Кіріспе

Ирландиялық саясаткер (1889–1975)
Австралиялық саясаткер

Эрнест Уильям Блайт (Earnán de Blaghd; 13 сәуір 1889 – 23 ақпан 1975) – ирландиялық журналист, Абби театрының бас директоры және саясаткер. 1923 жылдан 1932 жылға дейін Қаржы министрі, 1927 жылдан 1932 жылға дейін Пошта және телеграф министрі, сондай-ақ Атқару кеңесінің вице-президенті, ал 1922 жылдан 1923 жылға дейін Жергілікті басқару министрі болды. 1934–1936 жылдары Еңбек панелінің сенаторы қызметін атқарды. 1921–1933 жылдары Монаган сайлау округінің депутаты (Teachta Dála - ТД), ал 1918–1922 жылдары Монаган Солтүстік округінің Парламент мүшесі (MP) болды.

Ерте өмір

Блайт 1889 жылы Антрим графтығының Магералискмиск, Магаберри шағын қаласында Ирландия шіркеуінің және юнионисттік отбасында дүниеге келді. Ол Джеймс Блайттың, фермердің, және Агнес Томпсонның ұлы болды. Білімін жергілікті Магхаберри Крос Роудс бастауыш мектебінде алды. Он бес жасында Дублиндегі Ауыл шаруашылығы департаментінде кеңсе кезеншісі болып жұмыс істей бастады. Шон О’Кейси Блайтті Ирландиялық Республикалық Бауырластыққа қосылуға шақырды, ол оның ұсынысын қабылдады. Ол кезде ол 18 жаста еді. Протестант болғандықтан, бастапқыда оған қосылуға тартынды, өйткені оны қабылдамай қоюларынан қорқыды. Ирланд тілін жақсырақ үйрену үшін ол Керри графтығына барып, ауыл шаруашылығында жұмыс істеп, күнкөрісін қамтамасыз етті. Блайт елге жіберілген бірнеше ұйымдастырушылардың бірі болды (басқалары Лиам Меллоуз және Эрни О’Мэлли) және аз білімімен көбінесе өзі оқып үйренді. Жабдықтар жетіспеді, сондай-ақ олардың келуі үзірлі болды. IRA штаб-пәтері азын-ау ресурстарды жұмсауға асықпады. Бірақ Блайттан оқуларын жүргізуді, адамдарын даярлауды, сондай-ақ әскерге шақырудан қашуды күтті. Блайт 1913-15 жылдары «Корольдікті қорғау» туралы 1914 жылғы заң бойынша жиі тұтқындалды, содан кейін 1915 жылдың шілдесінде оны Ирландиядан депортациялауға бұйрық берілді: осы бұйрықта Лиам Меллоуз, Герберт Пим және Денис Маккалоу да болды. Блайттың орнын Десмонд Фицджеральд басты. Ол Ұлыбританияға тасымалданудан бас тартты, сондықтан үш айға Белфаст қаласындағы Крамлин-роуд түрмесіне жіберілді. 1916 жылдың 30 наурызында Дублиндегі Мансион Хаусының алдында Блайт пен Меллоуздың депортациясына қарсы наразылық білдіру үшін үлкен көрелім жиналды. Екі полицейге оқ атылды. Осыдан кейін билік оны Беркширдегі бір қалаға жіберді. Содан кейін ол полицияға тіркелмеді және Оксфорд түрмесіне жіберілді. Блайт сол жерде тұтқындалғандықтан Пасха көтерілісіне қатыса алмады. Ол 1922 жылға дейін Сауда және коммерция министрі болып қызмет етті. Блайт әскерге шақыруға қатысты қарсы болды. «Жақсылықсыз соғыс» атты мақаласында ол әскерге шақыруды «атаулы қылмыс» деп сипаттады. Біз қарсы тұруда ешқандай шектемелерді және ұятсыздықтарды мойындамаймыз. Бізге қарсы осы қылмысқа тікелей немесе келісіммен көмектескендердің барлығын мейірімсіз және ойланбастан өлтіруіміз керек. Амандық сотта отырған адамды, әскерге шақырылғандарды тексерген дәрігерді, шақырылғанда өз еркімен келген адамды, босатуға өтініш берген адамды, полиция машинасына отырған немесе әскерге қажетті жабдықты тасымалдауға көмектескен адамды мүмкіндігінше тез ату немесе жою керек. Әскерге шақыру мүмкіндігі Ирландия аралындағы адамдарды британ саясатына қарсы шығарды. Оның орнына сөздер арқылы соғыс басталды, онда әскери міндеттілік сияқты жекелеген мәселелер ирландтық мәдени ерекшеліктеріне және тәуелсіздікке деген жалпы тілекке қызмет етті. Діни айырмашылықтарды түсіну өте маңызды болды: Блайт өзінің тарапынан ИРБ-да католик діни қызметкерінің бар екенін байқады. Орташалық көзқараста болғандықтан, Блайт 1921 жылғы Англо-Ирландия келісімін қатты қолдады.

