Кіріспе

Құс түрлері

Луизиана суқұсы (Parkesia motacilla) – Жаңа дүние құсы, Солтүстік Американың шығысында көбейеді және Батыс Индия және Орталық Америкада қыстайды. Жоғарғы жағы қара қоңыр, асты ақ, қара жолақтарымен және сары-қоңыр бүйірлерімен және құйрық астымен ерекшеленеді, бұл оны тым жақын туысы – солтүстік суқұсынан ажыратады. Оның таңдаған ортасы – өзендер мен олардың төңірегі, сондай-ақ басқа ылғалды жерлер.

Ауқым

Луизиана сулы құсы Солтүстік Американың шығысында, Канаданың ең оңтүстік бөлігінен бастап, Флорида мен жағалауды есептемегенде, АҚШ-тың шығысынан оңтүстікке қарай көбейеді. Олар көшпелі, қыстау үшін Орталық Америкаға және Вест-Индияға ұшып барады. Бұл құс АҚШ-тың батыс бөлігінде сирек кездесетін қонақ. Көктемде көбейетін жерлеріне оралатын алғашқы неотропикалық көшіп-қонушылардың бірі болып табылады, көбінесе наурыздың соңында немесе сәуірдің басында көшуді аяқтайды, бұл көптеген басқа құстар көбейетін жерлеріне жететін мерзімнен шамамен екі ай бұрын. Олар көбейетін жерлерін тастап кететін ең ерте құстардың бірі, кейбіреулері шілде айында ұшып кетеді; ал тамыздың соңына қарай барлығы дерлік кетеді.

Сипаттама

Луизиананың сулы құрттарының арқасы қара қоңыр, ал асты қара жолақтармен ақ. Бүйірлері мен құйрығының асты сары қоңыр. Оның жарқын ақ суперцилиумы және ашық қызғылт аяқтары бар. Барлық қауырсындары ұқсас, бірақ жас құстардың асты ақ емес, сары қоңыр. Басқатырып жіберуге болатын негізгі түр – жақын туысы солтүстік сулы құрт (Parkesia noveboracensis), оның бүйірлері мен құйрығының асты ақ, жолақты мойны, сәл кішірек мүсілі, қысқа суперцилиумы және көмескі қызғылт аяқтары бар. Коннектикут штатындағы ұялау орындарындағы екі сулы құстың зерттеуінде Луизиананың сулы құсы орташа есеппен , солтүстік сулы құрттан орташа есеппен үлкен болды. Луизиананың сулы құсы – ағаш құсының ең ірі түрі. Оның ұзындығы және қанаттарының ені . Ересек құстардың салмағы түрлі болуы мүмкін. Стандартты өлшемдер бойынша қанат аккорды – , құйрығы – , мүсілі – және тарсуы – . Луизиананың сулы құсының әні – төмендейтін әуенді ноталар тізбегінен кейін келетін әсем ән. Луизиананың әнінің бастапқы ноталары көбінесе төмендейді, оның сүйікті мекені – төбелі ағыс та солай, ал солтүстік сулы құртының әнінде биіктік көп өзгермейді. Оның шақыруы – қатты «чінк» дыбысы. Жақын туысы солтүстік сулы құрт сияқты, Луизиананың сулы құсы да жиі құйрығын шайқайды.

Мінез-құлық және экология

Ал еркек Луизиана сулы құсы қыстауға барар алдында ән салмайды. Ол көбейетін аумағына жеткенде бірден ән салады. Көшіп бара жатқанда ән айта бастай ма, жоқ па, белгісіз. Аумағын белгілегенде еркек күні бойы қарқынды ән салады. Жұп тапқаннан кейін ән айту тез тоқтайды және ол ән айтуын таңертеңгі сағаттарға шоғырландырады. Көбею ортасы – ағын суға жақын ылғалды орманды алқаптар, және ол көбейтуші ретінде мұндай жерлерден тыс жерде кездеспейді. Бірақ қыста Луизиана сулы құсы негізінен су тасқан жолдар мен жол бойында, саябақтарда, көгалдар мен бақшаларда азықтанады, тіпті субтропиктердегі нағыз орманға, тіпті орманды ылғалды жерлерге де сирек кіреді. Солтүстік сулы құс тұрған, батпақты суларды жақсы көреді және көбінесе құрлықта азықтанады. Луизиана сулы құсы ұя салу үшін су жиегіндегі тығыз өсімдіктерді таңдайды, себебі ол ұяны басты жаратылыстан қорғайды. Луизиана сулы құсы тас арасына, сазды жағаға немесе ағаш тамырларына ұя салады, мамырдың соңынан маусымның ортасына дейін шашақ пішіндес ұясына 4–6 жұмыртқа салады. Ата-ана екеуі де ұяны ылғал, сазды жапырақтардан, қарағай инелерінен, шөптен және кішкентай бұтақтардан салады. Аналығы 12 немесе 13 күн жұмыртқаларды жатыр. Балапандар 9 немесе 10 күнде ұшып кетеді, екеуі де балапандарды тағы 4 апта бойы тамақтандырады. Олар – белсенді ағын суда азықтанатын, құсбалықтардың сирек кездесетін түрлерінің бірі, мұндай әрекет үй-бүлесі деңгейінде ғана белгілі. Олар негізінен су жәндіктерімен, моллюскалармен және шабақтармен қоректенеді. Кейде жердегі жәндіктер, мысалы, қоңыздар мен құмырсқалар, сондай-ақ қанатты жәндіктер, мысалы, шыбындар да жейді, оларды қанатта ұшып жүргенде ұстайды. Сонымен қатар, олар жапырақ арасынан да азықтанады. Егер жәндіктер жеткіліксіз болса, Луизиана сулы құсы саламандралар мен кішкентай балықтар сияқты ірі жемді де іздей алады.

Мәртебе

Луизиананың су құйылысы бұрынғыға қарағанда бүгінде сирек кездеседі және кеңінен таралмаған. Оның санының азаюына негізінен қолайлы мекенжайлардың азаюы себеп, оның ішінде өзендерді тазалау және арналарын өзгерту, сондай-ақ ластану, өзендер мен ағындарды су қоймаларын жасау үшін бөлдіру. Бұған қоса, Луизиананың су құйылысы үлкен, үздірілмейтін орман алқаптарына тәуелді болғандықтан, орман фрагментациясының күшеюі осы түрге қауіп төндіреді. Ағаш өңдеу, егін шаруашылығы, қала құрылысы және газ өндіру осы түрдің мекендеу ортасын одан әрі қысқартуы мүмкін.