Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық біріккен операциялардың шабуылы. Бұл операция Бруневаль шабуылы деп те белгілі, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияның солтүстігіндегі Бруневальдағы неміс жағалаулық радар орнатылысына жасалған британдық біріккен операциялардың шабуылы еді. 1941 жылы Корольдік әуе күштерінің (RAF) әуеден түсірілген барлау суреттерінен бірнеше мұндай орнатылыстар анықталды, бірақ жабдықтың мақсаты мен сипаты белгісіз болды. Кейбір британдық ғалымдар бұл станциялардың RAF бомбалаушыларына жасалған сәтті неміс шабуылдарымен байланысты екеніне сенді, нәтижесінде ұшқыштар мен бомбалаушылар көп шығынға ұшырады. Ғалымдар осы орнатылыстардың бірін шабуылдап, ондағы технологияны зерттеуді, мүмкін болса, алып, Британияға әкеліп одан әрі зерттеуді сұрады. Немістердің теңізден шабуылдан қорғану үшін салған кең жағалау қорғанысының салдарынан британдықтар теңізден жасалатын коммандо шабуылының ауыр шығынға әкелетініне және жаудың орнатылысты жоюға жеткілікті уақыт алатынына сенді. Сондықтан, әуе шабуылынан кейін теңіз арқылы эвакуациялау, орнатылыстың гарнизонын күтпеген жерден шабуылдаудың, технологияны зақымсыз басып алудың және шабуыл жасаушы күштердің шығындарын азайтудың ең тиімді жолы екеніне ресми тұлғалар шешім қабылдады. 27 ақпан күні түнде, қарқынды жаттығудан кейін және нашар ауа райына байланысты бірнеше кешігулерден соң, майор Джон Фросттың басқаруымен әуе десант бөлімі Францияға орнатылыстан бірнеше шақырым қашықтықта қонды. Басты күш радар жабдықтары сақталған виллаға шабуыл жасап, неміс гарнизонының бірнеше мүшесін өлтіріп, қысқаша атыс-шабуылдан кейін орнатылысты басып алды. RAF техникасы күштермен бірге Вюрцбург радар массивін бөлшектеп, бірнеше маңызды бөліктерін алып кетті, содан кейін күштер эвакуациялық жағажайға шегінді. Жағажайды тазалауға тағайындалған топ бастапқыда оны тазалай алмады, бірақ оны күзеткен неміс күші негізгі күштердің көмегімен көп ұзамай жойылды. Шабуыл жасаушы әскерлер десанттық кемелерге мінгізіліп, бірнеше моторлы канонерлік қайықтарға ауыстырылды, олар оларды Британияға қайтарды. Шабуыл толығымен сәтті аяқталды. Әуе десант бөлімі салыстырмалы түрде аз шығынға ұшырады, ал олар әкелген радар бөліктері мен тұтқынға алынған неміс радар техникасы британдық ғалымдарға жаудың радардағы жетістіктерін түсінуге және оларды бейтараптандыру үшін шаралар жасауға мүмкіндік берді.

