Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарих барысында әр түрлі мағынаға ие болған және жергілікті мәдениетке байланысты мағынасы өзгерген символ. Ақ тудың тарихында әр түрлі мағыналар кездеседі және олар жергілікті жерге қарай өзгереді.
Symbol with different meanings throughout history and depending on the locale
White flags have had different meanings throughout history and depending on the locale.
Кең таралғанға дейін алғашқы атаулар, Ерте Императорлық Қытай және Рим империясы
Ақ туды қарсы тарапқа берілуді білдіретін нысан ретінде қолдану туралы алғашқы айғақ Шығыс Хан әулеті дәуірінде (б.з. 25–220) кездеседі. Рим империясында тарихшы Корнелий Тацит 109 жылы берілудің ақ туын атап көрсетеді. Оған дейін рим әскерлері бастарына қалқандарын көтеріп берілетін.
The first mention of the usage of white flags to surrender is made during the Eastern Han dynasty (AD 25–220). In the Roman Empire, the historian Cornelius Tacitus mentions a white flag of surrender in AD 109. Before that time, Roman armies would surrender by holding their shields above their heads.
Орта ғасырларда кеңінен таралған, Капе династиясы
Орта ғасырларда ант-серттерге негізделген саяси ортада, басқа билеушінің туына немесе штандарына қатысу – адалдық пен бағыныштылықты өзгертуді білдірді. Сондықтан, әскерлер қарсы тараптың туын жерге тастап, қарсыластарына бас иеді. Француз Капетия әулеті осы кезеңде кең танымал ақ туды қолданды, ол замандастары арасында «орифламм» деп аталды. Капе үйінің басшысы ретінде Филипп II отбасының нышаны ретінде бір ақ туды қабылдады, ол бірнеше буын бойы Франция патшаларымен тығыз байланысты болды. «Оның аты – ‘алтын жалын’ деген сөзден туындаған – бастапқыда француз тәжін бейнелеу үшін жасалғанын көрсетеді». Бұл мағына кейінірек, француз монархиясы мен ағылшын тағы арасындағы келесі қақтығыс кезінде расталды. 1194 жылы Фретевал қамалында ағылшын рыцарлары, қаланы қорғап тұрғандар, «ақ көйлек киіп, жалаңаяқ, ақ маталарды көтеріп» Филипп патша мен оның әскеріне бас иеді. Ақ түс, Капетің патшалық туымен байланысты, орта ғасырлық визуалды символизмнің феодалдық бағыну мен үстемдік білдірумен қалай үйлесетінін көрсетті. 13 ғасыр бойы француз жеңістерінен кейін және Филипп Август патшалық доменін кеңейткенде, француздарға бас иеді үшін ақ тулар мен байрақтарды пайдалану дәстүрі Еуропа бойынша кеңінен тарады. Мэтью Париж 1231 жылы Уэльсте Англия королі Генрих II-ге қарсы болған көтеріліс кезінде, оның алдына келіп, ақ туды ұстап, мейірімділік тілеген ханзадалар туралы айтады. Бұл ақ туды жер немесе билік ауысуын білдіретін белгі ретінде бекітті. Осылайша, ақ туды желбіретудің бастапқы мағынасы феодалдық әдет-ғұрыппен тығыз байланысты, белгілі бір билеушіге және оның асыл туына адалдық пен сенімділік білдіру. Алайда, орта ғасырдың соңына қарай ақ символының Капетің үйімен және француз монархиясымен байланысы әлсіреп, ол феодалдық бағынышқа қарамастан, қарсыластар арасындағы жалпы бас иеді немесе бітімгершілік белгісі ретінде кеңінен танылды. Уақыт өте келе және Еуропа бойынша таралу арқылы Капетердің ақ туы соғыстағы Капетия билігінің нақты бейнесінен ажыратылды. Оның мағынасының өзгеруіне қарамастан, дәстүрдің бастауы 12 ғасырдың ортағасырлық Франциясында пайда болғаны анық. Ренессанс кезеңінде ақ ту Батыс Еуропада бас иеді ниетін білдіру үшін кеңінен қолданылды. Ақ түс енді Франция патшасының түсі ретінде қолданылмады, бірақ оның орнына адамның соғыстан босатылғанын көрсету үшін пайдаланылды: хабаршылар ақ таяқтарды ұстады, шайқаста тұтқынға алынғандар немесе кепілдер өз шапандарына немесе қалпақтарына ақ қағазды бекітеді, ал бас иеді және қауіпсіз өтуге келісім берілген гарнизондар ақ таяқтарды ұстады. Оның қолданылуы құрлықтарға тараған болуы мүмкін, мысалы, португалдық хронист Гаспар Коррея (1550 жылдары жазған) 1502 жылы үнді билеушісі, Каликуттың Заморині, «таяққа байланған ақ мата» жіберіп, өзінің жауы Васко да Гамаға «бейбітшілік белгісі» ретінде жібергенін мәлімдеді. 1625 жылы Хьюго Гроций «Соғыс және бейбітшілік туралы заң» (De jure belli ac pacis) халықаралық құқықтың негізгі еңбектерінің бірінде ақ туды «қолданысқа мән берілген белгі» деп мойындады; ол «келіссөздерді талап етудің жасырын белгісі болды және сөзбен айтылғандай міндетті болады».
