Кіріспе

Марс жер бетін зерттеуге арналған роботты көлік – автономды зерттеу құралдары

Марс марсоходы – Марс бетінде жүруге арналған қашықтан басқарылатын автокөлік. Роверлердің тұрақтандырылған қондыру аппараттарына қарағанда бірнеше артықшылығы бар: олар көбірек аумақты зерттей алады, қызықты нысандарға бағытталды, қыс айларын өткеру үшін күнге қарай орналаса алады және өте қашықтан роботты көліктерді басқару білімін жетілдіреді. Олар Марс орбиталық аппараты сияқты орбиталық ғарыш кемелерінен өзгеше мақсатта жұмыс істейді. Жақында пайда болған жаңалық – Марс тікұшағы. 2021 жылға дейін алты роботпен басқарылатын Марс ровері табысты сапар жасады; алғашқы бесеуін американдық NASA Jet Propulsion Laboratory басқарды, олар (Марсқа қонған күніне қарай): Sojourner (1997), Spirit (2004–2010), Opportunity (2004–2018), Curiosity (2012 – қазірге дейін) және Perseverance (2021 – қазірге дейін). Алтыншысы, Қытай Ұлттық ғарыш басқармасы басқаратын, – Zhurong (2021–2022). 2016 жылдың 24 қаңтарында NASA Марста Opportunity және Curiosity жүргізіп жатқан зерттеулер ежелгі өмірдің іздерін, соның ішінде автотрофты, химиотрофты немесе хемолитоавтотрофты микроорганизмдерге негізделген биосфераны, сондай-ақ ежелгі суды, оның ішінде өзендер мен көлдерге байланысты жазықтарды (флювио-лакустриналық ортаны) іздейтінін хабарлады, бұл ортада өмір болуы мүмкін. Марста өмір сүруге жарамдылық, тафономия (көне организмдердің қалдықтарын зерттеу) және органикалық көміртек іздеу қазір NASA-ның басты мақсаты болып табылады. Кеңес Одағының Марс 2 және Марс 3 зондтары физикалық байланыста болды; Sojourner Жермен байланыс үшін Марс Pathfinder базалық стансасына тәуелді болды; Opportunity, Spirit және Curiosity өздігінен жұмыс істеді. 2023 жылдың қараша айына қарай Curiosity әлі де жұмыс істеп жатыр, ал Spirit, Opportunity және Sojourner байланыс үзілгенге дейін өздерінің миссияларын аяқтады. 2021 жылдың 18 ақпанында Американың ең жаңа Марс ровері Perseverance сәтті қонды. 2021 жылдың 14 мамырында Қытайдың Zhurong марс планетасында сәтті жұмыс істеген алғашқы американдық емес ровері болды.

Белсенді

АҚШ-тың NASA-ның Марс ғылыми зертханасы (MSL) миссиясының «Curiosity» қызығушылығы 2011 жылдың 26 қарашасында ұшырылды және 2012 жылдың 6 тамызында Гейл кратеріндегі Эолис Монс (бейресми түрде «Шарп тауы») маңындағы Эолис Палус жазығына қонды. «Curiosity» марсоходы 2024 жылдың наурыз айына дейін жұмыс істеп келеді. АҚШ-тың «Perseverance» – NASA-ның сәтті «Curiosity» жобасына негізделген марсоходы. 2020 жылдың 30 шілдесінде «Марс 2020» миссиясымен бірге ұшырылған ол 2021 жылдың 18 ақпанында қонды. Ол құрсағына «Ingenuity» Марс тікұшағын бекітіп алып жүретін. «Ingenuity» миссиясы аяқталғанымен, «Perseverance» 2024 жылдың наурыз айына дейін жұмыс істеп келеді.

Өткен

АҚШ-тың Соджорнер марсоходы Марс Пафайндері 1997 жылдың 4 шілдесінде сәтті қонды. 1997 жылдың 27 қыркүйегінде байланыс үзілді. Соджорнерден кейін, АҚШ-тың Spirit (MER A) Марсты зерттеу ровері (MER) 2003 жылдың 10 маусымында ұшырылып, 2004 жылдың 4 қаңтарында жерге қонды. Spirit бастапқы миссия мерзімінен шамамен 6 жыл өткен соң, барлығы арақашықтықты жүріп өтті, бірақ оның доңғалақтары құмға батып қалды. Роверден соңғы хабарлама 2010 жылдың 22 наурызында алынды, ал НАСА 2011 жылдың 25 мамырында байланысты қайта орнату әрекеттерін тоқтатты. АҚШ-тың Opportunity (MER B) Марсты зерттеу ровері 2003 жылдың 7 шілдесінде ұшырылды. Роверді қайта іске қосуға жүздеген әрекет жасалғаннан кейін, НАСА 2019 жылдың 13 ақпанында миссияны аяқталды деп жариялады. Қытайдың Zhurong марсоходы 2020 жылдың 23 шілдесінде "Тяньвэнь 1" CNSA Марс миссиясымен бірге ұшырылды, 2021 жылдың 14 мамырында Утопия Планитияның оңтүстік аймағына қонды және 2021 жылдың 22 мамырында жұмысын бастады, сондай-ақ 2021 жылдың 1 маусымында қашықтан басқарылатын селфи камерасын түсірді. 90 сол (93 Жер күні) өмір сүруге есептелген Zhurong, орналасқаннан бері 347 сол (356,5 күн) бойы белсенді болды және Марс бетінде қозғалды. 2022 жылдың 20 мамырынан бастап, ровер құмды дауылдар мен Марс қысының жақындауына байланысты деактивацияланды. Бірақ, оның күн панельдерін жапқан күткеннен көп мөлшердегі шаң, ровердің өздігінен қайта іске қосылуына кедергі келтірді. 2023 жылдың 25 сәуірінде миссияның дизайнері Чжан Ронгцяо соңғы деактивациядан кейін жиналған шаңның жоспарланғаннан көп екенін мәлімдеді, бұл ровердің "мәңгілікке" деактивацияланғанын көрсетеді.

Жеткізбеу

Марс 2, PrOP M марсоход, 1971, Марс 2 қонуы сәтсіз аяқталып, Prop M марсоходымен бірге құлады. Кеңес Одағының Марс 2 және 3 ғарыш кемелерінің екеуі де бірдей 4,5 кг салмақтағы Prop M марсоходтарымен жабдықталған. Олар кабельдер арқылы қону аппараттарына жалғанып, шаңғымен қозғалуға тиіс болған. Марс 3, PrOP M марсоходы, 1971 жылдың 2 желтоқсанында сәтті қонды. Марсоход Марс 3 қону аппаратына кабельмен байланған. Марс 3 қону аппараты қонғаннан кейін 110 секундтан соң байланыс үзілген кезде жоғалып кетті. 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Ресей 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Үндістан Ресейдің Мәскеу авиация институты мен Үндістанның ІІТ бірлесіп қанатты Марс дронын жасап жатыр, қазіргі уақытта 2025 жылдың соңында ұшыру жоспарланған.