Өмірбаян

Франция шайқасы аяқталғаннан кейін және британдық әскерлер Дюнкерктен «Динамо» операциясы кезінде эвакуацияланғаннан соң, Ұлыбританияның соғыс өндірісінің және күш-жігерінің көп бөлігі RAF Бомбардировкалау командасына және Германияға қарсы стратегиялық бомбалауға бағытталды. Алайда, 1941 жылы әр шабуылда бомбалаушылардың жоғалтуы арта бастады, британдық барлау бұл немістердің жетілдірілген радар жабдықтарын қолдануына байланысты деп қорытындылады. Осы кезде британдықтар мен немістер шамамен он жыл бойы радар технологиясында бәсекелесті, неміс технологиясы көбінесе британдықтармен бірдей деңгейде болды немесе жаңа технологияға жасалған ауыр инвестициялардың арқасында олардан асып түсті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Ұлыбритания Роберт Уотсон Уотттың жұмысының нәтижесінде тиімді радар жүйелерін жасады, бірақ технологияның көп бөлігі әлі де қарапайым болды және Уотсон Уотт пен басқа ғалымдар 1940 жылы Германияның Ұлыбританияны түнгі бомбалауына уақытында тиімді түнгі қорғаныс жүйесін құра алмады. Радар жүйелері мен техникасымен жұмыс істеген тағы бір британдық ғалым – Р. В. Джонс, ол 1939 жылы Ұлыбританияның алғашқы ғылыми барлау офицері болып тағайындалды және соғыстың алғашқы жылдарын Ұлыбританиямен салыстырғанда неміс радарының деңгейін зерттеумен өткізді, күмәнданушыларды немістердің радары бар екеніне көндірді. Германияның құпия құжаттарын, құлаған Люфтваффе бомбалаушыларын, «Энигма» шифрларын бұзуды және неміс тұтқындарын сұраққа алу арқылы Джонс жоғары жиілікті радиосигналдардың континенттен біраз жерден Ұлыбританияға беріліп жатқанын анықтады және олар бағытталған радар жүйесінен келіп жатыр деп сенді. Осы жаңалықтан кейін бірнеше ай ішінде Джонс мұндай бірнеше радар жүйесін анықтады, олардың бірі британдық бомбалаушыларды анықтау үшін қолданылды; бұл ежелгі скандинавиялық құдайдың атымен аталған «Freya Meldung Freya» массиві ретінде белгілі болды. Джонс Фрея жүйесінің бар екенін көрсететін нақты дәлелді Нормандиядағы Кап-д’Антифер маңында RAF түсірген барлау суреттерінде көрінетін бірнеше құпия нысандарды көргеннен кейін тапты – әрқайсысында шамамен 6,10 метр ені бар айналмалы «матрас» антеннасы бар екі дөңгелек орналасқан жер. Осы Фрейя орналымдарының дәлелін тапқаннан кейін Джонс және оның басқаруындағы ғалымдар жүйеге қарсы шараларды әзірлеуге кірісе алды, ал RAF орналымдарды табуға және жоюға кірісе алды. Екі жүйе бір-бірін толықтырды: Фрея – ұзақ қашықтықтағы, бірақ дәлдігі төмен ерте ескерту радары, ал Вюрцбург – әлдеқайда қысқа қашықтықтағы, бірақ әлдеқайда дәлдігі жоғары. Вюрцбург FuSE 62 D, Фрейя жүйесінен әлдеқайда кішкентай және Люфтваффеге Германия аумағын қорғау үшін қажетті көлемде өндіру оңай болды.

Кіріспе

Вюрцбург жүйесін бейтараптандыру және оған қарсы шараларды әзірлеу үшін Джонс пен оның командасы жүйенің біреуін немесе кем дегенде жүйені құрайтын ең маңызды технологияны зерттеуі қажет болды. Бір нысанды RAF фотобарлау бөлімінің Spitfire ұшағы Франция-Англия арнасының жағалауындағы Ле-Хавр маңындағы аймақтан ұшып өткен кезде анықтаған. Бұл нысан Ле-Хаврдың солтүстігіндегі Бруневаль ауылының солтүстігіндегі жартаста орналасқан және британдықтар осы уақытқа дейін тапқан неміс радарларының ең қолжетімді орны еді; басқа бірнеше нысандар құрлықтың ішінде орналасқан, ал кейбіреулері Румыния мен Болгарияға дейін алыс болды. Маунтбеттен бұл ұсынысты Штаб басшылары комитетіне жеткізді, олар қысқа талқыдан кейін рейдті мақұлдады. Радарды қолға түсіруді қамтамасыз ету үшін кез келген рейдтің негізгі талаптары – күтпегендік пен жылдамдық болуы керек деп сенген Маунтбеттен әуе шабуылын жалғыз тиімді тәсіл деп санады. 1942 жылдың 8 қаңтарында ол 1-ші әуе десанттық дивизиясының және 38-ші қанаттың штабтарымен байланысып, рейдті жүргізе алатындарын сұрады. Дивизия командирі генерал-майор Фредерик Браунинг әсіресе ынталы болды, себебі сәтті операция оның басқаруындағы әуе десанттық әскерлердің моральдық рухын көтеріп, олардың құндылығын көрсететін болар еді. Екі командир әуе десанттық әскерлер мен ұшқыштардың жаттығулары ақпан айының соңына дейін аяқталуы мүмкін деп ойлады, өйткені операция үшін қолайлы метеорологиялық жағдайлар болады. Рейдке дайындық дереу басталды, бірақ бірнеше қиындықтар туындады. 38-ші қанат әлі құрылып жатқан жаңа бөлім болды, сондықтан операция үшін қажетті ұшақтар мен экипаждарды қамтамасыз ету үшін No. 51-ші эскадрильясының командирі қанаттық капитан Перси Чарльз Пикард таңдалды, бірақ 38-ші қанаттың топ капитаны Найджел Норман жалпы басқаруды өз қолына алды.

