Камерунның тұңғыш президенті Амаду Ахиджо

Кіріспе

Камерунның 1-ші президенті, 1960 жылдан 1982 жылға дейін

Ахмаду Бабатура Ахиджо (24 тамыз 1924 – 30 қараша 1989) – камерундық саясаткер, Камерунның тұңғыш президенті, 1960 жылдан 1982 жылға дейін осы қызметті атқарған. Ахиджо Камерунның Франциядан тәуелсіздік алуында, сондай-ақ елдің француз және ағылшын тілдерінде сөйлейтін бөліктерін біріктіруде маңызды рөл атқарды. Оның анасы – құл тегінен шыққан фулани, ал әкесі – фулани ауылының басшысы болған.

Саяси мансап

1946 жылы Ахиджо аумақтық саясатқа қатысты. 1953 жылдан 1957 жылға дейін Ахиджо Француз Одағы Ассамблеясының мүшесі болды. 1957 жылдың 28 қаңтарынан 1957 жылдың 10 мамырына дейін Ахиджо Камерунның Заң шығарушы Ассамблеясының төрағасы қызметін атқарды. Сол жылы ол Андре Мари Мбида үкіметінде премьер-министрдің орынбасары болды. 1958 жылдың ақпанында Мбида отставкаға кеткеннен кейін Ахиджо отыз төрт жасында премьер-министр болды. Камерунның Ұлттық Ассамблеясы француз қамқорлығы мен Камерунның тәуелсіздігінің бірдей күнін 1960 жылдың 1 қаңтары деп белгіледі. Ахиджоның француздық ықпалды экономикалық және саяси тұрғыдан сақтап қалуға қолдау көрсетуіне француздық ықпалға қарсы болған радикалдар қарсылық көрсетті. Бұл радикалдар деколонизацияны революциялық, коммунистік көзқараспен қолдады. Олар Камерун халықтарының одағы атты өз саяси партиясын құрды. 1959 жылдың наурыз айында Ахиджо Францияның тәуелсіздік жоспарына қолдау көрсету үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясына сөз сөйледі. Қырық суық соғыс шиеленісінің нәтижесінде Біріккен Ұлттар Ұйымы UPC-нің коммунистік бағытына алаңдады. Біріккен Ұлттар Ұйымы Камерунның француздық қамқорлығын тоқтату үшін жаңа сайлау өткізбей және Францияның UPC-ге салған тыйымын күшінде қалдырды. Ахиджо 1960-шы жылдарда UPC-ден көтеріліс көтерілді, бірақ 1970 жылға дейін француз әскери күшінің көмегімен оны жеңді. Ахиджо көтерілісті тоқтату үшін билікті күшейтуге және төтенше жағдай жариялауға қатысты төрт заң жобасын ұсынды және оларға қол қойылды. Ахиджо Камерунның екі бөлігін біріктіру процесінде ағылшын тілді Камерунның премьер-министрі Джон Фончамен жұмыс істеді. 1961 жылдың шілдесінде Ахиджо Камерунды біріктіру жоспарлары мен шарттарын жасаған конференцияға қатысты, кейіннен франкофондық және англофондық Камерунның Ұлттық Ассамблеялары оларды қабылдады. Ахиджо мен Фонча біріккен аумақтар үшін конституция жасау үшін Бамендада кездесті. Кездесулер барысында Ахиджо мен Фонча француз қауымдастығына немесе Ұлттар Достастығына қосылмауға келісті. Аумақтық басқару мәселесі Фонча мен Ахиджо арасында келіспеушіліктер тудырды. 1961 жылдың желтоқсанында Ахиджо федерацияны әкімшілік аймақтарға бөліп, оларды Федералдық Әкімшілік Инспекторларына бағындырды. 1961 жылы Ахиджо бір партиялық мемлекет құруды талап ете бастады. 1962 жылдың шілдесінде Ахиджомен бірге үкіметте қызмет еткен оппозициялық партия басшыларының тобы – Андре Мари Мбида, Шарль Окала, Марсель Бей Бей Эйиди және Теодор Майи Мартип Ахиджоның бір партиялық мемлекет құру туралы шақыруын диктаторлық деп сынады. Бұл басшылар үкіметке қарсы саботаж жасады деген айыппен тұтқындалып, сотталып, түрмеге қамалды. Билік өздерін заң үстемдігінен босатуға мүмкіндік беретін заңдық ережелерді көбейтуде: полиция күзетін мерзімінен тыс ұзарту, жиналыстар мен митингтерге тыйым салу, басылымдарды алдын ала цензурадан өткізу, рұқсат қағаздары немесе коменданттық сағат орнату арқылы қозғалыс еркіндігін шектеу, кәсіподақтарға жазылымдар жинауға тыйым салу және т.