During the Middle Ages and in a political environment centered on oaths, participating in another lord’s banner or standard signified changing allegiance and loyalty. Thus, armies would waive the banner of the opposite side to signal surrender. The French Capetian dynasty utilized a prominent white banner during this period, referred to at the time as the oriflamme. As head of House Capet, Philip II adopted a single white flag as the family's emblem, still closely identified with the Kings of France for several generations. “Its very name a derivation of ‘golden flame’ shows that it was intended from its inception to represent the French crown”. This meaning is affirmed a few years later during a subsequent conflict between the French monarchy and the English throne. At the siege of Fréteval castle in 1194, the English knights defending the castle “came clad in white tunics, barefoot, holding up white cloths” to King Philip and his invading army to indicate their surrender. The color white, synonymous with the royal Capet flag, demonstrated the way medieval visual symbolism intertwined with feudal expressions of submission and dominance. Through the 13th century, the precedent of utilizing white flags and banners to surrender to the French continued to proliferate after many French victories and across medieval Europe as Philip Augustus expanded the royal domain. Matthew Paris notes how during a 1231 rebellion against King Henry II of England in Wales, the princes pleading for mercy “came before him bearing the king’s white banner”. This correlated the white flag with signaling transition of land or rulership. Thus, the original meaning of waving a white flag was deeply tied to feudal custom, acknowledging and pledging loyalty or sanctuary to a specific lord and his noble standard. By the later Middle Ages, however, the distinct connection of the white symbol to House Capet and French royalty diminished as it gained wider currency as a gesture indicating any general surrender or truce between opposing armies regardless of feudal loyalties. Through diffusion over time and across Europe, the white flag of the Capets, became divorced from a strict embodiment of Capetian suzerainty in war. Regardless of its shifting meaning, the basis of the tradition itself clearly originated in 12th century medieval France. During the renaissance the white flag was widely used in Western Europe to indicate an intent to surrender. The color white was not used as the colors of the king of France anymore but instead to generally indicate a person was exempt from combat; heralds bore white wands, prisoners or hostages captured in battle would attach a piece of white paper to their hat or helmet, and garrisons that had surrendered and been promised safe passage would carry white batons. Its use may have expanded across continents, e. g. Portuguese chronicler Gaspar Correia (writing in the 1550s), claims that in 1502, an Indian ruler, the Zamorin of Calicut, dispatched negotiators bearing a "white cloth tied to a stick", "as a sign of peace", to his enemy Vasco da Gama. In 1625, Hugo Grotius in De jure belli ac pacis (On the Law of War and Peace), one of the foundational texts in international law, recognized the white flag as a "sign, to which use has given a signification"; it was "a tacit sign of demanding a parley, and shall be as obligatory, as if expressed by words".
Ертедегі ислам халифаттары
Омейяд әулеті (661–750) Мұхаммедтің Бадр шайқасының алғашқы шайқасын еске түсіру мақсатымен ақ түсті өздерінің символдық түсі ретінде пайдаланды. Әлидтер мен Фатимид әулеті де Аббасидтерге қарсылық ретінде ақ түсті қолданды, ал Аббасидтер өздерінің әулеттік түсі ретінде қара түсті таңдады.
The Umayyad dynasty (661–750) used white as their symbolic color as a reminder of Muhammad's first battle at Badr. The Alids and the Fatimid dynasty also used white in opposition to the Abbasids, who used black as their dynastic color.
