Кіріспе

Тарих барысында әр түрлі мағынаға ие болған және жергілікті мәдениетке байланысты мағынасы өзгерген символ. Ақ тудың тарихында әр түрлі мағыналар кездеседі және олар жергілікті жерге қарай өзгереді.

Кең таралғанға дейін алғашқы атаулар, Ерте Императорлық Қытай және Рим империясы

Ақ туды қарсы тарапқа берілуді білдіретін нысан ретінде қолдану туралы алғашқы айғақ Шығыс Хан әулеті дәуірінде (б.з. 25–220) кездеседі. Рим империясында тарихшы Корнелий Тацит 109 жылы берілудің ақ туын атап көрсетеді. Оған дейін рим әскерлері бастарына қалқандарын көтеріп берілетін.

Орта ғасырларда кеңінен таралған, Капе династиясы

Орта ғасырларда ант-серттерге негізделген саяси ортада, басқа билеушінің туына немесе штандарына қатысу – адалдық пен бағыныштылықты өзгертуді білдірді. Сондықтан, әскерлер қарсы тараптың туын жерге тастап, қарсыластарына бас иеді. Француз Капетия әулеті осы кезеңде кең танымал ақ туды қолданды, ол замандастары арасында «орифламм» деп аталды. Капе үйінің басшысы ретінде Филипп II отбасының нышаны ретінде бір ақ туды қабылдады, ол бірнеше буын бойы Франция патшаларымен тығыз байланысты болды. «Оның аты – ‘алтын жалын’ деген сөзден туындаған – бастапқыда француз тәжін бейнелеу үшін жасалғанын көрсетеді». Бұл мағына кейінірек, француз монархиясы мен ағылшын тағы арасындағы келесі қақтығыс кезінде расталды. 1194 жылы Фретевал қамалында ағылшын рыцарлары, қаланы қорғап тұрғандар, «ақ көйлек киіп, жалаңаяқ, ақ маталарды көтеріп» Филипп патша мен оның әскеріне бас иеді. Ақ түс, Капетің патшалық туымен байланысты, орта ғасырлық визуалды символизмнің феодалдық бағыну мен үстемдік білдірумен қалай үйлесетінін көрсетті. 13 ғасыр бойы француз жеңістерінен кейін және Филипп Август патшалық доменін кеңейткенде, француздарға бас иеді үшін ақ тулар мен байрақтарды пайдалану дәстүрі Еуропа бойынша кеңінен тарады. Мэтью Париж 1231 жылы Уэльсте Англия королі Генрих II-ге қарсы болған көтеріліс кезінде, оның алдына келіп, ақ туды ұстап, мейірімділік тілеген ханзадалар туралы айтады. Бұл ақ туды жер немесе билік ауысуын білдіретін белгі ретінде бекітті. Осылайша, ақ туды желбіретудің бастапқы мағынасы феодалдық әдет-ғұрыппен тығыз байланысты, белгілі бір билеушіге және оның асыл туына адалдық пен сенімділік білдіру. Алайда, орта ғасырдың соңына қарай ақ символының Капетің үйімен және француз монархиясымен байланысы әлсіреп, ол феодалдық бағынышқа қарамастан, қарсыластар арасындағы жалпы бас иеді немесе бітімгершілік белгісі ретінде кеңінен танылды. Уақыт өте келе және Еуропа бойынша таралу арқылы Капетердің ақ туы соғыстағы Капетия билігінің нақты бейнесінен ажыратылды. Оның мағынасының өзгеруіне қарамастан, дәстүрдің бастауы 12 ғасырдың ортағасырлық Франциясында пайда болғаны анық. Ренессанс кезеңінде ақ ту Батыс Еуропада бас иеді ниетін білдіру үшін кеңінен қолданылды. Ақ түс енді Франция патшасының түсі ретінде қолданылмады, бірақ оның орнына адамның соғыстан босатылғанын көрсету үшін пайдаланылды: хабаршылар ақ таяқтарды ұстады, шайқаста тұтқынға алынғандар немесе кепілдер өз шапандарына немесе қалпақтарына ақ қағазды бекітеді, ал бас иеді және қауіпсіз өтуге келісім берілген гарнизондар ақ таяқтарды ұстады. Оның қолданылуы құрлықтарға тараған болуы мүмкін, мысалы, португалдық хронист Гаспар Коррея (1550 жылдары жазған) 1502 жылы үнді билеушісі, Каликуттың Заморині, «таяққа байланған ақ мата» жіберіп, өзінің жауы Васко да Гамаға «бейбітшілік белгісі» ретінде жібергенін мәлімдеді. 1625 жылы Хьюго Гроций «Соғыс және бейбітшілік туралы заң» (De jure belli ac pacis) халықаралық құқықтың негізгі еңбектерінің бірінде ақ туды «қолданысқа мән берілген белгі» деп мойындады; ол «келіссөздерді талап етудің жасырын белгісі болды және сөзбен айтылғандай міндетті болады».

