Кіріспе
Бесінші флот – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің нөмірленген флоты. Оның жауапкершілік аймағы шамамен 2,5 миллион шаршы мильді құрайды және Парсы шығанағы, Қызыл теңіз, Араб теңізі және Үнді мұхитының бір бөлігін қамтиды. Бахрейнде орналасқан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Орталық қолбасшылығымен (NAVCENT) бірлескен командалық және штаб-пәтерді бөліседі. Бесінші флот/NAVCENT – АҚШ Орталық қолбасшылығының (CENTCOM) құрамындағы қолбасшылық. 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылған Бесінші флот, Тынық мұхитының орталық бөлігіндегі жапондық күштерді жеңуге әкелген ауқымды операциялар жүргізді, оның ішінде Мариана аралдары үшін болған шайқастар, Иво Джима және Окинава шайқастары бар. 1947 жылы, одақтастардың жеңісінен кейін екі жыл өткен соң, ол таратылды. 48 жылдан кейін, 1995 жылы Бесінші флот қайтадан жандандырылды. Ол терроризмге қарсы жаһандық соғысқа маңызды күштер жұмылдырды және Таяу Шығыста АҚШ-тың теңіз күштерін нығайтуда.
The Fifth Fleet is a numbered fleet of the United States Navy. Its area of responsibility encompasses approximately 2.5 million square miles, and includes the Persian Gulf, Red Sea, Arabian Sea, and parts of the Indian Ocean. It shares a commander and headquarters with U. S. Naval Forces Central Command (NAVCENT) in Bahrain. Fifth Fleet/NAVCENT is a component command of, and reports to, U. S. Central Command (CENTCOM). Established during World War II in 1944, the Fifth Fleet conducted extensive operations that led to the defeat of Japanese forces in the Central Pacific, including battles for the Mariana Islands campaign, Iwo Jima, and Okinawa. In 1947, two years after the Allied victory, it was stood down. After remaining inactive for 48 years, the Fifth Fleet was reactivated in 1995. It contributed significant forces in the Global War on Terrorism and continues to project US naval power in the Middle East.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Бесінші флот екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1944 жылғы 26 сәуірде адмирал Реймонд Спраунстың басқаруымен Орталық Тынық мұхиты күштерінен құрылды. Орталық Тынық мұхиты күштерінің өзі Тынық мұхиты аймақтарының бір бөлігі еді. Бесінші флоттың кемелері Үшінші флоттың негізін құрады, ол адмирал Уильям Ф. Холси басқарғанда "Үлкен көк флот" деп аталды. Спраунс пен Холси маңызды операциялар үшін флотты басқаруды кезекпен алмастырып тұрды, бұл екінші адмирал мен оның штабына келесі операцияға дайындалуға уақыт берді. Бұл шараның қосымша пайдасы – жапондықтарды олардың екі бөлек флот екеніне сендіру болды, себебі флоттың атауы жиі өзгеріп тұрды. Адмирал Спраунстың басқаруымен 1944 жылдың маусым айында Бесінші флот 535 әскери кемесімен әлемдегі ең ірі жауынгерлік флотқа айналды. Спраунстың басқаруымен Бесінші флот ретінде жұмыс істеген кезде, флот 1944 жылдың маусым-тамыз айларында Мариан аралдары операциясына, 1945 жылдың ақпан-наурыз айларында Иво-Джима операциясына және 1945 