Кіріспе
1918 жылы Чехословакияның құрылуы – чехтердің австриялық үстемдікке қарсы, ал словактардың мадьяризацияға және венгр билеушілеріне қарсы ұзақ жылдар бойы созылған күресінің нәтижесі болды.
The creation of Czechoslovakia in 1918 was the culmination of the long struggle of the Czechs against their Austrian rulers and of the Slovaks against Magyarization and their Hungarian rulers.
Ерте тарих
7 ғасырда чехтер мен словактардың ата-бабалары шамамен 30 жыл бойы Само империясында бірікті. 833–907 жылдар аралығында словактар мен моравиялықтардың ата-бабалары Ұлы Моравия мемлекетіне бірікті. Чехтер 895 жылы Ұлы Моравиядан бөлініп шығар алдында шамамен жеті жылдай оның құрамында болды. Сонымен қатар, 10 ғасырдың екінші жартысында чехтар батыс Словакияны жаулап алып, 30 жылға жуық басқарып келді. Бұл екі ұлттың соңғы рет бірігуі болды; венгрлер 11 ғасырға дейін Словакияны басып алды, ал чехтар 900 жылдан 1918 жылға дейін Богемия княздығын (1198 жылдан бастап патшалық) сақтап келді. Чехтер мен словактар күшті көршілес халықтармен күресті: чехтер немістермен, ал словактар венгрлермен (Чехия тарихы мен Словакия тарихы). Чехтер мен словактар арасындағы байланыс 14 ғасырдың соңында, словактар Прага университетінде оқуға бастағанда, 15 ғасырда чех гусит әскерлерінің Словакияға жорықтары кезінде және 17 ғасырда чех протестанттары Словакияға қашқанда пайда болды. 15–18 ғасырлар аралығында білімді словактардың кейбіреулері жазбаша чех, словак және латын тілдерін қолданды (Словак тілінің тарихы). Чехтер мен словактар 1436–1439, 1453–1457 және 1490–1918 жылдары ресми түрде бірікті, осы кезеңде Венгрия (оның құрамында Словакия), Богемия және басқа Орталық Еуропа мемлекеттерін бір патшалар басқарды.
the Slovaks and the Moravians were later united in Great Moravia between 833 and 907. The Czechs were part of Great Moravia for only about seven years before they split from it in 895. Furthermore, in the second half of the 10th century, the Czechs conquered and controlled western Slovakia for around 30 years. That was the last time the two nations were united; the Hungarians had conquered Slovakia by the 11th century, but the Czechs maintained their own principality (a kingdom from 1198) of Bohemia from around 900 to 1918. Both Czechs and Slovaks struggled against powerful neighbouring peoples: Germans in the case of the Czechs and Hungarians in the case of the Slovaks (see History of the Czech Republic and History of Slovakia). Contacts between the Czechs and the Slovaks arose in the late 14th century, when Slovaks started to study at the University of Prague; in the 15th century, with the campaigns of the Czech Hussite armies to Slovakia; and in the 17th century, when Czech Protestants fled to Slovakia. Between the 15th and the 18th centuries, some educated Slovaks used written Czech as well as Slovak and Latin (see History of the Slovak language). The Czechs and Slovaks were also formally united in 1436–1439, 1453–1457, and 1490–1918, when Hungary (which included Slovakia), Bohemia and other Central European states were ruled by the same kings.
XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында
XIX ғасырдың соңында чех және словак халқының жағдайы Австрия-Мажарстан ішіндегі үстемдік еткен елдердің даму деңгейінің өзгешелігіне байланысты мүлдем әртүрлі болды (Богемиядағы австриялықтар, Словакиядағы венгрлер). Ортақ белгі тек Богемияның Австрия мен Словакиядағы ең өнеркәсіптік дамыған аймақ ретіндегі мәртебесі болды, бірақ бұл да әртүрлі шамада еді: Богемиядағы қарқынды өнеркәсіптік революция шаруалар елін өнеркәсіптік жұмысшылар, орта тап және зиялылардан тұратын дифференциацияланған қоғамға айналдырды. Ағарту дәуірі мен романтизмнің ықпалымен чех ұлттық қайта жаралуы 1818 жылы Ұлттық мұражайдың, ал 1881 жылы Ұлттық театрдың құрылуына әкелді. Сонымен қатар, чехтердің кейбіреулері Богемия патшалығының автономиясын қайта құруды қамтитын саяси талаптар қойды. Чехияның мәдени және саяси жетістіктеріне богемдік немістер қарсылық көрсетті, олар өздерінің жеңілдіктерден айырылуынан қорқып қалды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін чех көшбасшысы Томаш Масарик чехословакия идеясын, яғни чехтер мен словактардың біртұтас саяси бірлікке бірігуін насихаттауды бастады. Ал словактардың Венгрияда саяси пікір білдіруге мүмкіндігі болмады және олардың ұлттық қайта жаралуы осылайша шектеулі болды. Словакия XIX ғасырдың соңына дейін өнеркәсіптік дамымады, сондықтан словактар көбінесе шағын зиялылар тобының басшылығымен ауылдық өмір салтын сақтап қалды. 1867 жылы құрылған екіұлтты Австрия-Мажарстан монархиясынан кейін Венгрияда ұлттық қайта жаралу күшейді, бұл словак халқының қайта жаралуына қатысты қысымды күшейтті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін словактар жаңадан қол жеткізген ұлттық ерекшеліктерін сақтап қалу үшін күресіп жатты. XX ғасырдың басында чех және словак көшбасшыларының арасында «чехословакиялық» бірлік құру идеясы қолдау тапты. 1890 жылдары чех және словак зиялылары арасындағы байланыс күшейді. Чех көшбасшысы Масарик чех-словак ынтымақтастығының жақтаушысы болды. Оның шәкірттерінің бірі Чехословакия одағын құрып, 1898 жылы «Hlas» («Дауыс») журналын жариялады. Словакияда жас словак зиялылары ескі Словак Ұлттық партиясына қарсы шықты. Чех және словак ұлттық қозғалыстары жақындасса да, олардың соңғы мақсаттары әлі де нақты емес еді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін чех және словак ұлттық қозғалыстары Австрия мен Венгрияда тиісінше автономия үшін күресті. Тәуелсіз Чехословакия идеясы тек соғыс кезінде ғана пайда болды.
