Кіріспе

Касабланка класындағы эскорт-тасымалдаушы USS Liscome Bay (ACV/CVE 56) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қызмет ету үшін салынған елу кемеден екіншісі. 1943 жылдың сәуір айында суға түсіріліп, келесі тамызда қолданысқа берілді. Ол Алясканың Александр архипелагындағы Далл аралындағы Лиском шығанағының атымен аталды. 1943 жылдың 24 қарашасында, Макин операциясын қолдау кезінде, жапондық I 175 теңізшеңгелінің торпедалық шабуылынан оның қару-жарағы жарылып, апатқа ұшырады. Кеме тез арада батып, 702 офицер мен теңізші қаза болды. Бұл АҚШ Әскери-теңіз күштері тарихындағы ең көп шығынға әкелген кеме апаты.

Дизайн және сипаттама

Лискоме Бей – Касабланка класындағы эскорт-тасымалдауыш, ең көп салынған әуе кемелерінің түрі. Ол соғыстың басындағы ауыр шығындарды толықтыру үшін, құрастырылған бөліктерді пайдаланып, жаппай өндіріс үшін арнайы жобаланған. Бауырларымен стандартына келтірілген, жалпы ұзындығы 512 фут (156 метр), ені 65 фут (20 метр), суға бату тереңдігі 20 фут (6 метр) болған. Стандартты ауырлығы , толық жүктемемен ауырлығы болды. Ұшақтар сақтау палубасы 257 фут (78 метр), ал ұшу палубасы 477 фут (145 метр) ұзын болды. Кеме екі Uniflow поршеньдік бу машинасымен қозғалды, ол екі шпиндельді айналдырып, жылдамдыққа жеткізіп, круиздік қашықтығы 20 км/сағ болды. Шағын өлшеміне байланысты, кеменің мұртында ұшақтарды ұшыруға арналған катапульта орнатылған, сондай-ақ ұшу және ұшақтар сақтау палубалары арасында ұшақтарды жылжыту үшін екі лифт болған: алдыңғы және артқы бөліктерде бірер-біреу. 1943 жылдың 7 тамызында қолданысқа енгізілді. Капитан Ирвинг Д. Уилтси кеменің алғашқы командирі болды, ал экипажы 1942 жылдың шілдесінде тапсырыс берілген, бірақ Ленд-Лизи бағдарламасы аясында Ұлыбритания Корольдік теңіз күштеріне жіберілген Богу класындағы USS Glacier эскорт-тасымалдауышынан құралған.

Қызмет тарихы

Лиском Бейді іске қосқаннан кейін, ол Сан-Диего, Калифорния қаласына оңтүстікке қарай бағытталды, жол бойы Сан-Францискодан 60 ұшақты алып, 1943 жылдың 22 қыркүйегінде жетті. Келесі айда ол Оңтүстік Калифорния жағалауында жаттығу операцияларын жүргізді. 11 қазанда ол контр-адмирал Генри М. Муллинникстің басқаруымен 24-ші авианосец дивизиясының флагманы болып тағайындалды. 14 қазанда ол ұшақ контингентін алды, ал 21 қазанда Перл-Харборға аттанды, бір аптадан кейін, 27 қазанда жетті. Содан кейін ол қараша айының басына дейін Гавайи жағалауында қосымша жаттығулар мен оқу-жаттығуларын өткізді, содан кейін "Курбаш" операциясы үшін жиналатын шабуылдық флотқа тағайындалды. 24-ші авианосец дивизиясының құрамында ол 10 қарашада контр-адмирал Ричмонд К. Тернер басқаратын 52-ші жедел топтың бір бөлігі ретінде Гилберт аралдарын басып алуға Перл-Харбордан шықты. Бұл оның бірінші және соңғы миссиясы болды. Лиском Бей Макинге шабуыл жасауға қолдау көрсетуге тағайындалған теңіз күштеріне қосылды. Тыныш мұхитының орталық бөлігіне АҚШ-тың алғашқы ірі теңіз шабуылын жариялаған шабуыл 20 қарашада сағат 05:00-де басталды. Дәл 76 сағаттан кейін Тарава және Макин аралдары басып алынды. Лиском Бейдің ұшақтары Макиннің басып алынуында маңызды рөл атқарды, жақыннан әуе көмегін көрсетіп, жапондық позицияларды бомбалады. "Гальваник" операциясын қолдау үшін тасымалдағыш топтары барлығы 2278 рет ұшып өтті, бұл жаудың әуе базаларын бейтараптандыруға, АҚШ армиясының десанттарын және жердегі операцияларын бомбалау және шабуыл жасау миссияларымен қолдауға, сондай-ақ жаудың ұшақтарын ұстауға мүмкіндік берді. Аралдарды басып алғаннан кейін АҚШ теңіз күштері кері шегіне бастады. Алайда, Лиском Бей өзінің жедел тобымен бірге Бутаритари аралындағы қарсылықты жоюмен айналысқан теңізшілермен бірге қалды.