жылдың сәуір-маусым айларында Окинава операциясына қатысты. Бұл операциялар барысында 1944 жылдың ақпанында "Гейлстон" операциясын (жапондық теңіз базасына қарсы маңызды шабуыл), 1944 жылдың маусымында Филиппин теңізіндегі шайқаста Жапон императорлық теңіз күштерін жеңді және 1945 жылдың сәуірінде жапондық "Тен Го" операциясын тоқтатты, нәтижесінде "Ямато" жапондық линкор батып кетті. Британдық Тынық мұхиты флоты 1945 жылдың наурыз айынан мамыр айына дейін 57-ші тапсырма тобы ретінде Бесінші флоттың құрамында әрекет етті. Холси Спраунсты басшылық лауазымынан босатып, британдық кемелер, Бесінші флоттың қалған бөлігі сияқты, Үшінші флотқа қайта бағынды. Бесінші флоттың келесі маңызды жауынгерлік операциясы – 1945 жылдың 1 қарашасында басталуы жоспарланған жапондық аралдардағы Кюсюға шабуыл – "Олимпиада" операциясы еді. Хиросима мен Нагасакиге атом бомбалары тасталғаннан кейін бұл операция қажетсіз болды, және Бесінші флот соғыс барысында қайтадан жауынгерлік қимылдарға қатыспады. Осы кезеңде Бесінші флоттың командирлері адмиралдар Спраунс (1944 жылғы 26 сәуір – 1945 жылғы 8 қараша), Джон Генри Тауэрс (1945 жылғы 8 қараша – 1946 жылғы 18 қаңтар), Фредерик С. Шерман (1946 жылғы 18 қаңтар – 1946 жылғы 3 қыркүйек) және Альфред Э. Монтгомери (1946 жылғы 5 қыркүйек – 1947 жылғы 1 қаңтар) болды. Бесінші флот 1947 жылдың қаңтарында таратылды. Бесінші флот командирінің лауазымы Бірінші тапсырма флотының командиріне айналды. Монтгомери Бесінші флот таратылғаннан кейін Бірінші тапсырма флотының командирі болды.
1995 жылдан кейінгі Таяу Шығыста
1990-1991 жылдардағы бірінші шығанақ соғысына дейін АҚШ-тың Персия шығанағы аймағындағы теңіз операцияларын Таяу Шығыс күштерінің қолбасшысы (COMMIDEASTFOR) басқарды. Бұл ұйым Перс шығанағындағы соғыс кезінде кең ауқымды жауынгерлік операцияларды басқаруға жеткіліксіз деп есептелгендіктен, Батыс Тынық мұхиты мен Үнді мұхитына жауапты және әдетте Жапонияда орналасқан Жетінші флотқа осы кезеңде күштерді басқарудың уақытша міндеті жүктелді. Алайда, USCENTCOM жауапкершілігі аймағында тұрақты нөмірленген флот болған жоқ. 1995 жылы Джон Скотт Редд екінші дүниежүзілік соғыстан бері бесінші флоттың (COMFIFTHFLT) бірінші қолбасшысы болып тағайындалды және жарты ғасырдағы жалғыз жаңа АҚШ теңіз флотын құрды. 48 жылдық үзілістен кейін Бесінші флот қайта жандандырылды, COMMIDEASTFOR-дың орнын басты және қазір Парсы шығанағында, Қызыл теңізде және Араб теңізінде операцияларды басқарады. Оның штаб-пәтері Манамадағы (Бахрейн) NSA Бахрейнде орналасқан. Оның алғашқы жылдары оның күштері әдетте ұшақ тасымалдаушы ұрыс тобынан (CVBG), десанттық дайындық тобынан (ARG), су үстіндегі жауынгерлік кемелерден, су асты кемелерінен, теңіздік патрульдеу және барлау ұшақтарынан және логистикалық кемелерден тұрды. Алайда, терроризмге қарсы соғыс АҚШ-тың теңіз стратегиясын өзгертті. Салқын соғыстың жүйелі дислокациялары өткенге айналды. Сәйкесінше, әлемнің әртүрлі аймақтарында белгілі бір кемелер санын үнемі сақтап тұру саясаты да тоқтатылды. Дегенмен, қазіргі кездегі оның стандартты құрамына ұшақ тасымалдаушы соққы тобы (CSG), десанттық дайындық тобы немесе экспедициялық соққы тобы (ESG) және басқа да кемелер мен ұшақтар кіреді, оларда 15 000-ға жуық теңізші және жағалауда 1 000 қолдау персоналы қызмет етеді. 