7-ші аккордтар осы үш аккордтың инверсиясы болып табылады.
A diminished seventh chord consists of three superposed minor thirds, and thus has all successive notes a minor third apart; it contains two diminished fifths. In jazz theory, a diminished seventh chord has four available tensions, each a major ninth above the chord tones, and thus forming a diminished seventh chord a whole tone (or major ninth) above the root chord. Because any chord tone of the diminished seventh can be heard as the root, the tensions are not numbered as ninth, eleventh and so on. The usual notation is Cdim7 or C7, but some lead sheets or popular music books may omit the 7. A diminished triad with a minor seventh is a half diminished chord, usually notated either Cm7(5) or Cø7. A diminished triad played over a root a major third away creates a Dominant 7th chord, notated C7, with a C Major triad on the bottom, and an E° from the chord third of C (C E G B). A minor third below would give a fully diminished 7th chord which is made entirely of minor thirds that evenly divide an octave. This even division of the octave leaves us with only three unique diminished 7th chords: C E G B, C E G B, and D F A C, as all other diminished 7th chords are inversions of one of those three.
Кемітілген таразылар
Бірнеше гаммалар "кемітілген" деп аталуы мүмкін. Олардың ең көп таралғаны – C7 және оның ширығуларынан (бір октава ішіне көшірілген) құралған октатоникалық гамма, ол толық тон мен жарты тон аралас интервалдардан тұрады.