Кіріспе

Ағылшын сериялық кісі өлтірушісі Грэм Фредерик Янг (7 қыркүйек 1947 – 1 тамыз 1990), сондай-ақ «Шәй кесесіндегі улаушы» деп те белгілі, ол у арқылы құрбандарын өлтірген ағылшын сериялық кісі өлтірушісі болды. Ерте жасынан-ақ уларға құмар болған Янг туыстары мен мектептегі достарының тағамын және сусындарын улауды бастады. Оның мұғалімі күдікке түсіп, полицияға хабарласқанда ол ұсталды. Янг үш рет өлімге әкеп соқпаған улауда кінәсін мойындады және 14 жасында Бродмур ауруханасына қамалды. Кейін ол өгей анасының өліміне жауапты екенін айтты, бірақ бұл дәлелденбеді. 1971 жылы босатылғаннан кейін Янг Гертфордширдегі Бовингдон қаласындағы фабрикада жұмысқа орналасты, онда ол әріптестерін улай бастады, нәтижесінде екі адам қаза тауып, бірнеше адам ауыр сырқатқа шалдықты. 1972 жылы ол екі адамды өлтіргені және екі адамды өлтіруге талпынғаны үшін сотталды. Янг өмірінің көп бөлігін Паркхерст түрмесінде өткізді, онда ол 1990 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды. Янгтың ісі Ұлыбританияда кеңінен танымал болды және психикалық аурулары бар қылмыскерлерді босату мәселесі бойынша қоғамдық пікірталас тудырды. Сотталғаннан кейін бірнеше сағат өткен соң британ үкіметі осы мәселе бойынша екі тергеу жүргізілетінін жариялады. Батлер комитеті психикалық денсаулық сақтау саласында кең ауқымды реформаларға әкелді, ал 1972 жылғы У заңы қабылдануы қауіпті уларды сатып алуға қатаң шектеулер қойды. Янгтың өмірбаяны 1995 жылы «Жас улаушының нұсқаулығы» атты фильмге шабыт берді.

Жас шағы мен қылмыстары

Грэм Янг 1947 жылдың 7 қыркүйегінде Неасден қаласында Фредерик пен Бесси Янгтың отбасында дүниеге келді. Оның үлкен әпкесі Уинифред болды. Ол он төрт апталық болғанда анасы туберкулезден қайтыс болған соң, Янгты туысқандарының біріне, күйеуі мен әйеліне тәрбиелеуге жіберді, ал әпкесі әже-шешесімен бірге тұрды. 1959 жылы, он бір жасқа толғанда, гимназияға барып, Янг озық токсикология туралы кітаптар оқи бастады. 1961 жылдың басында Янг жергілікті химиктен антимон сатып алды және "М. Э. Эванс" деген атпен улар тізіліміне қол қойды; оның улар мен химия саласындағы білімі химикті оның көрінісінен жасы үлкен екеніне көндірді. Сот судьясы Мелфорд Стивенсон Янгты Психикалық денсаулық заңының 60-бабы бойынша Бродмур психиатриялық ауруханасына қамауға бұйырды.

Тревор Спаркстің улануы

Янг Слаудағы дүкеншілік курсына қатысып, жақын маңдағы Чиппенхемдегі жатақханада тұрды. Ол жатақхананың тағы бір тұрғыны, 34 жастағы Тревор Спаркспен танысып, достық қарым-қатынас орнатты. Екеуі кейде бірге пабқа баратын немесе Спаркс бөлмесінде бір бөтелке шарап ішетін. Кейін Янг Спарксты антимон натрий тартратымен уладырғанын мойындады. 10 ақпан күні түні Спаркс күрт ауырып, диарея, аяқ-қолдарында қышыма, кіндігінде ауырсыну сезімдері пайда болды; сол күні кешкісін ол Янгтан бір стақан су ішкен еді. Спаркстің бұл белгілері келесі айларда үдеп қайталанып тұрды. Футбол ойыны барысында ол өзін соншалықты жаман сезінді, ойынды бірнеше минуттан кейін тоқтатып, алаңнан шығып кетті. Мамандар оның себебін анықтап шыға алмады, оны бүйрек инфекциясы, ішек инфекциясы, зәр жолдарының инфекциясы немесе асқазан инфекциясы деп әртүрлі диагноз қойды. Спаркс 1971 жылғы сәуірде Слаудан кетіп, біртіндеп денсаулығына келді.