Францияның Анциан Режимі
Ансиан Режим кезеңінде, 17 ғасырдың басында, Франция корольдік туы тазалықтың символы ретінде қарапайым ақ туға айналды, кейде патшаның алдында немесе Киелі Рух орденінің белгілерімен жабылған. Ақ түс француз армиясының қолбасшысы үшін әскери басқару символы ретінде де қолданылды. Француз бөлімшелерін шетелдіктерден ажырату және жақыннан ату оқиғаларын болдырмау үшін ол полк туына бекітілген ақ шарф ретінде қолданылды. Америка Тәуелсіздік соғысында соғысқан француз әскерлері ақ тудың астында шайқасты. Француз теңіз флоты желідегі кемелер үшін қарапайым ақ байрақты пайдаланды. Кіші кемелер ақ фондағы лилия сияқты басқа да белгілерді қолдануы мүмкін. Сауда және жеке кемелерге Францияны бейнелеу үшін өз дизайндарын пайдалануға рұқсат берілді, бірақ ақ байрақты көтеруге тыйым салынды. Француз революциясы кезінде, 1794 жылы, көк, ақ және қызыл триколор ресми ұлттық ту ретінде қабылданды. Ақ ту француз роялистерінің символына айналды. (Француз триколорының ақ бөлігі бастапқыда ескі корольдік тудан алынған, триколор революция әлі де республика емес, конституциялық монархияны мақсат еткен кезде жасалған; алайда триколордың бұл ерекшелігі көп ұзамай ұмытылды.) Бурбон монархиясы қайта орнатылған кезде ақ ту триколордың орнына келді, ол сол кезде патша өлтірудің символы саналды. Ол 1830 жылы шілде революциясымен бірге толығымен қолданылатын көк, ақ және қызыл тумен ауыстырылды. 1873 жылы Анри де Артуа, Шамбор графы монархияны қайта орнатуға тырысты, бірақ ол триколорды қабылдаудан бас тартты. Ол таққа отыру үшін ақ туды қайтаруды талап етті, бұл талап қабылданбады.
During the period of the Ancien Régime, starting in the early 17th century, the royal standard of France became a plain white flag as a symbol of purity, sometimes covered in fleur de lis when in the presence of the king or bearing the ensigns of the Order of the Holy Spirit. The white color was also used as a symbol of military command, by the commanding officer of a French army. It would be featured on a white scarf attached to the regimental flag as to recognize French units from foreign ones and avoid friendly fire incidents. The French troops fighting in the American Revolutionary War fought under the white flag. The French Navy used a plain white ensign for ships of the line. Smaller ships might have used other standards, such as a fleur de lis on white field. Commerce and private ships were authorized to use their own designs to represent France, but were forbidden to fly the white ensign. During the French Revolution, in 1794, the blue, white and red Tricolore was adopted as the official national flag. The white flag quickly became a symbol of French royalists. (The white part of the French Tricolor is itself originally derived from the old Royal flag, the tricolor having been designed when the revolution still aimed at constitutional monarchy rather than a republic; this aspect of the Tricolor was, however, soon forgotten.) During the Bourbon Restoration, the white flag replaced the Tricolore, which by then was seen as a symbol of regicide. It was finally abandoned in 1830, with the July Revolution, with the definitive use of the blue, white and red flag. In 1873, an attempt to reestablish the monarchy failed when Henri of Artois, the Count of Chambord refused to accept the Tricolore. He demanded the return of the white flag before he would accept the throne, a condition that proved unacceptable.
Антарктиканың туы
1929 жылы RRS Discovery кемесімен британдық, австралиялық және жаңазеландиялық Антарктика ғылыми экспедициясының мүшелері ақ мақтадан жасалған матадан континенттің өзінің туы болмағандықтан, құрмет көрсету үшін (шетел суларында кемелердің сыйластық белгісі ретінде қолданылатын ту) импровизациялық ту жасады. Қазір ол Лондондағы Ұлттық теңіз мұражайында сақталуда. Ақ ту Антарктидаға бару кезінде кем дегенде екі рет Антарктиданы көрсететін ретінде қолданылды. 1929 жылдың 1 тамызында «Таймс» газеті «кеме алдыңғы бөлігінде Ұлыбритания туын, алдында Антарктиканың ақ туын және арт жағында Австралия туын көтеріп жүргенін» хабарлады.
In 1929, members of the British Australian and New Zealand Antarctic Research Expedition on RRS Discovery used white cotton sheeting to improvise a courtesy ensign (a flag used as a token of respect by vessels while in foreign waters) for a continent without a flag of its own. It is now in the National Maritime Museum in London. The white flag was used to represent Antarctica on at least two occasions on the voyage to Antarctica. On 1 August 1929, The Times noted that "the ship was flying the Union Jack at her forepeak, the white Antarctic flag at the foremast, and the Australian flag at the stern."
Ауғанстан Ислам Эмираты
Ақ ту 1996 жылдың қыркүйегінен 1997 жылдың қазанына дейін Талибан басқарған Ауғанстан Ислам Әмірлігінің ресми туы болды. Ол кейде қазіргі тудың ресми емес түрі ретінде қолданылады, онда ақ түсті фонда қара Шахада жазылған.
The white flag was the official flag of the Taliban ruled Islamic Emirate of Afghanistan between September 1996 and October 1997. It is sometimes used as an unofficial variant of the current flag which includes the Shahada written in black on a white field.