2001 жылы «Түзекшіл бостандық» операциясының бастапқы кезеңінде үшінші соққы тобы теңіз күшінің ядросын құрады. Үшінші авианосец тобының командирі, контр-адмирал Томас Э. Зелибор 2001 жылдың 12 қыркүйегінде Араб теңізіне келді және кейіннен 50-ші арнайы топтың (CTF 50) командирі болып тағайындалды, бірнеше авианосецтік соққы топтары мен коалициялық күштерге басшылық етті. Арнайы топ Ауғанстанда «Әл-Қаида» және «Талибан» күштеріне қарсы соққылар жасады. 50-ші арнайы топта алты елден 59 кеме болды, оның ішінде алты ұшақ тасымалдаушы кеме, 800 теңіздік мильден астам аумақты алып жатыр. Таяу Шығыстағы теңіз операциялары 2002 жылғы «Мыңжылдық шақыру» жаттығуының нысаны болды, оның барысында қарсылас күштердің директоры, зейнеткер генерал-лейтенант Пол Ван Рипер (Көмектес теңіз күштері) күтпеген маневрлер жасады, нәтижесінде «қиялға салынған» АҚШ флоты ауыр шығындарға ұшырады. Бесінші флот күштері 2003 жылдың басында, бес АҚШ ұшақ тасымалдаушысы (CV және CVN), алты АҚШ десанттық кемесі (LHA және LHD) және олардың бортындағы USMC әуе-жерлік ұрыс топтары, оларды сүйемелдеу және жабдықтау кемелері және 30-дан астам Корольдік теңіз кемелері оның басқаруында болған кезде ең жоғары деңгейге жетті. Парсы шығанағында Бесінші флотқа қосылған АҚШ жағалау күзетінің су үстіндегі кемелері Әскери-теңіз флотының капитаны Джон В. Петерсон басқаратын 50-ші эсминец эскадрильясының (CDS 50) қол астында болды. Жағалау күзетшілерінің «Бутвелл», «Уолнат» және төрт патрульдік қайықтары осы топтың құрамына кірді. Жағалаудағы жасақ, МКҚҚ және Оңтүстік-Батыс Азиядағы патрульдік күштері де CDS 50-нің басшылығымен жұмыс істеді. Нақты операциялар үшін жағалау күзетінің күштері екі түрлі арнайы топтың құрамына кірді. Су үстіндегі бөлімшелер 55-ші арнайы топтың (CTF 55) құрамына кірді. CTF 55 басшылығы OIF кезінде іс жүзінде өзгерді. Бастапқыда Констелляция ұрыс тобының командирі, контр-адмирал Барри М. Костелло CTF 55 басшылығын жүзеге асырды. Су үстіндегі күштер Task Group 55.1 (TG 55.1) деп белгіленді, ал Destroyer Squadron 50 (CDS 50) командашысы топтың командашысы болды. Сәуірдің ортасында «Констелляция» ұрыс тобы NAG-дан шығып, Destroyer Squadron 50 штабы OIF-тің негізгі жауынгерлік операцияларының қалған бөлігі үшін TF 55 басшылығын жүзеге асырды. 2003 жылдың сәуірінде Бағдадтың құлауынан кейін кемелердің өте үлкен күші тез қысқартылды. 2012 жылдың 3 қаңтарында Иран теңіз күштерінің Ормуз бұғазында өткізген он күндік Velayat 90 теңіз маневрінің аяқталуынан кейін Иран армиясының штаб бастығы генерал Атаолла Салехи мемлекеттік IRNA ақпарат агенттігі арқылы АҚШ-ты Джон Стеннисті Парсы шығанағына қайта жібермеу туралы ескертті. 