Бовингдон

Янг Гертфордширдің Бовингдон қаласындағы Джон Хедленд зертханасында дүкеншінің көмекшісі болып жұмысқа орналасты, бұл оның Хемел Хемпстедтегі әпкесінің үйіне жақын болды. Компания әскери жабдықта қолданылатын талий бромид-йодидтің инфрақызыл линзаларын өндірді. Дегенмен, зертханада талий сақталмағандықтан, Янг удың қажетті мөлшерін Лондоннан бір химияшыдан алуға мәжбүр болды. Өтінішінде Янг жұмыс тарихының болмауына себеп – анасы автокөлік апатында қайтыс болғаннан кейін оның жүйкесі құлап қалғанын жалған айтты. Оның жұмыс берушілері Бродмурдан оның оңалту бағдарламасы аясында ұсыныс хаттарын алды, бірақ ол сотталған уланушы және бұрынғы Бродмур науқасы екенін білмеді. Янг Слаудан көшіп, Хемел Хемпстедтегі Мейнард көшесінде аптасына 4 фунт стерлингке бөлме жалдады. Жаңа әріптестері оны болжамсыз деп тапты: кейде ренішті болып, өзіне-өзі жұмылған, ал кей күндері көңілді болар еді. Ұзын үзілістерде ол көбінесе жалғыз отырып, әдетте соғыс, химия, нацистер немесе белгілі кісі өлтірушілер сияқты сүйікті тақырыптарының бірі туралы кітап оқитын. Янг сүйікті тақырыптарының бірі талқыланса ғана көп сөйлейтін. Хэдлендтегі оның міндеттеріне дәлізден шай арбасынан сусын әкеліп, оларды қоймаға жеткізу кірді. Әрбір қызметкердің жеке кружкасы болғандықтан, ол улану үшін нақты адамдарды таңдауға оңайлық таба алды. Янг Хэдлендке келгеннен кейін көп ұзамай, ол әріптестерін уландыра бастады, алдымен қоймадағы әріптестеріне назар аударды. Оның әдісі – олардың шайына немесе кофесіне антимон немесе талий сияқты у іздеп құю. Жәбірленушілер құсу, асқазан ауыруы, жүрек айну және диарея сияқты белгілермен ауыра бастады. Бастапқыда бұл түсініксіз ауру вирустық инфекция деп есептелді және "Бовингдон жәндігі" деп аталды.

Рон Хьюит пен Диана Смартты улау

Егл болмаған кезде Янг оның көмекшісі Рон Хьюитті нысанаға алып, оның шайын антимонмен улады. Хьюит басқа компанияда жұмысқа қабылданған және ескі жұмысынан босатылу кезеңінде болған (Янг оның орнын басатын ретінде жұмысқа алынған). Компаниядан кеткеннен кейін, ол енді ешқандай белгі байқамады. Эглдің өлімі мен Хьюиттің кетуі салдарынан Янг сынақ мерзіміне бас қоймашы болып тағайындалды. Келесі бірнеше ай бойы оның улауы тек әріптесі Диана Смарттың шайына аз мөлшерде антимон қосумен шектелді, әдетте ол оны қынжырлатқанда. Янг күнделігіне былай деп жазды: "Кеше Ди [Диана Смарт] мені ашуландырды, сондықтан мен оны аурумен үйіне жібердім. Мен оған тек денсаулығын түзейтін бірдеңе бердім. Енді оған бірнеше күнге төсекке жатқызатын үлкен доза бермегенімді өкінемін".