б. "Қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндірген" деп айыпталған кез келген адам адвокаттан айырылып, сот шешіміне шағымдана алмайды. Ауыр еңбекпен өмір бойына сотталу немесе өлім жазасы – өлім жазасы көпшілік алдында орындалуы мүмкін. 1966 жылы бір партиялық жүйе енгізілді. Бұл оқиға "20 мамырдағы даңқты төңкеріс" деп аталды. Алайда 1975 жылы Ахиджо премьер-министр лауазымын құрды, оны Пол Бия басқарды. 1972 жылы Камерун Африка Ұлттары кубогын қабылдағанда Ахиджо екі жаңа стадион – Ахмаду Ахиджо стадионы мен Біріктіру стадионының құрылысын тапсырды. Біріктіру стадионы елдің Біріккен Камерун Республикасы деп аталуын тойлау үшін осылай аталды. Камерун 1977 жылы мұнай өндіретін елге айналды. Қиын кездерге арналған резервтер жасағысы келетінін айтып, билік "бюджеттен тыс" мұнайдан түсетін кірістерді толығымен жасырын басқарады (қаржы Париж, Швейцария және Нью-Йорк шоттарына орналастырылады). Осылайша бірнеше миллиард доллар мұнай компаниялары мен режим шенеуніктерінің пайдасына жұмсалады. Францияның және оның 9 000 азаматының Камерунға әсері әлі де зор. African Affairs журналы 1980 жылдардың басында олардың "тәуелсіздікке дейін болғандай, экономиканың барлық маңызды салаларын бақылауын жалғастырып жатқанын" атап өтті. Француз азаматтары Камерун экономикасының қазіргі секторының 55% -ын бақылайды және олардың банк жүйесіне толық бақылауы бар. Мемлекеттік мерекелерде мектептер Ахиджоның құрметіне патриоттық әндер жазу бойынша жарысқа түсетін. Саясаткерлерді сынаған әндер сирек кездесетін. Медзо Ме Нсом сияқты музыканттар Камерун халқын дауыс беруге және Ахиджоға дауыс беруге шақыратын. Оның Бияның пайдасына отставкаға кеткені, солтүстіктен емес, оңтүстіктен шыққан христиан болғандықтан таң қалдырды. Ахиджоның соңғы мақсаты белгісіз болды; денсаулығы жақсарғанда президенттікке қайта оралуға ниеттенген болуы мүмкін, ал екінші мүмкіндік – Бия президенттікке мұрагерлік еткен солтүстіктен шыққан Маигари Белло Бубаға президенттікке мұрагерлік етуі мүмкін, ал Бия уақытша рөлде болды. Үкімді CNU-ның Бас комитеті Ахиджоны президенттік лауазымда қалуға шақырғанмен, ол бас тартты, бірақ CNU президенті қызметін сақтап қалуға келісті. Алайда ол Бияны CNU вице-президенті етіп тағайындады және ол болмағанда партия ісін басқаруға берді. Бияның басқаруының алғашқы айларында Бия мен Ахиджо арасында ынтымақтастық болды. 1982 жылдың қаңтарында Ахиджо Бия президенттігіне қарсы болған төрт CNU мүшесін қызметтен босатті. Сондай-ақ сол айда Ахиджо мен Бия Камерунның әртүрлі аймандарына сапарлап, халықтың алаңдаушылығын жоюға бағытталған сөздер айтты. Өмірінің соңғы жылдарында Ахиджо Франция мен Сенегалде уақытын бөліп өтті. Ол 1989 жылдың 30 қарашасында Дакарда жүрек талмасынан қайтыс болды және сонда жерленді. 1991 жылдың желтоқсанында ол заңмен ресми түрде ақталуға ие болды. Бия 2007 жылдың 30 қазанында Ахиджоның мәйітін Камерунға қайтару мәселесі "отбасылық мәселе" екенін айтты. Ахиджоның мәйітін қайтару туралы келісім 2009 жылдың маусымында қол жеткізілді және оның 2010 жылы қайтарылатыны күтілді.