Қаржы министрі

Нәтижесінде ол 1923 жылы В. Т. Косгрейвтің бірінші үкіметінде қаржы министрі болды. 2014 жылға дейін Хизер Хамфрис министр болып тағайындалғанға дейін ол "26 округтік мемлекетте кабинет деңгейінде қызмет еткен жалғыз солтүстік протестанты" болды. Сондай-ақ ол 1922 жылдан 1932 жылға дейін пошта және телеграф министрі және Атқарушы кеңестің вице-президенті болды. Перси Меткалф жасаған жаңа монеталар 1928 жылдың 12 желтоқсанында ғана айналысқа енгізілді. Монеталардың дизайны бойынша кеңес беру үшін үкімет тағайындаған, У. Б. Йейтс төрағалық еткен комитет таңдаған жануарлардың суреттеріне байланысты дау-дамай туып, кешігу осыған байланысты болды. 1930 жылы ол "Жұлдыз" газетінде: «Демократияның құдайларының аяқтары балшықтан жасалған жоқ па, әлде білімсіз және ақымақ халықтың қолындағы сайлау құқығы елге қауіп келтіре ме?» деп жазды. 1930 жылдардың басында Куманн н Гейдхил өте консервативті экономикалық саясат ұстанды, олардың міндеті – қатаң қаржылық тәртіпті сақтау, сауданы жеңілдету және экономикаға араласпау болып саналды. 1929 жылдан 1935 жылға дейін, оның Қаржы министрі қызметіндегі соңғы үш жыл және Фианна Фейл үкіметінің алғашқы үш жылында, еркін мемлекеттің ауыл шаруашылығы экспорты жылына 35 миллион фунттан 13,5 миллион фунтқа дейін шамамен 63%-ға төмендеді, ал мемлекеттің Ұлыбританияға экспорттық құны 43,5 миллион фунттан 18 миллион фунтқа дейін азайды, яғни тағы 50%-дан астам құлдырау орын алды.

Оппозицияға, "Блюзширттерге" қосылу

1933 жылғы жалпы сайлауда Блайт өзінің мандатын жоғалтты. Ұзақ өтпей ол "Blueshirt" ұйымының құрылысына қатысты. 1933 жылғы ақпанда Армия серіктестері қауымдастығының басқару кеңесінде ол жаңа ұйымның формасының түсі ретінде көк түсті ұсынды. 1933 жылғы сәуірде АСА ерекше көк жейделі форма кие бастады. Блайт "Blueshirt" көшбасшысы Эойн О'Даффидің сөздерін дайындады және бүкіл ел бойынша "Blueshirt" (кейін ресми түрде Ұлттық гвардия деп аталды) жиналыстарына қатысты. Ол сондай-ақ "Blueshirt" ішінде фашистік идеологияны дамытты және қозғалысты "мемлекет ішіндегі мемлекет" ретінде көріп тұрды. Алайда, Дублинде саяси шеру өткізуге жасалған сәтсіз әрекеттен кейін Ұлттық гвардияға тыйым салынды. Cumann na nGaedheal және Ұлттық орталық партиясы 1933 жылғы 3 қыркүйекте Fine Gael жаңа партиясын құру үшін бірікті. 1934 жылғы қаңтарда Блайт Десарт графинясы Эллен Куффенің қайтысынан туған Сенаттағы бос орынды толтыру үшін сайланды. Ол 1936 жылы институт таратылғанға дейін Сенатта қызмет етті. Содан кейін ол белсенді саяси өмірден шықты. 1940 жылдары Герайд О Куиннегайн басқарған, Блайт қолдаған "Ailtirí na hAiséirghe" деп аталатын фашистік және антисемиттік партия құрылды. Ол бұл партияның алдын бақтаған Гейл лигасының "Craobh na Aiséirghe" бөлімшесінің мүшесі болды. Ол О Куиннегайнға партияның конституциясын жазуға кеңес берді, өзінің "The Leader" журналында оған қолдау көрсетті, сондай-ақ қаржылық көмек берді. Блайт бірпартиялық мемлекет идеясын қолдады, ол танистерлік жүйенің жойылғаннан кейін ирланд қоғамындағы бос орынды толтыра алады деп мәлімдеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ирландиядағы төтенше жағдай кезінде Блайт G2 үшін алаңдау тудырды, олардың барлау құжаттары оны әлеуетті "ирландтық Квислинг" деп сипаттады.