Дэвид Тилсон мен Джетро Батт уландырылды

1971 жылы 8 қазанда Янг Дэвид Тилсонның шайына таллий ацетатын салды. Тилсон шайды өзіне тым тәтті деп тапты (Янг таллийдің ерекше дәмін жасыру үшін қант қосып қойған еді), сондықтан оны толығымен ішпеді. Бір аптадан кейін Янг талийдің екінші дозасын берді. Тилсон ауруханаға аяқтары ұюымен, тыныс алуда қиындықтармен және кеудесі ауырумен түсті. Оның терісі соншалықты сезімтал болды, төсектің салмағына шыдамады, және шашының бәрі түсіп қалды. Янг ауруханада Тилсонды көріп, оған талий қосылған бренди ұсынуды жоспарлаған. Кейіннен Тилсон жазылып кетті, бірақ уланудан кейін ол толыққанды қабілетсіздікке ұшырады. Тилсонды уландырғанда, Янг тағы бір Хэдленд қызметкері, Джетро Баттты да улауды бастады. Батт Янгпен дос болып, оны Хемель Хемпстедке үйіне апарып тастайтын. Янг Баттқа екі дозада 4 грамм талий бергенін мойындады, бұл оны өлтіруге жеткілікті еді. Алайда Батт Янгтың өзіне дайындаған кофесін тым күшті деп тапты, сондықтан оны толығымен ішпеді. Дегенмен Батт іш және кеуде ауыруымен, шашы түсіп ауруханаға түсті. Улану оны өзіне-өзі қол жұмсауға итермеледі. Батт соңында жазылып кетті, бірақ Тилсон сияқты ол да қабілетсіздікке ұшырады. Янг Баттты улағандығы үшін өкініш білдіріп, күнделігіне: "Мен Дж [Баттқа] зиян келтіргенім үшін өте ұяламын" деп жазды.

Фред Биггстің өлтірілуі

Фред Биггс, 56 жастағы жергілікті кеңесші және Хэдлендте жартылай жұмыс істейтін қызметкер, Янгтың антимонмен улауынан "Бовингдон жұқпасының" әдеттегі белгілерін көрсетті. 1971 жылдың 30 қазанында Янг Биггстің шайына талий ацетатының үш дозасын қосты. Келесі күні Биггстің кеудесі ауырып, жүруі қиын болды. Бірнеше күннен кейін ол Хемел Хемпстед ауруханасына жатқызылды, содан кейін Солтүстік Лондондағы Уиттингтон ауруханасына, одан кейін Лондонның Нерв аурулары жөніндегі Ұлттық ауруханасына (қазір Ұлттық неврология және нейрохирургия ауруханасының бөлігі) ауыстырылды. Оның орталық нерв жүйесі нашарлап, сөйлей алмай, тыныс алуы қиын болды, терісі қабығынан жарылды. Янг Биггстің жағдайына алаңдаушылық білдіріп, оның әйеліне және ауруханаға үнемі қоңырау шалып, ақпарат алды. Биггс 1971 жылдың 19 қарашасында қайтыс болды. Ол өзін кінәлі емес деп есептеді, сондықтан оны қорғауға адвокат табу қиын болды, сот күні бірнеше рет шегерілді. Ақырында, сэр Артур Ирвин Янгты қорғауға келісті. Джон Леонард патшалық прокурордың өкілі болды. Судья – Ивели мырза. Сот процесі Сент-Олбанс қалалық сотында 1972 жылдың 19 маусымында басталды. Сотталушыны қорғау шараларына сәйкес, қазылар алқасына Янгтың улануға қатысты бұрынғы соттылықтары туралы айтуға рұқсат берілмеді. Янг полицияға берген жақсылықты мойындауын қайтарып алды, ол оны тек демалу үшін жасағанын мәлімдеді. Дегенмен, оған қарсы дәлелдер күшті болды. Прокуратура 75 куәгерді куәлік беруге шақырды, ал Янг өзінің қорғанындағы жалғыз куәгер болды. Янгтың күнделігінен үзінділер сотта оқылды, ол күнделікті роман үшін ойдан шығарылған дүние деп мәлімдеді. Биггстің ішкі органдарын зерттеу кезінде оның ішегінде, бүйректерінде, бұлшық еттерінде, сүйектерінде және ми тіндерінде талий табылды. Боб Эглдің әлі шашылмаған кремацияланған күлі де талданды, оның құрамында 9 мг талий болғаны анықталды. Бұл қылмыстық істе күлді дәлел ретінде пайдаланған алғашқы жағдай болды. 1972 жылдың 29 маусымында, бір сағат 38 минуттық кеңес беруден кейін, қазылар алқасы Янгты екі адамды өлтіргені үшін (Эгл мен Биггс), екі адамды өлтіруге талпынғаны үшін (Бэтт пен Тилсон) және екі адамға зиян келтіру ниетімен у бергені үшін (Смарт пен Хьюит) кінәлі деп тапты. Брэйди басқа жерде "Грэхам Янгқа деген сезімталдық таныту қиын болды" деді. Янг 1990 жылдың 1 тамызында, 43 жасқа толуға бір ай қалғанда Паркхерст түрмесіндегі камерасында қайтыс болды. Өлімнің себебі миокард инфаркті деп тіркелді. Янгтың жүрек ауруының тарихы болмағандықтан, ол өзін-өзі өлтірген немесе онымен бірге қауіпсіздік сезінбеген тұтқындар немесе түрме қызметкерлері өлтірген болуы мүмкін деп болжанды.