In 1946, Ahidjo entered territorial politics. From 1953 to 1957, Ahidjo was a member of the Assembly of the French Union. From 28 January 1957, to 10 May 1957, Ahidjo served as President of the Legislative Assembly of Cameroon. In the same year he became Deputy Prime Minister in de facto head of state André Marie Mbida's government. In February 1958, Ahidjo became Prime Minister at the age of thirty four after Mbida resigned. The date for the simultaneous termination of French trusteeship and Cameroonian independence was set by Cameroon's National Assembly for 1 January 1960. Ahidjo's support and collaboration in allowing for continued French influence economically and politically was faced with opposition from radicals who rejected French influence. These radicals were sympathetic to a more revolutionary, procommunist approach to decolonization. They formed their own political party, Union des Populations du Cameroun. In March 1959, Ahidjo addressed the United Nations General Assembly in order to gather support for France's independence plan. Influenced by Cold War tensions, the United Nations expressed concern about the UPC due to the party's pro communist disposition. The United Nations moved to end French trusteeship in Cameroon without organizing new elections or lifting the ban that France had imposed on the UPC. Ahidjo experienced a rebellion in the 1960s from the UPC, but defeated it by 1970 with the aid of French military force. Ahidjo proposed and was granted four bills to gather power and declare a state of emergency in order to end the rebellion. Ahidjo worked with Premier John Foncha of the Anglophone Cameroon throughout the process of integrating the two parts of Cameroon. In July 1961, Ahidjo attended a conference at which the plans and conditions for merging the Cameroons were made and later adopted by both the National Assemblies of the Francophone and Anglophone Cameroons. Ahidjo and Foncha met in Bamenda in order to create a constitution for the united territories. In their meetings, Ahidjo and Foncha agreed not to join the French community or the Commonwealth. The issue of territorial administration was a topic of disagreement between Foncha and Ahidjo. In December 1961, Ahidjo issued a decree that split the federation into administrative regions under the Federal Inspectors of Administration. In 1961, Ahidjo began calling for a single party state. In July 1962, a group of opposition party leaders who had served in the government with Ahidjo, André Marie Mbida, Charles Okala, Marcel Bey Bey Eyidi, and Theodore Mayi Martip, challenged Ahidjo's call for a single party state, saying that it was dictatorial. These leaders were arrested, tried, and imprisoned on the grounds of subversion against the government. The authorities are multiplying the legal provisions enabling them to free themselves from the rule of law: arbitrary extension of police custody, prohibition of meetings and rallies, submission of publications to prior censorship, restriction of freedom of movement through the establishment of passes or curfews, prohibition for trade unions to issue subscriptions, etc. Anyone accused of "compromising public safety" is deprived of a lawyer and cannot appeal the judgment. Sentences of life imprisonment at hard labour or death penalty – executions can be public – are thus numerous. A one party system was introduced in 1966. This event became known as "The Glorious Revolution of May Twentieth." In 1975, however, Ahidjo instituted the position of Prime Minister, which was filled by Paul Biya. In 1972, when Cameroon hosted the Africa Cup of Nations, Ahidjo ordered the construction of two new stadiums, the Ahmadou Ahidjo stadium and the Unification Stadium. The Unification Stadium was named in celebration of the country being renamed as the United Republic of Cameroon. Cameroon became an oil producing country in 1977. Claiming to want to make reserves for difficult times, the authorities manage "off budget" oil revenues in total opacity (the funds are placed in Paris, Switzerland and New York accounts). Several billion dollars are thus diverted to the benefit of oil companies and regime officials. The influence of France and its 9,000 nationals in Cameroon remains considerable. African Affairs magazine noted in the early 1980s that they "continue to dominate almost all key sectors of the economy, much as they did before independence. French nationals control 55% of the modern sector of the Cameroonian economy and their control over the banking system is total. On official holidays, schools would compete by writing patriotic songs in Ahidjo's honor. Songs that were critical of politicians were rare. Musicians such as Medzo Me Nsom encouraged the people of Cameroon to turn out at the pols and vote for Ahidjo. That he stepped down in favor of Biya, a Christian from the south and not a Muslim from the north like himself, was considered surprising. Ahidjo's ultimate intentions were unclear; it is possible that he intended to return to the presidency at a later point when his health improved, and another possibility is that he intended for Maigari Bello Bouba, a fellow Muslim from the north who succeeded Biya as Prime Minister, to be his eventual successor as president, with Biya in effectively a caretaker role. Although the Central Committee of the ruling Cameroon National Union (CNU) urged Ahidjo to remain President, he declined to do so, but he did agree to remain as the President of the CNU. However, he also arranged for Biya to become the CNU Vice President and handle party affairs in his absence. During the first few months of Biya's administration, there was cooperation between Biya and Ahidjo. In January 1982, Ahidjo dismissed four CNU members who opposed Biya's presidency. Additionally that month, Ahidjo and Biya both went on separate speaking tours to different parts of Cameroon in order to address the public's concerns. In his remaining years, Ahidjo divided his time between France and Senegal. He died of a heart attack in Dakar on 30 November 1989 and was buried there. He was officially rehabilitated by a law in December 1991. Biya said on 30 October 2007 that the matter of returning Ahidjo's remains to Cameroon was "a family affair". An agreement on returning Ahidjo's remains was reached in June 2009, and it was expected that they would be returned in 2010.