Ертедегі ислам халифаттары

Омейяд әулеті (661–750) Мұхаммедтің Бадр шайқасының алғашқы шайқасын еске түсіру мақсатымен ақ түсті өздерінің символдық түсі ретінде пайдаланды. Әлидтер мен Фатимид әулеті де Аббасидтерге қарсылық ретінде ақ түсті қолданды, ал Аббасидтер өздерінің әулеттік түсі ретінде қара түсті таңдады.

Францияның Анциан Режимі

Ансиан Режим кезеңінде, 17 ғасырдың басында, Франция корольдік туы тазалықтың символы ретінде қарапайым ақ туға айналды, кейде патшаның алдында немесе Киелі Рух орденінің белгілерімен жабылған. Ақ түс француз армиясының қолбасшысы үшін әскери басқару символы ретінде де қолданылды. Француз бөлімшелерін шетелдіктерден ажырату және жақыннан ату оқиғаларын болдырмау үшін ол полк туына бекітілген ақ шарф ретінде қолданылды. Америка Тәуелсіздік соғысында соғысқан француз әскерлері ақ тудың астында шайқасты. Француз теңіз флоты желідегі кемелер үшін қарапайым ақ байрақты пайдаланды. Кіші кемелер ақ фондағы лилия сияқты басқа да белгілерді қолдануы мүмкін. Сауда және жеке кемелерге Францияны бейнелеу үшін өз дизайндарын пайдалануға рұқсат берілді, бірақ ақ байрақты көтеруге тыйым салынды. Француз революциясы кезінде, 1794 жылы, көк, ақ және қызыл триколор ресми ұлттық ту ретінде қабылданды. Ақ ту француз роялистерінің символына айналды. (Француз триколорының ақ бөлігі бастапқыда ескі корольдік тудан алынған, триколор революция әлі де республика емес, конституциялық монархияны мақсат еткен кезде жасалған; алайда триколордың бұл ерекшелігі көп ұзамай ұмытылды.) Бурбон монархиясы қайта орнатылған кезде ақ ту триколордың орнына келді, ол сол кезде патша өлтірудің символы саналды. Ол 1830 жылы шілде революциясымен бірге толығымен қолданылатын көк, ақ және қызыл тумен ауыстырылды. 1873 жылы Анри де Артуа, Шамбор графы монархияны қайта орнатуға тырысты, бірақ ол триколорды қабылдаудан бас тартты. Ол таққа отыру үшін ақ туды қайтаруды талап етті, бұл талап қабылданбады.

Антарктиканың туы

1929 жылы RRS Discovery кемесімен британдық, австралиялық және жаңазеландиялық Антарктика ғылыми экспедициясының мүшелері ақ мақтадан жасалған матадан континенттің өзінің туы болмағандықтан, құрмет көрсету үшін (шетел суларында кемелердің сыйластық белгісі ретінде қолданылатын ту) импровизациялық ту жасады. Қазір ол Лондондағы Ұлттық теңіз мұражайында сақталуда. Ақ ту Антарктидаға бару кезінде кем дегенде екі рет Антарктиданы көрсететін ретінде қолданылды. 1929 жылдың 1 тамызында «Таймс» газеті «кеме алдыңғы бөлігінде Ұлыбритания туын, алдында Антарктиканың ақ туын және арт жағында Австралия туын көтеріп жүргенін» хабарлады.

Ауғанстан Ислам Эмираты

Ақ ту 1996 жылдың қыркүйегінен 1997 жылдың қазанына дейін Талибан басқарған Ауғанстан Ислам Әмірлігінің ресми туы болды. Ол кейде қазіргі тудың ресми емес түрі ретінде қолданылады, онда ақ түсті фонда қара Шахада жазылған.