Оқыту

Компания Уилтширдегі Солсбери жазығында уақыт өткізді, содан кейін Шотландиядағы Инверарайға барды, онда олар Лох-Файнде арнайы дайындықтан өтті, компанияны радиолокациялық қондырғыны шабуылдағаннан кейін теңіз арқылы эвакуациялауға дайындау үшін десант кемелерінде түнгі жаттығулар жасады. Осыдан кейін бөлім Уилтширге оралды және 51-эскадрильяның ұшақтарымен және ұшақ экипаждарымен парашютпен түсіруді жүзеге асыруға кірісті. Әуе кемелерінің экипаждары парашютшілерді түсіруде бұрыннан тәжірибе алмаса да, бұл жаттығулар сәтті өтті. Компанияның жұмысына фотосуреттерді түсіндіру бөлімінде салынған радар қондырғысының және оны қоршаған ғимараттардың масштабты үлгісін жасау көмектесті. Осы кезеңде майор Фрост Австралия Корольдік Әскери-теңіз күшінің командирі Ф.Н. Кукпен танысты, ол рейдтің соңында компанияны эвакуациялауға арналған теңіз күштеріне басшылық ететін болатын, сондай-ақ 12-коммандодан келген отыз екі офицер мен сарбаздан тұратын топпен де танысты, олар десант кемесімен келіп, жағалаудан шегінетін ротаға қорғаныс беретін болатын. Фрост сонымен қатар операцияға C компаниясымен ерікті түрде еріп келген RAF ұшу сержанты C.W.H. Кокске кездесті; тәжірибелі радио механик ретінде оның жұмысы Вюрцбург радарының орналасқан жерін табу, оны фотоға түсіру және Британияға тасымалдау үшін оның бір бөлігін бөлшектеу еді. Джонстың командасынан Дерек Гаррард Джонстан Кокс үшін Армияның киім-кешегі мен идентификациялық нөмірін алуды сұрады, өйткені ол әуе күштерінің киім-кешегінде тұтқындалса, немістердің ерекше назарына ілігетін еді, бірақ Соғыс кеңсесі келіспеді. Шабуыл күшін лейтенант Деннис Вернон бастаған 1-ші әуе әскерінің Корольдік инженерлерінің 10 адамнан тұратын бөлімі ертіп жүрді. Алты сапер радар құрылғысын бөлшектейді, ал төрт сапер қарсы шабуылдан қорғану үшін танкіге қарсы миналар орнатады. Осы кезеңде Бруневаль радарының орналасқан жері туралы ақпарат да жиналды, көбінесе француздық қарсылық күштерінің көмегімен, оларсыз қондырғыны күзетіп тұрған неміс күштерінің орналасуы туралы толыққанды білім алу мүмкін болмас еді. Бұл ақпаратты британдықтарға "Реми" деген кодтық атпен танылған Гилберт Рено және оның қарсылық желісінің бірнеше мүшелері жинады. Орнату екі бөлек аймақтан тұрды: бірінде радар станциясы орналасқан жардың шетінен шамамен орналасқан вилла және кішкентай гарнизон орналасқан бірнеше кішігірім ғимараттар орналасқан қоршау. Вюрцбург антеннасы вилла мен жардың арасында орнатылған. Радар станциясы тұрақты түрде Люфтваффе радар техниктерімен қамтылған және күзет бекеттерімен және шамамен 30 күзетшімен қоршалған; кішкентай қоршаудағы ғимараттарда шамамен 100 неміс әскері, оның ішінде тағы бір