Суға бату

Гилберт аралдарына жасалған шабуыл жапондық қолбасшылықты күтпеген жерден шатқалатты. Адмирал Минеичи Кога, үмітсіздікке ұшырағандықтан, Гавайидің оңтүстік-батысындағы төрт жапондық су асты кемесін және Труктың және Рабаулдың жанындағы бес су асты кемесін Гилберт аралдарына жиналуға бұйрық берді. Гилберт аралдарында АҚШ күштеріне қарсы шабуылға жіберілген тоғыз жапондық су асты кемесінің алтауы жоғалып кетті. Алайда, 23 қарашада лейтенант-коммандер Сунао Табата басқарған I 175 жапондық су асты кемесі Макинге келді. Контр-адмирал Генри М. Муллиникстің үш эскорттық кемесінен құралған АҚШ-тың жедел тобы Бутаритари аралының оңтүстік-батысына қарай 15 теңіз шақырымы жылдамдықпен келе жатты. Жедел топ шеңбер тәрізді формациямен қозғалды, жеті эсминец, Балтимор крейсері, Пенсильвания, Нью-Мексико және Миссисипи линкорлары, сондай-ақ Лиском шығанағының екі туыс кемесі – Коррегидор және Корал теңізі оларды қоршап алды. Лиском шығанағы, топтың бағытшысы ретінде, басқа кемелердің арасында дәл орталықта орналасқан еді. Кемелерге су асты кемесінен күтілетін шабуылдан гөрі соқтығысу қаупі жоғарырақ болғандықтан, кемелер зигзаг қозғалыс жасаған жоқ. 24 қараша күні сағат 04:30-да Лиском шығанағында дабыл берілді. 04:34-те «Франкс» эсминеці жапондық ұшақтан түскен сигнал маягын тексеру үшін кетіп қалды. Бұл Лиском шығанағының қорғанысында олқылық тудырды. 04:36-да Нью-Мексикодағы радар операторлары қысқа ғана көрінген сигналды байқады, бұл I 175 позицияға енуі мүмкін еді. Шамамен сағат 05:10-да Лиском шығанағының оң жағындағы қарауыл торпеда кемеге бет алғанын хабарлады. Лиском шығанағы бұрылыс жасап тұрғанда торпеда артқы двигатель бөлмесінің артына тиді және бомба қоймасын жарылып, кемеде қатты жарылыс болды. «Нью-Мексико» линкорына көптеген сынықтар құлап түсті, ал «Корал теңізі» эскорттық кемесіндегі теңізші Лиском шығанағынан ұшып келген өрт сөндіргішке шалынып жарақат алды. Барлық жедел топ жарылыстан дірілдеді, бірақ басқа кемелерге елеулі зақым келген жоқ. Саңылау тәрізді бұлт көтеріліп, Лиском шығанағының қирандыларынан мыңдаған метр биіктікке жетті. Жарылыс кеме корпусының дерлік барлық артқы бөлігін қиратып, артқы двигатель бөлмесінің алдыңғы бөлігінен артында қалған барлық адамды өлтірді. Теңіз суы жылдамдап жарыққа ағып кірді, кеме қабығынан шыққан маймен араласты. Ангар мен ұшу палубасы да ауыр зақымдарға ұшырады. Радар антеннасын қоса алғанда, суперструктураның бөліктері палубаға құлап түсті. Ангардың алдыңғы бөлігі бірден өртке оранды, ұшу палубасында қалған бірнеше ұшақты тұтандырды. Ұшақтар кеме палубасынан құлап түсті. Бу, қысылған ауа және өрт сөндіру жүйесі кеме бойымен жоғалып кетті. Ұшу палубасындағы өрт өртенген ұшақтар мен зениттік артиллериядағы оқ-дәрілерді жарылып, жағдайды одан әрі ушықтырды. Лиском шығанағының айналасындағы бензинмен қапталған су өртеніп, аман қалғандардың қашуына кедергі келтірді. 05:33-те, жарылыстан кейін небәрі 23 минут өткен соң, Лиском шығанағы оң жаққа қарай иіліп, суға батып кетті. 54 офицер мен 648 теңізші қаза тапты, олардың ішінде капитан Ирвинг Уилтси, контр-адмирал Генри М. Муллиникс және Дорис Миллер болды. 12 Grumman TBM Avenger торпедалық бомбалаушы, 7 Grumman FM 1 Wildcat истребительдері және 4 Grumman F4F Wildcat истребительдері Лиском шығанағымен бірге суға батып кетті.