Аббат театры

Қаржы министрі болған кезінде Эрнест Блайт Абби театрына жыл сайын шағын субсидия берді. Бұл Абби театрын ағылшын тілді әлемдегі алғашқы мемлекеттік қаржыландырылатын театр етті. 1935 жылы У. Б. Йейтстің шақыруымен Абби театрының директоры болды. 1941-1967 жылдары ол Абби театрының басқарушы директоры қызметін атқарды. 1972 жылға дейін директор болып қалды. Блайт басқарушы директор болып жұмыс істеген кезінде көп сынға ұшырады. Ол көптеген жақсы пьесаларды қаржылық тұрғыдан тиімдірек пьесалардың қалыбына келтіріп, театрдың шығармашылық әлеуін жойды деген айып тағылды. Тек комедияларды қояды деген сынға жауап ретінде Блайт былай деді: "Снобизмнен басқа себеп жоқ. Неге драматургтер өз пьесаларында қарапайым тұрғын үйлерді қанағаттандырмау керек. Ирландия халқының көпшілігі шаруа үйлерінің ас бөлмелерінде, қалалық пәтерлерде немесе орта таптың қонақ бөлмелерінде өмір сүреді, ал олардың махаббаттары мен жек көрулері, көңілі қалулары мен жеңістері, қайғылары мен қуаныштары, әлдебір герцогтардың салон тұрғындарының немесе деградацияға ұшыраған үйлердегі мас адамдардың өмірінен гөрі қызықты да әсерлі". Блайт бірнеше ирланд драматургін танымал етті. Олардың ішінде Брайан Фриль, Сеймус Бёрн, Майкл Дж. Моллоу және Хью Леонард болды. Жаңа Абби театрының салынуы Блайттың еңбегінің нәтижесі болды. 1951 жылдың 18 шілдесінде өртенген театрының орнына 750 000 фунт стерлинг жинады. 1967 жылдың тамызында Блайт Абби театрының басқарушы директоры лауазымынан кетті. 1972 жылға дейін театр басқармасының мүшесі болып қалды. Ол сондай-ақ Телевизиялық Басқарманың белсенді мүшесі болды.

Бөлім және кейінгі өмір

1922 жылдың қаңтар айында Шарт талқылау кезінде ол ұлтшылдардың Ольстердің алты округін біртұтас Ирландияның құрамына мәжбүрлеуге құқылы екенін айтты. Бірақ ол, "біз оларды мәжбүрлемейміз деп уәде бергендіктен, олардың үстінде мәжбүрлеу қаупі тұрақтамауы керек" деп қосты, сонымен қатар "Солтүстік-Шығысқа шабуылдау арқылы Ирландияның біртұтас болуын қандай да бір ақылға сыятын мерзімде іске асыруға мүмкіндік жоқ" деп сенді. Блайт 1955 жылы "Briseadh na Teorann" (Шекараны бұзу) атты кітабын жазды. Бұл Ирландияның Солтүстігі мен Оңтүстігі арасындағы бөліну мәселесін қайта қарастырған еңбек болды. Блайт біртұтас Ирландияға қол жеткізу үшін мәжбүрлеуді қолдануға қарсы болды: "Бөлінуді сақтау үшін зорлық-зомбылыққа жүгінетін бөлінгіштер, ең радикалды оранжемендерден де көп іс істейді". Ол сондай-ақ республикашылдардың бөлінуге кім кінәлі деген сенімін сынады: "Бөлінуді Англияның Ирландияға қарсы жасаған қылмысы деп насихаттауға қарағанда, оны Ирландияның өзіне қарсы қылмысы деп сипаттауда жиырма есе шындық бар". Бұл кітап көп танылмады, алғашқы төрт айда бар болғаны 300-350 дана сатылды, мүмкін бұл кітап ирланд тілінде болғандықтан болды. Дегенмен, бір автор Блайттың бөліну мәселесіндегі жазбаларын жаңашыл және әсерлі деп санайды. Блайттың "Abbey Theatre" театрына жасаған үлесі Ирландия қоғамындағы сахна өнеріне әсер етті.