техникалар жасағы орналасқан. Айдың толық болуы көрінуді қамтамасыз етеді, ал судың көтерілуі десант кемесінің жағалауда маневр жасауға мүмкіндік береді, бұл рейдтің табысты болуы үшін өте маңызды деп саналды, бұл мүмкін болатын күндерді 24-27 ақпан аралығында төрт күнге дейін қысқартты. Вилланың маңында орналасқан кішкентай қоршауда әлі де едәуір жау күштері қалды, ал бұл бастапқы атыс-жөні ескертілгеннен кейін шабуыл жасағына оқ ашты, әуедегі әскерлердің біреуін өлтірді. Радарлық жабдықты қамтамасыз еткеннен кейін және жаудың қатты атысына ұшыраған майор Фрост үш жасаққа эвакуациялық жағажайға кетуге бұйрық берді. Алайда, жағажайдың күшсіз "Нелсон" жасағымен қамтамасыз етілмегені белгілі болды. Неміс автоматтық пулемет әуеде ұшып жүрген әскерлерге оқ атып, ротаның майор-сержантын ауыр жарақаттады. Фрост Родни мен Нельсонның қолдағы адамдарына қорғанысты тазартуға бұйрық берді, ал қалған үш жасақты жау әскерлері қайтадан басып алған виллаға қайтарып әкелді. Бұл уақытта сағат 02:15 болды, бірақ әуеде жүретін әскерлерді эвакуациялауға тиіс теңіз күшінен ешқандай белгі жоқ. Фрост "Нелсонға" жағаға қарай ішкі жолдарды күзетуді бұйырды, содан кейін апаттық сигнал сигналын жіберді; көп ұзамай теңіз күштерінің жақындап келе жатқаны көрінді. Операцияның бастапқы жоспары жағажайға бір мезгілде екі десант кемесін түсіруді талап еткен еді, бірақ бұл жаттығу кезінде қанағаттанарлық түрде жүзеге асырылмаған; оның орнына, алты десант кемесінің барлығы бір уақытта жерге қонды, десант кемесіндегі қоршау әскерлері жартастың басында жиналған неміс сарбаздарына оқ атумен болды. Бұл бастапқы эвакуация жоспарының ауытқуы және жаудың атысы жағажайда үлкен шатасуға әкелді; кейбір десант кемелері жағажайды толып қалды, ал басқалары жартылай бос қалды. Алайда, радар жабдықтары, неміс тұтқындары және шабуыл жасағының алтысынан басқасы Англияға қайту үшін моторлы канонерлік кемелерге түсірілді. Қайтар жолда Фрост теңіз күштері сигнал сигналынан басқа ешқандай сигнал алмағанын және оларды жақын жердегі неміс теңіз патрулі таба жаздағандықтан көп уақытын жасырумен өткізгенін білді. Британияға қайтар жол оқиғасыз болды, күштің алдынан төрт эсминец пен Spitfire эскадрильясы шықты. Соғыстан кейін табылған неміс есебіндегі шығын мынадай болды: әскер: екі қаза тапты, біреуі ауыр жарақат алды, екеуі жоғалып кетті. Люфтваффе: үш қаза тапты, біреуі жарақат алды, үшеуі жоғалып кетті. Бұрынғы Бруневальдегі барлауға қатысқан француздық қарсылық қозғалысының мүшесі кейін немістер ұстап алып, атып тастады. Бруневальдегі аман қалған британ парашютистерінің Британияға қайтуына көмектескені үшін француз және оның күйеуі Германиядағы концлагерьлерге депортацияланды.