Құтқару

Лиском шығанағы жарылғанда, арнайы топтың қалған бөлімдері дереу қашқылау маневрлерін жасады, олар қираған кемеден шашырап кетті. 05:40-да "Моррис", "Хьюз" және "Халл" эсминдері мұнай дабылына келді, аман қалғандарды құтқару үшін, бірақ көптеген теңізшілер қайтыс немесе жан сақтап келді. 06:10-да "Мори" эсминшісі екі торпеда іздерін байқады, біреуі эсминдердің қабырғасынан өтті. "Нью-Мексико" радар операторы эхо сигналды анықтады, ал "Халл" эсминшісі "Гридли" эсминшісімен бірге тереңдік зарядтарын тастау үшін қайтарылды. "Макдонау" эсминшісі аман қалғандарды құтқаруда "Халл" эсминшісінің орнын басты. 08:00-де іздеу-құтқару жұмыстары аяқталды. "Лиском шығанағындағы" 916 экипаж мүшесінің 644-і, оның ішінде Уилтси, Муллинникс және Миллер (3-сыныпты асханашы Дорис Миллер, төмендегі "Айрықша экипаж" бөлімін қараңыз) кемемен бірге суға кетті, ал 272-сі аман қалды. Көптеген аман қалғандар жараларынан кейін қайтыс болды, нәтижесінде "Лиском шығанағынан" барлығы 702 адам қаза тапты. "Лиском шығанағында" жоғалғандарды қоса алғанда, Макин аралына жасалған шабуылдағы АҚШ-тың жоғалғандары жапон гарнизонының күшінен асып түсті.

Салдары

Өмірден аман қалғандар Макин лагунасында эсминстерден Леонард Вуд және Невилл шабуылдаушы көліктеріне көшірілді. Алғыс айту күні түнде аман қалғандардың екеуі қайтыс болып, теңізге жерленді. 2 желтоқсанда әскери-теңіз күштері Лиском шығанағының Макин аралы жанында батып кеткенін жариялады. Екі айдан астам соң, 4 ақпан 1944 жылы, I 175 суасты қайығы «Charrette» эсминтері мен «Fair» эсминец-эскортының «Hedgehog» суға қарсы минометін қолдану арқылы анықталып, батырылды.