Салдары

1972 жылдың 29 маусымында Янгтың соты аяқталған күні Ішкі істер министрі Реджинальд Модлинг Парламентте бұл іс қозғаған мәселелер туралы мәлімдеме жасады. Ол психикалық аурулары бар қылмыскерлерді босату қағидаларын күшейту жоспарланғанын растады. Енді арнайы ауруханадағы ешбір пациентті психиатрлардың екі келісім білдіретін ұсынымы болмаса босатуға болмайды. Босатылған пациенттерді бақылау деңгейін де арттыру қажеттігі айтылды. Модлинг сонымен қатар Лорд Батлер төрағалық ететін қылмыстық әділет жүйесінде психикалық аурулары бар қылмыскерлерді басқаруды қарастыратын тергеу комиссиясы құрылатынын жариялады. Янгтың сотталуынан кейін британдық баспасөзде одан үлгі алып улану оқиғалары туралы хабарлар пайда болды. 1973 жылдың сәуір айында Илингтен Хауард Гродноу өз-өзіне қол жұмсады, ол Янг оқиғасы туралы оқығаннан кейін Янгтан уланғанына сенгенін мәлімдеді. Соңғы он сегіз ай бойы ол кеудедегі қатты ауырудан зардап шекті, бұл ауыруды Хемель Хемпстедтегі пабта у мен химиялық заттарға құмар жас жігітпен болған кездесуімен байланыстырды. 2005 жылдың қараша айында 16 жастағы жапондық мектеп оқушысы анасын таллиймен улаған күдікпен тұтқындалды. Ол Янгқа қызығушылық танытқанын және Янгтың күнделігіне ұқсас онлайн блог жүргізіп, дозаларын және реакцияларын жазып отырғанын айтты. Янгтың сот процесі аяқталғаннан кейін уыттардың сатылуын шектеу және бақылау мақсатында 1972 жылғы Уыт заңы қабылданды.

Танымал мәдениетте

1995 жылы "Жас уланушының нұсқаулығы" атты фильм Грэм Янгтың өміріне шала-шала негізделген. Янг ITV телеарнасының "Қылмыстық оқиға" сериалындағы "Қорқынышты суықтық" атты эпизодтың тақырыбы болды. Бұл эпизод 1993 жылдың 6 қазанында көрсетілді. Янгтың рөлін Марк Вомак сомдады. Сот барысында Янг Мадам Тюссоның қорқыныш палатасында өзінің балауыз мүсіні орналасқанын көруге үміттенгенін айтты. Кейіннен тілегі орындалды және оның мүсіні Хоули Харви Криппен мен Джон Хейдің мүсіндерінің жанында қойылды. 2009 жылы Янг салған Крей егіздерінің картинасы Андоверде өткен аукционда 2700 фунт стерлингке сатылды. Янгтың әпкесі Уинифред Янг, Роберт Хейл баспасынан 1973 жылдың 18 қаңтарында "Обсессивті уланушы: Грэм Янгтың ерекше тарихы" атты кітабын шығарды. 2021 жылы Кэрол Энн Ли "Уға құштарлық: Сериялық кісі өлтіруші. Уланушы. Мектеп оқушысы" атты деректі қылмыстық кітабын Джон Блейк (ағылшын журналисі) баспасынан шығарды.