Чехословакия индустриясының дамуы және проблемалары (1948-1989)

Кіріспе

Чехословакия Социалистік Республикасы (1948–1989) бұрыннан бар, күшті өнеркәсіптік базаны одан да дамытып, КОМЭК елдеріне өнеркәсіптік өнімдердің маңызды жеткізушісіне айналды. Дегенмен, түзету шараларына қарамастан, 1980 жылдардың ортасына қарай чехословакиялық өнеркәсіп Батыстан қалып қойды: ол энергияны көп жұмсады, жаңалықтар мен жаңа өндіріс құралдарына инвестициялар жеткіліксіз болды, ал еңбек өнімділігі төмен еді.

Тарих

Чехословакияға Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австро-Венгрия империясының ыдырауынан кейін қолданыстағы өнеркәсіптік активтердің басым бөлігі мұра болып өтті. Индустрияландыру соғыстар аралығындағы жылдары жалғасты. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын-ақ елдің қару-жарақ және ауыр өнеркәсіптері бүкіл әлемде танымал тауарлар өндірді. Екінші дүниежүзілік соғыс Чехословакияның өнеркәсіптік нысандарын негізінен зақымдамады. 1940-жылдардың соңында Чехословакия әлемдегі ең өнеркәсіптік дамыған елдердің бірі болды және оның өнімдерінің сапасы басқа өнеркәсіптік дамыған елдердің сапасымен салыстырмалы болды. Компартия ел басқаруын қолға алғаннан кейін өнеркәсіп секторы, әсіресе қорғаныс және ауыр өнеркәсіп, инвестициялық қорлар, еңбек және материалдар жағынан басымдық алды. Экономиканың дамуындағы басты сектор – өнеркәсіп болды. Өнеркәсіптік база жылдам өсті, бұл өнеркәсіптік өндірістің ресми индексімен расталды. 1948 жылы 100 базалық көрсеткіштен бастап, индекс 1960 жылы 371,9-ға дейін, ал 1970 жылы 665,5-ке дейін өсті. 1970-ші жылдардың соңында өнеркәсіптік өсімнің қарқыны төмендеді, индекс 1975 жылғы 921,4-тен 1980 жылы 1156,7-ге дейін өсті. 1985 жылы индекс 1322-ге жетті. Бұл көрсеткіштер айтарлықтай өсімді көрсетті, және Екінші дүниежүзілік соғыстан бері өнеркәсіптің жалпы көрсеткіштері өте жақсы болды. 1970 жылдары Чехословакия басқа КОМЭК мүшелерімен мамандандыру және бірлескен инвестициялар туралы келісімдерге қол қойды, бұл елді белгілі бір ұзақ мерзімді міндеттемелерге, әсіресе өндірістік салаларға (мысалы, станоктар және теміржол локомотивтері) бөлігінде, энергия мен шикізаттың ағынын қамтамасыз етуге міндеттеді. 1985 жылы экономикаға ақшалай құн бойынша ең маңызды үлес қосқан салалар машина жасау, электр техникасы, металл өңдеу, химия, асбест, каучук және темір металлургиясы (оның ішінде кен өндіру) болды. Өнеркәсіптік өнімдердің маңызды түрлері көлік құралдары, теміржол тауарлары, ұшақтар, электр жабдықтары, ауыр машиналар және дәлдік құралдары болды. 1980-ші жылдары Чехословакия – Кеңес Одағынан басқа – Шығыс Еуропадағы ауыр ядролық жабдықтарды өндіретін жалғыз ел болды және басқа КОМЭК мүшелеріне осындай өнімдерді бірлесіп жеткізді. Экспортқа Чехословакия кішкентай агрегаттарды, ал Кеңес Одағы үлкен қуатты реакторларды жеткізді. 1980 жылдардың басында және ортасында өнеркәсіптік экономиканы «қайта құрылымдау» мақсатында үкімет металлургияның өнеркәсіптік сектордағы салыстырмалы маңыздылығын азайтуға тырысты, әсіресе, шойын, шикізат болат және темірден жасалған өнімдер сияқты дәстүрлі өнімдерді қысқартып, тиімді және энергияны аз қажет ететін салалардың пайдасына бағытталды.

Czechoslovakia inherited the bulk of existing industrial assets following the breakup of the Austro Hungarian Empire after World War I. Industrialization continued in the interwar years. Even before World War II, the country's armaments and heavy industries were producing commodities accepted throughout the world. World War II left Czechoslovak industrial facilities largely intact. In the late 1940s, Czechoslovakia was one of the most industrialized countries in the world, and the quality of its products was comparable to that of other industrialized countries. After the KSC took control of the country, the industrial sector — particularly defense and heavy industry — received priority in terms of investment funds, labor, and materials. Industry was the leading sector in the expansion of the economy. The industrial base grew rapidly, as recorded by the official index of industrial production. Starting from a base of 100 in 1948, the index increased to 371.9 in 1960 and 665.5 in 1970. The late 1970s witnessed some deceleration in industrial growth, and the index increased from 921.4 in 1975 to 1,156.7 in 1980. In 1985 the index reached 1,322. The figures suggested substantial growth, and industry's overall performance since World War II had in fact been impressive. During the 1970s, Czechoslovakia had signed specialization and joint investment agreements with other Comecon members, committing the country to specific long term obligations, in particular production branches (machine tools and railroad locomotives, for example), partly to ensure the inflow of energy and raw materials. In 1985 the most important branches of industry in terms of the monetary value of their contribution to the economy were machinery, electrical engineering, metalworking, chemicals, asbestos, rubber, and ferrous metallurgy (including ore extraction). Important manufactured products were vehicles, railroad goods, aircraft, electrical goods, heavy machinery, and precision equipment. In the 1980s, Czechoslovakia was — except for the Soviet Union — Eastern Europe's only builder of heavy duty nuclear power equipment and was a joint supplier of such products to other Comecon members. For export, Czechoslovakia specialized in smaller units, while the Soviet Union supplied the larger capacity reactors. In the early and mid 1980s, as part of an effort to "restructure" the industrial economy, the government sought to reduce the relative importance of metallurgy within the industrial sector, cutting back particularly on such traditional products as pig iron, raw steel, and rolled ferrous products in favor of more profitable and less energy intensive branches.