In Bohemia, a vigorous industrial revolution transformed a peasant nation into a differentiated society that included industrial workers, a middle class, and intellectuals. Under the influence of the Enlightenment and romanticism, the Czech national revival led to the establishment of the National Museum in 1818 and the National Theatre in 1881. Moreover, some Czechs were making political demands that included the reconstitution of an autonomous Bohemian Kingdom. The Czech cultural and political achievements were vigorously opposed by Bohemian Germans, who feared losing their privileged position. On the eve of World War I, the Czech leader Tomáš Masaryk began propagating the Czechoslovak idea, namely the reunion of Czechs and Slovaks into one political entity. The Slovaks, on the other hand, had no forum for political expression within Hungary, and their national revival was less marked. Slovakia was not industrialized until the end of the nineteenth century, meaning the Slovaks remained mostly rural people led by a small group of intellectuals. After the creation of the dual Austro Hungarian monarchy in 1867, a strong national revival began in Hungary, severely repressing that of the Slovak people. By the eve of World War I, the Slovaks were struggling to preserve their newly found national identity. Around the start of the 20th century, the idea of a "Czecho Slovak" entity began to be advocated by some Czech and Slovak leaders. In the 1890s, contacts between Czech and Slovak intellectuals intensified. The Czech leader Masaryk was a keen advocate of Czech Slovak cooperation. Some of his students formed the Czechoslovak Union and in 1898 published the journal Hlas ("The Voice"). In Slovakia, young Slovak intellectuals began to challenge the old Slovak National Party. But although the Czech and Slovak national movements began drawing closer together, their ultimate goals remained unclear. At least until World War I, the Czech and Slovak national movements struggled for autonomy within Austria and Hungary, respectively. Only during the war did the idea of an independent Czecho Slovakia emerge.
Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914-1918 жылдар)
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, чехтер мен словактар өздерін жаулары деп есептеген немістер, австриялықтар және венгрлер үшін славян халқы – орыстар мен сербтерге қарсы күресуге құлшыныс танытпады. Көптеген чехтер мен словактар орыс-поляк майданында дезертирлік жасап, Милан Растислав Штефаник (словакиялық астроном және француз армиясының генералы) ұйымдастырған Чехословакия легионына қосылды. Масарик Батыс Еуропаға барып, Австро-Венгрия империясы таратылып, Чехословакия тәуелсіз мемлекет болуы керек деген идеяны таратуға кірісті. 1916 жылы Эдвард Бенеш және Милан Растислав Штефаникпен бірге Масарик Чехословакия Ұлттық кеңесін құрды. Масарик АҚШ-та, Штефаник Францияда, ал Бенеш Франция мен Ұлыбританияда одақтастардың мойындауын алу үшін жұмыс істеді. Одақтастар мен Австрия императоры Карл I арасындағы құпия келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін, 1918 жылдың жазында одақтастар Чехословакия Ұлттық кеңесін болашақ Чехословакия үкіметінің жоғарғы органы ретінде мойындады. 1915 жылдың 22 қазанында АҚШ-тағы чех және словак өкілдері тәуелсіз чех және словак федерациясын құру және словак халқына ұлттық автономия беруді қолдайтын Кливленд келісіміне қол қойды. Одан кейін 1918 жылдың 31 мамырында (Масарик 30 мамырда қол қойды) Питтсбург келісімі жасалды. Бұл келісімде Словакияның өз ассамблеясы болатын біріккен Чехословакия мемлекетінің жоспары көзделген. 1918 жылдың қазан айының басында Германия мен Австрия бейбіт келіссөздер ұсынды. 18 қазанда АҚШ-та болған Масарик Чехословакияның тәуелсіздігі туралы декларация жариялады. Масарик жаңа Чехословакия мемлекетіне неміс халқы қоныстанған шекаралық аймақтарды қоса алған, тарихи Богемия патшалығын енгізуді талап етті. Алайда 21 қазанда Богемиядан келген неміс депутаттары Австрия парламентіндегі басқа неміс және австриялық депутаттарға қосылып, тәуелсіз неміс-австриялық мемлекет жариялады. 11 қарашада Карл I тақтан бас тарғаннан кейін чех әскерлері шекаралық аймақтарды бақылауға алды. 1 қарашада Венгрия Габсбург империясынан шықты. Граф Михай Кароли басқаратын Венгрияның жаңа либералды-демократиялық үкіметі Словакияны сақтап қалуға тырысты. Одақтастардың келісімімен чехтар Словакияны басып алды, ал венгрлер кері шегінуге мәжбүр болды. Чехтар мен одақтастар Венгрия мен Словакия арасындағы шекара ретінде Дунай және Ипель өзендерін келісті; Дунайдың құнарлы жазығында орналасқан үлкен венгр халқының азшылық бөлігі жаңа мемлекетке енгізілді.