Салдары

Бруневаль нысанына жасалған шабуылдың сәтті аяқталуы екі маңызды нәтиже берді. Біріншіден, неміс оккупациясы астындағы аумаққа жасалған сәтті шабуыл британ халқының көңілін көтеріп, кейін бірнеше апта бойы британдық БАҚ-та кеңінен жарияланды. Британ премьер-министрі Уинстон Черчилль операцияға жеке қызығушылық танытып, 3 наурызда майор Фрост пен қатысушылардың басқа бірнеше офицерлерінен есеп естіп алу үшін Соғыс кабинетін шақырды. Осының нәтижесінде бірнеше медаль табысталды. 1942 жылдың 15 мамырында «Лондон газетінің» арнайы санында 19 марапаттау туралы хабарланды: Фрост Әскери крестпен (MC), Кук Ерекше қызмет кресімен (DSC) және Кокс Әскери медальмен (MM) марапатталды; тағы екі DSC, екі Ерекше қызмет медалі (DSM), тағы бір MC, тағы екі MM және тоғыз атаулы мақтау (MiD) берілді. Содан кейін, 26 мамырда Пикардқа «Құрмет белгісі» ордені табысталды. Шабуылдың табысты болуы Соғыс министрлігін британдық әуе десант күштерін кеңейтуге итермеледі, 1942 жылдың сәуірінде Дербиширде Әуе десант күштерінің депосын және жауынгерлік мектебін құрды, Парашют полкін құрды және 1942 жылдың тамызында бірқатар жаяу әскер батальондарын әуе десант батальондарына айналдырды. Екінші, ең маңызды нәтиже – британ ғалымдарының алған техникалық білімі болды. Радар массивінің компоненттерін зерттеу оның модульдік құрылымға ие екенін көрсетті, бұл техникалық қызмет көрсетуді жеңілдетті және ұқсас британдық радар үлгілерімен салыстырғанда ақауларды түзетуді әлдеқайда оңайлатты. Бұл тұтқынға алынған неміс техникалық маманының тексеру кезінде расталды, ол британдық әріптестерінен нашар оқытылғаны анықталды. Радар массивін зерттеу британдық ғалымдарға жақында жасалған, «Window» деп аталған қарсы шараны қолдану қажет деген қорытынды жасауға мүмкіндік берді. Вюрцбург массивін зерттеу соғыстың басында британдықтар қолданған дәстүрлі құралдармен оны бұғаттау мүмкін емес екенін көрсетті; демек, «Window» неміс радарларына қарсы қолданылуы керек еді. «Window» Вюрцбург радар массивіне қарсы тиімділігі 1943 жылдың 24 шілдесінде Гамбургқа қарсы жасалған RAF бомбалау әскерінің рейдінде (Гоморра операциясы) расталды; бомбалаушылар «Window» қолданды, Гамбургтегі барлық радар массиві соқырланды, ал операторлары шатасып, нақты бомбалаушының радар сигналын және ұқсас сигнал беретін «Window» фрагменттерін ажырата алмады. Бруневаль шабуылының күтпеген бонусы – немістердің Вюрцбург станцияларындағы қорғанысты күшейтуге және ұқсас шабуылдарды болдырмау үшін жасаған күш-жігері болды. Радарлар тікенекті сымнан жасалған қабаттармен қоршалған, бұл оларды әуеден көрінуге мүмкіндік берді, соның арқасында Операция Оверлордқа дейін шабуылдау оңай болды. Телекоммуникациялық зерттеулер институты, онда Бруневаль жабдықтарының көп бөлігі талданды және британдық радар жүйелері жобаланып, сынақтан өтті, Германияның әуе десант күштерінің қарсы шабуылына ұшырамас үшін Англияның оңтүстік жағалауындағы Суанагеден Малвернге көшірілді. Шабуылға қатысқан әскерлерге нұсқау беру үшін пайдаланылған радар станциясының айналасындағы ауданның түпнұсқалық моделі Императорлық соғыс мұражайының Дюксфордтағы Парашют полкі және әуе десант күштері мұражайында сақтаулы.