2011 жылдың 4 қаңтарында Fars News Agency Иран парламентіне шетелдік теңіз кемелерінің Иран теңіз күшінен рұқсат алмаса, Парсы шығанағына кіруіне тыйым салатын заң жобасы дайындалып жатқанын хабарлады, ал ирандық заң шығарушы Надер Қазипур: «Егер кез келген елдің әскери кемелері мен соғыс кемелері Иран теңіз күштерінің координациясы мен рұқсатынсыз Ормуз бұғазынан өтуге тырысса, оларды Иран қарулы күштері тоқтатуы керек» деді. Сондай-ақ, Иран қорғаныс министрі Ахмад Вахиди «мемлекеттік емес күштердің» Парсы шығанағы аймағында орын жоқ екенін қайталады. 2012 жылдың 9 қаңтарында «Карл Винсон» авианосецімен жетекшілік еткен Бірінші соққы тобы Солтүстік Араб теңізінде «Авраам Линкольн» авианосецімен жетекшілік еткен Тоғызыншы соққы тобына қосылды, АҚШ пен Иран Ислам Республикасы арасындағы Ормуз бұғазына АҚШ теңіз күштерінің қол жеткізілуіне байланысты шиеленіс күшейген кезде. 2012 жылдың 19 қаңтарында Тоғызыншы соққы тобы Бесінші флоттың жауапкершілік аймағына (AOR) кірді және Үшінші соққы тобын алмастырды. Сол күні Charlie Rose бағдарламасында сұхбат беру кезінде Иранның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі Мохаммад Хазаеи Иранның қауіпсіздігіне қауіп төнген жағдайда Иран Ормуз бұғазын жабуды қарастыратынын мәлімдеді. 2012 жылдың желтоқсаны мен 2013 жылдың қаңтарында Үшінші соққы тобы АҚШ-тың Бесінші флотымен жұмыс істеген жалғыз соққы тобы болды, одан кейін Сегізінші соққы тобының флагмандық кемесі «Эйзенхауэр» авианосецінің ұшу палубасын қайта жаңарту үшін АҚШ-қа уақытша екі айлық ротациясы алмастырды. Дуайт Д. Эйзенхауэр, жетінші авианосец тобы және басқарылатын зымырандық крейсер «Хью Сити» 2012 жылдың 19 желтоқсанында базаға оралды, ал басқарылатын зымырандық эсминецтер «Джейсон Дунам», «Фаррагут» және «Уинстон С. Черчилль» 2013 жылдың наурыз айында базаға оралуға жоспарланған. 2016 жылдың қыркүйегінде 845 теңіз әуе эскадрильясынан, №662 эскадрильясы AAC және №27 эскадрильясы RAF-тан тікұшақтарымен, сондай-ақ 3-ші командалық бригада штабының Royal Marines элементтерімен, RFA Mounts Bay және MV Eddystone Point астындағы Commodore Andrew Burns басқаратын Амфибиялық міндеттік топ Ұлыбританиядан жолға шықты. Бұл операция 2016 жылғы Бірлескен экспедициялық күш (Теңіз) ретінде белгілі болды. Амфибиялық міндеттік топтың Қызыл теңізге және Парсы шығанағына саяхаттауы жоспарланған, онда Бернс 2017 жылдың наурыз айына дейін АҚШ Бесінші флотының 50-ші арнайы тобына (CTF 50) қолбасшылық етуі керек болды. 2018 жылдың 1 желтоқсанында Бесінші флоттың командирі вице-адмирал Скотт А. Стирни Бахрейндегі үйінде қайтыс тапты. Қылмыстық әрекет күдігі болған жоқ. Оның орынбасары контр-адмирал Пол Дж. Шлизе оның орнына қолбасшылыққа тағайындалды. Вице-адмирал Джим Мэллой қолдау көрсету үшін Бахрейнге ұшты. Мэллой Стирнидің орнын басу үшін 4 желтоқсанда ресми түрде ұсынылды және 6 желтоқсанда АҚШ Сенатының толық дауыс беруімен тез бекітілді. Вице-адмирал Мэллой 7 желтоқсанда қолбасшылыққа кірісті.
Бастапқы флоты (1944-1947 жж.)
Жоқ. (Сан) КомандирАты-жөніСуретіҚызметке кірген күніҚызметтен кеткен күніМерзімі